Chuyện bắt đầu từ việc nhiều thương lái người Trung Quốc, sử dụng hộ chiếu du lịch vào Việt Nam thu gom nông thủy sản.

Với chiêu bài cạnh tranh giá, trong những đơn hàng đầu, họ sẽ thổi giá thu mua một số mặt hàng lên rất cao, tiền bạc sòng phẳng. Sau đó tiến hành nhỏ gọt gối đầu. Tại nhiều địa phương, hiện nông dân đã rơi vào “vòng xoáy” mua bán theo phương thức này. Bởi không tiếp tục giao hàng thì không đòi được nợ, giao hàng tiếp thì nợ càng lúc càng dày.

Và đến một lúc nào đó thì các lái buôn Trung Quốc cao chạy xa bay, để lại những món nợ khổng lồ cho nông dân mà không ai có thể gỡ được.

Gần nhất là chuyện trái khóm ở Vị Thanh, rồi lan dần về Vĩnh Long, Tền Giang. Trước đó là chuyện khoai lang ở Kiên Giang, Bạc Liêu. Nhiều người dỡ ruộng lúa trồng khoai nay đã thành trắng tay từ kiểu kinh doanh đẩy giá, gối đầu tiền thanh toán…

Không chỉ mua gom nông sản, mà nông sản đến từ Trung Quốc cũng đang làm cho nhà vườn điêu đứng, mà cụ thể nhất là chuyện hoa Đà Lạt đang rớt giá báo động, mà nguyên nhân là một số hoa cùng loại đến từ Trung Quốc đang chiếm lĩnh thị trường với giá rất hời… 

Rồi còn chuyện con cua ở cà Mau, con tôm ở Ninh Thuận, đã có nhiều nông dân giờ đang ngồi ngóng “bạc tỷ”, chưa biết bao giờ các lái buôn Trung Quốc trở lại.

Chuyện một số đối tác trong nước ở Bến Tre “tiếp tay” tranh mua dừa trái khô cũng là một hiện tượng báo động. Hoạt động này đang đẩy một số nhà máy chế biến của địa phương đến chỗ thiếu nguyên liệu, công nhân thiếu việc làm…

Nhưng bài học xót lòng như vậy không phải là mới. Nhiều năm trước đây, có người nghe các thương lái chỉ thu mua móng trâu bò, tưởng chừng là lạ. Vậy mà, đó cũng là chuyện thật. Rồi họ cũng rao mua một ký lá cây vải đến vài chục ngàn đồng, cũng là chuyện có thật.

Thương trường mỗi cách một kiểu. Bán móng trâu bò còn đâu sức kéo, nhặt hết lá vải còn đâu cây cho quả… Và có phải vì hám lợi mà nông dân mình đổ xô bán nông sản cho họ?

Câu trả lời trong nhiều trường hợp không hẳn vậy.

Có tìm hiểu mới thấy, cho dù các lái buôn, dùng hộ chiếu du lịch, đi đến tận chân ruộng xem hàng, nhưng hầu hết hoạt động mua gom ở nhiều địa phương, họ đều thông qua một số đầu mối người trong nước. Vấn đề là ai sẽ, và đã quản các đại lý thu gom này?

Có đi làm nông mới thấu hiểu hết nỗi cơ cực, nhọc nhằn của nông dân. Với nông dân, cả đời chỉ biết cần mẫn, nhọc nhằn bên chân ruộng, rồi bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, một nắng hai sương để cố làm ra nhiều sản phẩm. Niềm vui đầu với nông dân là những vụ mùa bội thu. Đó cũng là trách nhiệm tới hạn của họ.

Phần còn lại, lưu thông phân phối các sản phẩm cho thị trường, thiết nghĩ đang là trách nhiệm của nhiều người, nhiều ngành liên quan khác.

Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước của Bộ Công thương Võ Văn Quyền cho biết, theo quy định, với những thương nhân không hiện diện thương mại tại Việt Nam được đăng ký thực hiện quyền xuất khẩu theo cam kết phải được Bộ Công thương cấp phép và không được trực tiếp thu mua mà phải thu mua qua thương nhân Việt Nam.

Đáng chú ý, hiện tại chưa có thương nhân nước ngoài hay thương lái Trung Quốc nào đăng ký, và Bộ Công thương cũng chưa cấp phép cho thương nhân nào thuộc diện này. Nhưng trên thực tế, rất nhiều thương lái Trung Quốc vào Việt Nam dưới đường du lịch, hoạt động thương mại trái phép, mượn danh nghĩa của người Việt Nam để thu mua trái phép.

Ngành chức năng nói vậy. Việc kiểm tra, kiểm soát để bảo vệ nông dân đang thuộc trách nhiệm từ đâu?

    Bút Chì