Các chuyên gia nhìn nhận, dù tốc độ tăng trưởng chưa đạt kỳ vọng tuyệt đối, ngành nông nghiệp vẫn đóng góp cực kỳ quan trọng vào sự ổn định của kinh tế vĩ mô.

Trong nửa đầu năm 2ỳyỳ⁷026, xuất khẩu rau quả đạt 3,65 tỷ USD, tăng 17,7% so với cùng kỳ. Ảnh⅞: VGP

Để doanh nghiệp đồng hành với nông dân

Thống kê cho thấy, trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu nhóm ngành nông nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng 6%, đạt 35,88 tỷ USD; riêng mặt hàng rau quả đạt 3,65 tỷ USD, tăng 17,7% so với cùng kỳ. Chính phủ hiện đang đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu ngành toàn khối cán mốc 100 tỷ USD vào năm 2027.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có hơn 50.000 doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Đây là con số tỷ lệ chỉ khoảng 1-2% trong tổng số gần một triệu doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, Phó tổng thư ký, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh khu vực TPHCM, “đây là con số quá khiêm tốn, dù nông nghiệp luôn là ngành kinh tế có vai trò trụ đỡ”.

Bên cạnh số lượng hạn chế, việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong khu vực nông nghiệp vẫn chưa được triển khai rộng rãi. Hiện cả nước chỉ có dưới 300 doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (chưa tới 3%), và số lượng đơn vị chính thức được công nhận là "doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao" còn dưới 50 doanh nghiệp. 

Theo ông Liêm, để doanh nghiệp đồng hành với nông dân, dẫn dắt và thúc đẩy hoạt động kinh tế nông nghiệp, các địa phương cần có chính sách nhất quán, hài hòa, đồng bộ về quy hoạch nông nghiệp, định hướng phát triển bền vững; cần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi và ổn định cho doanh nghiệp đầu tư vào phát triển nông nghiệp.

Thực tế tại địa phương, bà Lê Thị Ánh Tuyết, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đồng Nai, dẫn chứng tỉnh có trên 300 doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nhưng đến nay vẫn chưa có đơn vị nào được Nhà nước công nhận.

Bà cũng cho biết việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp đã có Nghị định 57, nhưng áp dụng vào thực tiễn còn ít đơn vị nhận được hỗ trợ: "Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang có rà soát để điều chỉnh, hy vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn thời gian tới".

Về quy mô, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM, chỉ ra rằng hầu hết các doanh nghiệp dẫn đầu trong hoạt động thu mua và xuất khẩu nông sản hiện nay lại là công ty nước ngoài. "Do đó, cần thêm những tập đoàn nội địa đủ lớn để giữ vai trò này trong tương lai", ông nói.

Điểm nghẽn hạ tầng và logistics

Dù có tiềm năng lớn, nhưng hạ tầng logistics đang là “hòn đá tảng” chặn đường nông sản. ThS Ngô Xuân Chinh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam, thẳng thắn chỉ ra thực trạng yếu kém của hạ tầng nông thôn kéo theo chi phí xăng dầu và khấu hao tăng cao, trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh của giá nông sản.

Sự thiếu hụt chuỗi cung ứng lạnh cũng là một khiếm khuyết lớn. Đối với các mặt hàng tươi sống như trái cây, rau hoa, chuỗi cung ứng lạnh là yếu tố then chốt nhưng hiện chưa được đầu tư căn bản. Điều này khiến nông sản tươi của Việt Nam gặp khó khăn khi tiếp cận các thị trường xa, buộc doanh nghiệp phải chuyển hướng sang chế biến sâu các sản phẩm như khoai lang hấp, đậu nành để giảm bớt rào cản về logistics.

Một trong những khó khăn cốt lõi khiến doanh nghiệp e dè khi đầu tư vào nông nghiệp là vấn đề đất sạch. ThS Ngô Xuân Chinh cho biết số lượng doanh nghiệp lớn đầu tư vào lĩnh vực này vẫn rất hạn chế do khó khăn trong tích tụ đất đai. Doanh nghiệp thiếu quỹ đất quy mô đủ lớn để xây dựng nhà máy chế biến hoặc vùng nguyên liệu tập trung.

Công tác quản lý mã số vùng trồng cũng cần được cải thiện. ThS Ngô Xuân Chinh cho biết việc chậm trễ đôi khi không nằm ở phía Việt Nam mà do phía đối tác như Trung Quốc mất nhiều thời gian rà soát. Do đó, Chính phủ cần có những thảo luận cấp cao để rút ngắn thời gian công nhận mã số vùng trồng, tạo điều kiện cho thông quan thuận lợi.

Cuối cùng, việc ứng dụng công nghệ số và cơ giới hóa là không thể trì hoãn. ThS Ngô Xuân Chinh đánh giá cao tốc độ ứng dụng máy bay không người lái (drone) trong canh tác lúa tại Việt Nam, giúp cơ giới hóa đạt gần 99% ở một số khâu. Tuy nhiên, để nông nghiệp thực sự chuyển mình, cần có sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách đất đai, tín dụng ưu đãi và sự bảo hộ thương hiệu từ phía Nhà nước trên trường quốc tế.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng cho rằng, việc kết hợp đất nông nghiệp với các dịch vụ đa ngành như giáo dục, du lịch và trải nghiệm ẩm thực, một xu thế đang lên để tăng giá trị gia tăng, vẫn chưa có sự đồng bộ để giúp các khâu có thể “cất cánh”.