Người dân dâng lễ vật cầu mong mưa thuận gió hòa, gia đình sung túc. Ảnh: Khoa Lê

Lễ hội Tháp Bà Ponagar còn gọi là Lễ hội Thiên Y A Na Thánh Mẫu hay Lễ vía Bà. Sau hơn 2 năm tạm dừng không tổ chức do ảnh hưởng dịch Covid-19, năm nay Lễ hội Tháp Bà Ponagar chính thức khai mạc và ước tính đón hàng ngàn lượt khách hành hương, tham quan.

Truyền thuyết về Thiên Y A Na Thánh Mẫu được ông Phan Thanh Giản, một vị quan Thượng thư Bộ Lễ dưới triều Nguyễn ghi chép, tổng hợp, biên soạn và cho khắc bia dựng vào năm 1856 ở tại Di tích Tháp Bà Pônagar.

Các vua triều Nguyễn đã ban các sắc phong cho Thiên Y Thánh Mẫu là Thượng đẳng thần.

Nữ thần Pônagar là Mẹ Xứ sở của người Chăm, có tên gọi đầy đủ là Yang Pô Inư Nagar. Vốn mang trong mình tâm thức thờ Mẫu, khi người Việt vào sinh sống ở vùng đất Khánh Hòa (khoảng năm 1653) đã “tiếp biến” tín ngưỡng này và gọi là Thiên Y A Na Thánh Mẫu.

Lễ hội gồm những nghi thức chính như: Lễ thay y, lễ thả hoa đăng, lễ cầu quốc thái dân an, lễ cúng ngọ, tế lễ cổ truyền, lễ Khai Diên, lễ Tôn Vương, lễ dâng hương tạ Mẫu…

Lễ thay y được tiến hành đúng giờ Ngọ ngày 20/3 Âm lịch. Vị chủ tế dâng trầm hương, nhang, hoa, trái cây và khấn vái.

Các thành viên trong đội thay y thực hiện việc sắp xếp đồ lễ trong dinh và cởi xiêm y, mũ miện để tắm tượng. Nước dùng để tắm tượng được nấu từ rượu với nước và các cánh hoa có mùi thơm (5 loại).

Sau khi tắm, tượng Mẹ được mặc xiêm y và mũ miện mới do người dân dâng cúng.

Những bộ xiêm y sau khi thay được giặt sạch, rồi đưa ra trưng bày để du khách và nhân dân chiêm ngưỡng. Nước và khăn dùng để tắm tượng cho Mẹ xong được người dân xin về để lấy phước hoặc rửa mặt hay tắm cho trẻ con, hoặc tưới lên ghe thuyền... với mong muốn để trừ tà, trẻ con hay ăn và khỏe mạnh, người bệnh mau lành, những ghe, thuyền ra khơi gặp nhiều may mắn.

Đông đảo người dân về dự lễ hội truyền thống Tháp Bà Ponagar Nha Trang. Ảnh: Khoa Lê

Theo quan sát của chúng tôi, trong ngày có hàng ngàn lượt khách từ các tỉnh, thành như: Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế đã mang lễ vật, hương hoa đến để dâng lên Thánh Mẫu Thiên Y A Na.

Tháp bà Ponagar là quần thể đền tháp Chămpa được xây dựng từ giữa thế kỷ thứ VIII, thờ nữ thần Ponagar, tức Thiên Y A Na Thánh Mẫu.

Lễ hội Tháp Bà Pônagar tỉnh Khánh Hòa còn gọi là Lễ hội Thiên Y A Na Thánh Mẫu hay Lễ vía Bà là Di sản Văn hoá phi vật thể, thuộc loại hình lễ hội truyền thống, đã được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012.

Ngoài ra, Tháp Bà Ponagar còn là di sản văn hóa tiêu biểu, nổi bật của tỉnh Khánh Hòa, được xếp hạng là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1979.