Truyền thông “chụp giật” có thể ảnh hưởng nặng nề tới giới trẻ

*Thách thức các giá trị văn hóa cộng đồng

Theo thống kê mới nhất của Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam có gần 130 triệu thuê bao điện thoại di động, trong đó có 13 triệu thuê bao 3G. Toàn quốc có trên 31 triệu người sử dụng internet, đạt mật độ 35%. Internet trở thành phương tiện thông tin được sử dụng hàng ngày phổ biến ở Việt Nam với tỷ lệ 42%. Bên cạnh 97% lượng người vào mạng để đọc tin tức, có tới 52% cập nhật thông tin trên các trang mạng xã hội (Fecebook, Zing…) và tỷ lệ công chúng vào mạng giải trí để chơi game, nghe nhạc, xem vidieo và hình ảnh khá cao.

Với sự phát triển của internet, mọi người đều có thể trở thành “nhà văn”, “nhà báo” online, viết blog, hay chủ động đăng tải các vidieo clip trên youtube. Trong khi bản sắc văn hóa Việt đề cao tính cộng đồng, thì các phương tiện truyền thông mới lại thúc đẩy quá trình đề cao cái tôi cá nhân. Bên cạnh đó, việc tiếp cận thông tin và giải trí hiện nay trên mạng khiến nhiều bậc phụ huynh lo ngại vì có quá nhiều văn hóa “đen” không kiểm soát được. Chính quá trình cá nhân hóa này đã thay đổi các hình thức sinh hoạt văn hóa, thách thức các giá trị văn hóa cộng đồng truyền thống.

Nhà báo Nguyễn Hòa, Báo Nhân dân cho rằng, việc đua tranh đưa tin và bình luận về sự kiện, hiện tượng bất thường của một số trang báo, đặc biệt là báo điện tử, trang mạng xã hội đã dẫn tới hệ quả là tình trạng “chụp giật”. Nổi lên là “chụp giật” thông tin vụ án, tin tức liên quan đến người nổi tiếng, hoặc các sự vụ tác động đến sự hiếu kỳ lôi cuốn của số đông. Một số báo khai thác thông tin và tin tức của vụ án đặt ngay trên trang nhất với những tít giật gân. Việc khai thác tin tức tới đời tư nạn nhân, đưa lên mặt báo một cách chi tiết (nếu không nói là xúc phạm người trong cuộc) thì cũng hết sức phản cảm, rất cần phê phán. Không rõ do muốn thể hiện tinh thần làm báo xông xáo, hay do muốn tăng số lượng phát hành mà có trường hợp một số nhà báo và phóng viên như vô cảm, không quan tâm tới nỗi đau của người khác?

“Đọc trên diện rộng, phải nói là lâu nay hệ thống truyền thông ở Việt Nam đã và đang có một số biểu hiện có thể dẫn tới nghi ngờ ý nghĩa văn hóa với người đọc, nếu nhìn vào tên bài cùng những bức ảnh bắt mắt với các tít giật gân như: “Phi Thanh Vân sợ bị coi là giả tạo nếu mặc kín”; “Phát ngốt vì Trà Ngọc Hằng dạo phố “kín trên hở dưới”; “Hà Hồ “nghiến răng” sexy trong giá lạnh”; “Thúy Ngân nóng bỏng trong trang phục truyền thống…”, nhà báo Nguyễn Hòa dẫn chứng.

Chính phủ đã ban hành Nghị định 02/2011/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí xuất bản vào tháng 1/2011. Theo đó, các cơ quan chức năng có thể xử phạt các lỗi vi phạm như thông tin sai sự thật, thông tin vi phạm thuần phong mỹ tục Việt Nam… Tuy nhiên, theo TS Đặng Thị Thu Hương, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), những trường hợp bị xử phạt còn như muối bỏ biển, các sai phạm vẫn nhan nhản trên các trang mạng điện tử.

“Xét từ phương diện nào, hệ thống truyền thông vẫn là một trong các lĩnh vực hoạt động văn hóa tinh thần của xã hội. Nếu coi việc đáp ứng nhu cầu văn hóa và sự phát triển xã hội con người là mục đích hoạt động của truyền thông thì trước hết, tự thân truyền thông phải là một hệ thống mang tính văn hóa. Để làm được điều đó, từ người có trách nhiệm tới phóng viên, biên tập viên của mọi đơn vị truyền thông cần xây dựng nhận thức đúng đắn về vai trò truyền bá văn hóa, đáp ứng nhu cầu văn hóa, hướng tới công chúng xã hội với tinh thần lương thiện tri thức. Đòi hỏi này phụ thuộc vào sự tự ý thức, vào năng lực sự hiểu biết và nhãn quan văn hóa của người làm báo. Còn với kinh doanh, cần phân biệt sự khác nhau giữa kinh doanh một cách có văn hóa với kinh doanh bất chấp các chuẩn mực văn hóa để tìm kiếm lợi nhuận”, TS Hương nói.

Hữu Oanh