Từ tờ báo đầu tiên đến báo chí đa nền tảng: Hành trình 101 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam. Ảnh: TH

Trải qua những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, báo chí cách mạng luôn đồng hành cùng dân tộc, không ngừng đổi mới để thực hiện sứ mệnh cao cả: Phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

Ngọn lửa cách mạng trên những trang báo đầu tiên

Ngày 21/6/1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), số đầu tiên của Báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập chính thức ra đời. Sự kiện này không chỉ đánh dấu sự xuất hiện của một tờ báo cách mạng, mà còn mở đầu cho một nền báo chí mới - nền Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Ra đời trong bối cảnh đất nước đang chìm trong ách thống trị của thực dân, phong kiến, Báo Thanh Niên trở thành công cụ tuyên truyền sắc bén, truyền bá chủ nghĩa yêu nước, lý tưởng cách mạng và con đường giải phóng dân tộc đến với quần chúng. Từ những số báo đầu tiên được bí mật chuyển về trong nước, ngọn lửa cách mạng đã lan tỏa mạnh mẽ, cổ vũ quần chúng đứng lên đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từng khẳng định: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” (Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam, ngày 8/9/1962). Tư tưởng ấy đã đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của nền báo chí mang bản chất cách mạng, gắn bó mật thiết với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

Trong những năm tháng đấu tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, báo chí cách mạng thực sự trở thành một mặt trận. Hàng nghìn nhà báo đã có mặt ở những chiến trường ác liệt nhất, phản ánh hiện thực chiến đấu, cổ vũ tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu của quân và dân cả nước.

Nhiều cơ quan báo chí lớn ra đời và trưởng thành trong khói lửa chiến tranh như Báo Sự thật, Thông tấn xã Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Báo Nhân Dân... Những dòng tin, bài, bức ảnh và bản tin phát thanh từ chiến trường không chỉ phản ánh sự thật lịch sử, mà còn góp phần tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn cho dân tộc trong các cuộc kháng chiến trường kỳ.

Và không ít nhà báo đã ngã xuống trên đường tác nghiệp. Họ vừa là người làm báo, vừa là chiến sĩ, mang theo cây bút và cuốn sổ tay bên cạnh khẩu súng. Sự hy sinh ấy đã góp phần làm nên truyền thống vẻ vang của Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, báo chí tiếp tục đồng hành cùng công cuộc khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Bước vào thời kỳ đổi mới từ năm 1986, báo chí trở thành lực lượng tiên phong trong tuyên truyền đường lối đổi mới của Đảng, phản ánh hơi thở cuộc sống, cổ vũ các nhân tố mới và góp phần thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đây cũng là giai đoạn báo chí phát triển mạnh cả về số lượng cơ quan báo chí, đội ngũ người làm báo và chất lượng thông tin.

Từ những trang báo in đen trắng phát hành với số lượng hạn chế, báo chí Việt Nam từng bước chuyển mình mạnh mẽ, mở rộng sang phát thanh, truyền hình, báo điện tử và các loại hình truyền thông hiện đại, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của xã hội.

Thầy trò Trường Dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng ngày khai giảng 4/4/1949. Nguồn: Bảo tàng Báo chí Việt Nam

Vững vàng sứ mệnh trong kỷ nguyên số và báo chí đa nền tảng

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ cùng sự phát triển trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới, báo chí thế giới nói chung và báo chí Việt Nam nói riêng đang đứng trước những thay đổi sâu sắc về mô hình hoạt động, phương thức sản xuất và phân phối nội dung. Đây vừa là cơ hội để các cơ quan báo chí đổi mới, nâng cao hiệu quả truyền thông, vừa đặt ra yêu cầu phải giữ vững những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng trong môi trường truyền thông số.

Nếu như trước đây báo chí chủ yếu truyền tải thông tin theo mô hình một chiều, thì hiện nay công chúng có thể tiếp cận thông tin trên nhiều nền tảng khác nhau như báo điện tử, mạng xã hội, podcast, video ngắn, truyền hình trực tuyến hay các ứng dụng di động.

Sự thay đổi đó đặt ra những yêu cầu mới đối với các cơ quan báo chí. Không chỉ cạnh tranh về tốc độ, báo chí còn phải khẳng định giá trị cốt lõi là tính chính xác, khách quan, nhân văn và trách nhiệm xã hội. 

Bàn về nội dung này, nhà báo Nông Hoài Châu, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho rằng, trong thời đại bùng nổ thông tin, lợi thế lớn nhất của báo chí không còn đơn thuần là tốc độ mà là độ tin cậy.

“Hiện nay, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin trên mạng xã hội. Tuy nhiên, điều tạo nên sự khác biệt của báo chí chuyên nghiệp chính là quy trình kiểm chứng, tính chính xác và trách nhiệm trước công chúng. Càng trong môi trường số với lượng thông tin khổng lồ, công chúng càng cần những cơ quan báo chí chính thống đóng vai trò định hướng, xác thực và cung cấp thông tin đáng tin cậy. Đây là giá trị không thể thay thế của báo chí cách mạng Việt Nam”, ông Châu nhấn mạnh.

Theo ông, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là sự thay đổi tư duy làm báo. Các cơ quan báo chí cần phát huy thế mạnh đa nền tảng, đa phương tiện, nhưng vẫn phải lấy chất lượng nội dung và đạo đức nghề nghiệp làm nền tảng để xây dựng niềm tin với công chúng.

Ông cũng cho rằng, báo chí hiện đại đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt không chỉ với các cơ quan báo chí khác, mà còn với các nền tảng mạng xã hội và các công cụ trí tuệ nhân tạo.

“Trong bối cảnh đó, báo chí không thể chỉ làm tốt chức năng đưa tin, mà cần trở thành đơn vị sản xuất nội dung chuyên sâu, có giá trị gia tăng cao. Những tác phẩm điều tra, phân tích, phản biện chính sách, phát hiện vấn đề từ thực tiễn hay lan tỏa các giá trị tích cực trong xã hội vẫn là những lĩnh vực mà báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng”, ông Châu chia sẻ.

Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ mang lại nhiều công cụ hỗ trợ tác nghiệp, nhưng công nghệ không thể thay thế bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn của người làm báo. Chính những yếu tố đó sẽ quyết định vị thế của báo chí trong kỷ nguyên số và báo chí đa nền tảng.

Còn theo bà Trịnh Thị Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, lĩnh vực khoa học và công nghệ (Cục XII - Thanh tra Chính phủ), công nghệ đang tạo điều kiện để báo chí đổi mới toàn diện quy trình sản xuất và phương thức phân phối nội dung.

Nếu trước đây, mỗi cơ quan báo chí thường tập trung vào một loại hình truyền thông riêng biệt thì hiện nay, cùng một sự kiện có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức, từ bài viết truyền thống đến các sản phẩm đa phương tiện như video, podcast, infographic hay e-magazine… và được phân phối đồng thời trên nhiều kênh truyền thông, nền tảng số khác nhau. Điều này không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông của báo chí.

“Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, lợi thế lớn nhất của báo chí chính thống không phải là tốc độ thông tin mà là độ tin cậy của thông tin. Công nghệ có thể hỗ trợ thu thập, xử lý và lan tỏa thông tin, nhưng không thể thay thế vai trò của báo chí trong việc kiểm chứng nguồn tin, bảo đảm tính chính xác, khách quan và thực hiện trách nhiệm xã hội”, bà Hằng nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy nhiều cơ quan báo chí Việt Nam đã chủ động đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng tòa soạn hội tụ và phát triển các sản phẩm báo chí đa phương tiện, phân phối đa nền tảng. Trong đó, đã và đang từng bước xây dựng mô hình tòa soạn số, hướng tới tòa soạn hội tụ đa nền tảng, tăng cường ứng dụng công nghệ số và truyền thông đa nền tảng.

Các tác phẩm báo chí không chỉ dừng lại ở loại hình truyền thống, mà còn mở rộng sang Multimedia, E-Magazine, video clip và các nền tảng truyền thông đa phương tiện. Việc ứng dụng công nghệ số đã giúp các tác phẩm báo chí của ngành Thanh tra tiếp cận công chúng hiệu quả hơn, đồng thời tạo động lực đổi mới tư duy nghề nghiệp trong đội ngũ người làm báo.

"Tuy nhiên, dù phương thức tác nghiệp có thay đổi đến đâu, những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng vẫn không thay đổi. Đó là tính trung thực, khách quan, chính xác; là trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của người làm báo; là sự kiên định với mục tiêu phụng sự Tổ quốc và phục vụ Nhân dân. Chính những giá trị đó tạo nên sức mạnh và uy tín của báo chí chính thống, giúp báo chí tiếp tục khẳng định vai trò định hướng thông tin, củng cố niềm tin xã hội và hoàn thành sứ mệnh của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số", bà Hằng nhấn mạnh.

Hành trình từ tờ Báo Thanh Niên năm 1925 đến những tòa soạn đa nền tảng là câu chuyện về sự kế thừa và đổi mới. Đó là hành trình của những người làm báo luôn biết thích ứng với hoàn cảnh lịch sử, với sự phát triển của khoa học công nghệ và nhu cầu của xã hội, nhưng vẫn giữ vững ngọn lửa nghề nghiệp và lý tưởng cách mạng.

Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam là dịp để tri ân các thế hệ nhà báo đã cống hiến cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc; đồng thời khẳng định niềm tin vào tương lai của nền báo chí nước nhà. Trong kỷ nguyên số, với những cơ hội và thách thức đan xen, báo chí Việt Nam sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.