Nhà vệ sinh di động đặt ngay trong mặt bằng di sản. Ảnh: Trà Vân

Tại khu vực giáp ranh giữa công trường Nhà Quốc hội và Khu Di sản đã xây xong phần lớn con đường cứu hỏa với một bức tường bằng bê tông cốt thép nằm trong phạm vi di sản. Bức tường này có chỗ cao đến 3 - 4m nằm sát thành hố khai quật. Một số đoạn đường ống thoát nước cũng đào sâu vào phần đất của Khu Di sản.

Toàn bộ khu C - D đã biến thành công trường xây dựng với những container, vật liệu xây dựng, phế thải, xe máy, nhà ở của công nhân và đặc biệt là một dãy nhà vệ sinh công cộng đặt ngay trên mặt bằng của Di sản Thế giới.

Điều đáng nói, dưới những hồ nước là những di tích được phát lộ của thời Lý và thời Lê. Theo GS Sử học Phan Huy Lê, tổng cộng đã có 5 hố bị ngập nước, kèm theo đó là sự hủy hoại của những di tích vô giá. “Khu Di tích Hoàng Thành Thăng Long được cấu tạo bằng đất, đặc biệt là các loại đất nung được đầm làm móng, cho nên chỉ cần ngập nước là bị hủy hoại cực kỳ nghiêm trọng”, GS Phan Huy Lê nói.

Chưa kể, tại đây đang xây một con đường lấn thẳng vào vùng lõi của Khu Di tích. “Con đường bằng bê tông cốt thép, có chỗ lòi ra từ 1 - 3 m. Để làm con đường bê tông này người ta phải đào móng, mở rộng diện tích hai bên mới có cos để làm đường bê tông, kéo theo đó là toàn bộ dọc di sản này bị phá hủy hoàn toàn”, GS Phan Huy Lê nhấn mạnh.

Trước đó, Hội đồng Tư vấn Khoa học của UBND TP Hà Nội đã có đơn kiến nghị kịch liệt phản đối và nếu làm như thế là vi phạm Luật Di sản văn hóa, vi phạm Công ước Bảo tồn Di sản Thế giới của Unesco và vi phạm cam kết bảo vệ tính toàn vẹn và nguyên trạng toàn bộ vùng lõi của Khu Di sản đã được Thủ tướng Chính phủ cam kết năm 2010. 

Theo trình bày của Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng Nhà Quốc hội và Hội trường Ba Đình (mới) tại cuộc họp Hội đồng Tư vấn ngày 17/2/2014, để hoàn thiện công trình xây dựng Nhà Quốc hội cần có con đường cứu hỏa giáp với Khu Di sản đã được Unesco công nhận là Di sản Thế giới ngày 1/8/2010. Theo đó, con đường này lấn sang mốc giới phía Đông Khu di sản là 3m, phía Bắc không đều, khoảng trên dưới 1,5m. Diện tích lấn sang Khu di sản khoảng 450m2.

Một hố khảo cổ nằm sát tường bao hiện đang bị ngập nghiêm trọng. Ảnh: Trà Vân

Theo Luật Di sản văn hóa, bất kỳ một sự thay đổi nào của vùng lõi trong vùng di tích quốc gia đều phải có sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ. Còn theo Công ước Bảo tồn Di sản Thế giới của Unesco, những sự thay đổi của Di sản Thế giới như Hoàng Thành Thăng Long phải được thông báo cho Unesco, thế nhưng toàn bộ việc xây dựng con đường trong khu Hoàng Thành không được tuân thủ những điều đó. Quan trọng hơn, điều này đã vi phạm 1 trong 8 điều cam kết của Việt Nam với Unesco trong quá trình đề xuất công nhận Hoàng Thành là Di sản Thế giới. Cam kết đó, là bảo đảm sự toàn vẹn của di sản.

“Tôi nghĩ, thông tin này bây giờ đã được thông báo về Trụ sở Unesco tại Paris và nếu không có gì thay đổi, thời gian tới họ sẽ cử một đoàn chuyên gia sang kiểm tra hiện trường. Điều đó không những ảnh hưởng đến uy tín của di sản này mà còn ảnh hưởng uy tín của Việt Nam với thế giới. Nếu chúng ta không khẩn cấp giải quyết một cách chi tiết thì khả năng đó sẽ trở thành hiện thực”, GS Lê bày tỏ.

Nhớ lại năm 2010, khi chúng ta vinh dự được bà Irina Bokova, Tổng Giám đốc Unesco đích thân đến tham dự Đại lễ 1.000 năm Thăng Long và trao chứng nhân cộng nhận Hoàng Thành Thăng Long là Di sản Thế giới. Bà nói: “Việc trung tâm Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội được công nhận là Di sản Thế giới là một vinh dự, đồng thời cũng mang đến một cam kết trách nhiệm với tất cả các bạn. Kể từ ngày hôm nay, các bạn có trách nhiệm với nhân loại quảng bá, bảo vệ và truyền lại di sản này cho các thế hệ tương lai”.

Trà Vân