(Thanh tra) - Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu không minh bạch được tài sản thông qua hệ thống đăng ký sẽ khó có thể đấu tranh, ngăn ngừa hành vi tham nhũng, tiêu cực của bộ máy công quyền.
Đăng ký tài sản thiếu thống nhất
Theo kết quả khảo sát của Tổ chức Tài chính Quốc tế và Chương trình Phát triển Kinh tế tư nhân (IFC - MPDF), các động sản, tài sản vô hình là nguồn tài sản chủ yếu, có giá trị rất lớn trong nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp (thường chiếm tới 70 - 80% giá trị doanh nghiệp) hiện bị đóng băng, không thể chuyển hóa thành vốn đầu tư cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến thực tế trên là do Nhà nước vẫn thiếu công cụ để công khai hóa các quyền, lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu đối với động sản nên chưa tạo được niềm tin cho các nhà đầu tư, các tổ chức tín dụng khi xem xét, quyết định đầu tư liên quan đến động sản của doanh nghiệp.
Trong khi đó, vấn đề đăng ký đối với bất động sản lại thiếu thống nhất, nằm phân tán ở các văn bản khác nhau. Pháp luật về đất đai, pháp luật về bảo vệ phát triển rừng quy định đăng ký quyền sử dụng đất, quyền sử dụng rừng, quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng có giá trị xác lập quyền của chủ sở hữu, chủ sử dụng bất động sản. Nhưng, việc đăng ký đối với tài sản gắn lền với đất là nhà ở, công trình xây dựng chỉ có giá trị đối kháng với người thứ ba.
Khía cạnh khác, pháp luật về đất đai quy định, hợp đồng, giao dịch bất động sản phải được công chứng, đồng thời phải đăng ký mới có hiệu lực. Trong khi, pháp luật về nhà ở quy định hợp đồng về nhà ở chỉ cần công chứng là có hiệu lực.
Đại diện Tòa Dân sự, TAND Tối cao đặt vấn đề: Trường hợp tặng, cho nhà gắn liền với quyền sử dụng đất thì cần áp dụng pháp luật và đường lối giải quyết của hợp đồng tặng, cho quyền sử dụng đất hay hợp đồng tặng, cho quyền sở hữu nhà? Trường hợp nào được coi là tặng, cho quyền sử dụng đất và trường hợp nào được coi là tặng, cho quyền sở hữu nhà ở? “Quy định có hiệu lực pháp luật của hợp đồng tặng, cho nhà ở theo Luật Nhà ở có sự khác biệt so với quy định của Bộ luật Dân sự hiện hành, khiến nhiều vụ việc các cấp tòa không biết đâu mà xử”, ông Ngô Anh Dũng, Phó Chánh án Tòa Dân sự, TAND Tối cao nói.
Bên cạnh đó, quá nhiều đầu mối để thực hiện đăng ký tài sản và thủ tục chưa rõ ràng, thống nhất mà không “chắc chắn được bảo vệ quyền đối với tài sản khi có tranh chấp phát sinh” khiến người dân “ngại đi đăng ký”. Hậu quả rất lớn là “vô hiệu hóa hệ thống đăng ký tài sản” vốn được xây dựng để bảo đảm sự an toàn pháp lý cho các hợp đồng, giao dịch liên quan đến tài sản của cá nhân, tổ chức.
Công khai tình trạng pháp lý của tài sản
Qua thực tiễn của hoạt động đăng ký tài sản, các chuyên gia cho rằng, một dự án Luật Đăng ký tài sản là cần thiết để giải quyết “mớ bòng bong” mà các cơ quan chức năng, nhất là ở địa phương đang vướng phải trong quá trình giải quyết các tranh chấp về đăng ký tài sản.
Ông Hồ Quang Huy, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm, Bộ Tư pháp, nhấn mạnh: Đăng ký tài sản, bao gồm cả động sản và bất động sản sẽ công khai, minh bạch tình trạng pháp lý của tài sản. “Không hạn chế tiếp cận các thông tin trong sổ đăng ký của cơ quan nhà nước, công chúng có thể dễ dàng tìm hiểu và biết chính xác tất cả các thông tin cơ bản về tài sản, từ đó có đầy đủ cơ sở để xem xét, quyết định việc tham gia các giao dịch dân sự, kinh tế liên quan đến tài sản. Thời điểm đăng ký là căn cứ để xác định thứ tự ưu tiên giữa các bên có quyền trong trường hợp tài sản tham gia vào nhiều giao dịch khác nhau”.
Thông qua hoạt động đăng ký, tính chính xác của việc kê khai tài sản, nguồn gốc tạo lập tài sản được rõ ràng, chính xác sẽ góp phần đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực hiệu quả. “Nếu không minh định được tài sản thông qua hệ thống đăng ký, sẽ khó có thể đấu tranh, ngăn ngừa hành vi tham nhũng, tiêu cực của bộ máy công quyền”.
Theo ông Huy, Dự luật này cũng sẽ “tạo điều kiện thúc đẩy thị trường bất động sản, từ đó huy động tối đa các nguồn lực phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, tạo lập cơ chế, khuôn khổ pháp lý an toàn, thông thoáng cho việc xác lập và bảo vệ quyền, lợi ích của chủ sở hữu đối với tài sản và những chủ thể tham gia giao dịch liên quan đến tài sản đó”.
Tại hội thảo, nhiều chuyên gia đề xuất, trong quá trình xây dựng Luật Đăng ký tài sản, cần qui định việc đăng ký quyền sở hữu tài sản một cách chặt chẽ hơn; đồng thời, thu gọn đầu mối cơ quan đăng ký tài sản, cũng như minh bạch hóa thông tin, tạo điều kiện cho các cá nhân, tổ chức tiếp cận thông tin về tài sản một cách dễ dàng, đầy đủ hơn để tránh rủi ro pháp lý khi tham gia giao dịch.
Thảo Nguyên
