Cá tầm tại cơ sở nuôi trên lòng hồ thủy điện Buôn Tu Srah ở huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk...

Triển vọng cá tầm Việt…

Nghề nuôi cá tầm của nhiều nước đã xuất hiện và sản lượng cá tầm nuôi không ngừng nhanh chóng tăng lên, từ 150 tấn năm 1984 lên đến hơn 15.000 tấn năm 2004. Tuy nhiên, theo báo cáo 2004 của FAO, số quốc gia có nghề nuôi cá tầm sản lượng đáng kể không nhiều, lớn nhất là Nga (2.050 tấn), Italia (550 tấn), Ba Lan (250 tấn). Ucraina, Tây Ban Nha, Pháp, Thổ nhĩ Kỳ, Ixraen, Iran và cả Uruguay ở Nam bán cầu cũng nuôi cá tầm, nhưng sản lượng chưa đáng kể.

Khi các nhà khoa học thủy sản Việt Nam nhận thấy ở nhiều nơi, nhất là vùng núi phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên, có nguồn nước lạnh tự nhiên, nhiều hồ chứa với diện tích mặt nước rất lớn chưa được khai thác, môi trường trong sạch, không ô nhiễm và có khí hậu thích hợp, vậy là cá hồi và cá tầm về… Việt Nam với những mô hình mô hình nuôi thử nghiệm từ năm 2005.

Theo Tổng cục Thủy sản, đến hết năm 2011, cá tầm đã được nuôi tại 11 tỉnh trên cả nước với tổng sản lượng cá thương phẩm 523 tấn, cao hơn nhiều so với sản lượng cá hồi vân, 341 tấn, dù cả hai được bắt đầu nuôi vào cùng thời điểm.

Sau gần 10 năm làm quen với cá tầm, dễ thấy đây là loài cá dễ nuôi, có thể nuôi trong ao nước chảy, nuôi lồng bè trong hồ chứa, hoặc nuôi công nghiệp (nước chảy tuần hoàn). Điều kiện môi trường là yếu tố quyết định trong việc chọn địa điểm nuôi cá tầm. Muốn cá phát triển tốt, nguồn nước phải sạch, lượng ôxy hòa tan cao (tốt nhất trên 6mg/lít), nhiệt độ thấp vừa phải, từ 18 - 270C.

Một chuyên gia cá tầm người Nga cho biết, cá tầm nuôi ở Việt Nam có chất lượng thịt không kém cá nuôi ở Nga. Trong khi đó, tốc độ tăng trưởng của cá tầm Việt Nam cao gấp ba lần ở Nga vì nhiệt độ ổn định, không bị quá lạnh. Thời gian nuôi cá để lấy trứng thương phẩm cũng chỉ bằng nửa thời gian.

Kết quả khảo sát cũng cho thấy, khu vực miền núi Tây Bắc có khí hậu mát mẻ, nhiều sông suối tự nhiên có nguồn nước hoàn toàn trong sạch, nhiệt độ nằm trong giới hạn thích hợp với sinh trưởng của các loài cá nước lạnh. Đặc biệt, đây là khu vực có mặt nước các hồ thủy điện rất lớn, trong đó riêng hồ thủy điện Sơn La đã có diện tích trung bình lên tới 224km2, dung tích 9,26 tỷ m3, là hồ lớn nhất khu vực Đông Nam Á nhưng hầu như chưa được sử dụng cho mục đích nuôi trồng thủy sản. Đây là điều kiện tự nhiên hiếm có, cần tận dụng.

Nhiều chuyên gia nhận định, nếu có định hướng quy hoạch và đầu tư phát triển đúng ngay từ đầu để hạn chế tình trạng tự phát, cá tầm nói riêng và các loài cá nước lạnh nói chung có thể tạo ra bước đột phá mới cho ngành Thủy sản Việt Nam. Đặc biệt, đây là bước đột phá về sản xuất thủy sản ở miền núi, vùng cao, nơi kinh tế chậm phát triển và người dân có ít cơ hội sinh kế hơn so với các vùng đồng bằng, ven biển.

… Giải quyết việc làm

Lồng bè nuôi cá tầm thử nghiệm trong hồ Sơn La

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La, Hoàng Văn Chất cho biết, chưa kể các công trình khác, chỉ tính riêng hồ thủy điện Sơn La với diện tích mặt nước khoảng trên 20.000 ha, Sơn La đã là tỉnh có tiềm năng lớn để phát triển nuôi trồng thủy sản. Vậy là Sơn La quyết tâm với bài toán này.

Việc phát triển nghề nuôi trồng thủy sản nước lạnh ở Sơn La còn là khai thác công suất của lòng hồ thủy điện. Bên cạnh đó, để xây dựng hồ thủy điện Sơn La, 17.996 hộ dân với hơn 50.000 người, tại 3 tỉnh Sơn La, Lai Châu và Điện Biên đã phải di dời lên những vùng đất cao hơn, điều kiện sản xuất thiếu thốn, việc làm, nguồn sống không đảm bảo. Hiện địa phương đang rất lúng túng trong vấn đề giải quyết công ăn việc làm, chăm lo đời sống cho bà con tái định cư. Việc phát triển ngành Thủy sản của Sơn La, trọng tâm là nuôi cá tầm, là một hướng đi có tính đột phá, vừa góp phần giải quyết được công ăn việc làm, vừa tận dụng được nguồn lực dồi dào đang bỏ ngỏ của tỉnh.

Với quan điểm này, cuối tháng 8/2012, đoàn cán bộ lãnh đạo tỉnh Sơn La do ông Chất dẫn đầu đã có chuyến “du  phương Nam” học hỏi kinh nghiệm nghề nuôi trồng thủy sản tại các tỉnh Đồng Tháp, Lâm Đồng và Bình Thuận, nhằm học hỏi kinh nghiệm, định hướng cho phát triển nuôi trồng thủy sản tại Sơn La.

Tại tỉnh Lâm Đồng và Bình Thuận, đoàn cán bộ tỉnh Sơn La đã đi thăm trại giống và trại nuôi cá tầm thương phẩm của Tập đoàn cá Tầm Việt Nam trên hồ Tuyền Lâm (Đà Lạt) và hồ thủy điện Đa Mi (Tánh Linh). Theo ông Lê Anh Đức, Chủ tịch Tập đoàn, Sơn La là một tỉnh rất có tiềm năng và Tập đoàn cá Tầm Việt Nam sẽ có định hướng mở rộng đầu tư tại địa phương trong tương lại.

Theo Phó chủ tịch VASEP, Nguyễn Hữu Dũng, những kinh nghiệm trong phát triển cá tra của Đồng Tháp rất quý báu và có ý nghĩa cho định hướng phát triển cá nước lạnh của Sơn La. Điểm yếu của Sơn La hiện nay chính là ngành Công nghiệp chế biến chưa phát triển, lực lượng lao động lại chưa có tay nghề và kinh nghiệm, hệ thống chính sách còn rất đơn sơ. Chính vì vậy, cần thiết phải có những quy hoạch cụ thể và quản lý chặt chẽ ngay từ đầu, hình thành được chuỗi giá trị khép kín với trọng tâm là phải lấy DN làm “xương sống” để phát triển.

Theo đó, từ giữa năm 2011, với sự trợ giúp của VASEP, một số doanh nghiệp, Trường Đại học Tây Bắc… một Dự án khép kín chuỗi sản xuất cá tầm ra đời. Rất nhiều người thiết tha mong muốn điều đó sẽ sớm thành hiện thực. Và tháng 9/2012, một Hội thảo “Nuôi, Chế biến và Xuất khẩu cá tầm trên hồ thủy điện Sơn La” do Tỉnh ủy Sơn La và Bộ NN&PTNT phối hợp với VASEP tổ chức là sự kiện mở đầu cho những nỗ lực đầy tâm huyết này.

Liệu cá tầm có tiếp bước cá tra để làm nên kỳ tích mới trong ngành Thủy sản Việt Nam?

Quang Duy