Hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường được lực lượng chức năng thành phố Hà Nội triển khai thường xuyên nhằm ngăn chặn hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ lưu thông trên thị trường. Ảnh: Đông Hà

Từ quầy hàng chuyển vào kho, lên mạng xã hội

Trong 6 tháng đầu năm 2026, thị trường hàng hóa tiêu dùng, lương thực và thực phẩm tại Hà Nội cơ bản đáp ứng nhu cầu của người dân, không xảy ra gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất, kinh doanh hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp trên địa bàn nội địa, tuyến hàng không, bưu điện và chuyển phát nhanh.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số vụ vi phạm, mà còn ở cách hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ được tổ chức, cất giấu và đưa ra thị trường.

Bà Nguyễn Kiều Oanh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội. Ảnh: Đông Hà

Bà Nguyễn Kiều Oanh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội, cho biết điều đáng lo ngại hiện nay là hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn mang tính nhỏ lẻ mà đã có xu hướng tổ chức theo chuỗi, quy mô lớn.

"Qua thực tiễn kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều vụ việc có số lượng hàng hóa vi phạm lớn, tập trung ở những nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng cao như thời trang, mỹ phẩm, thiết bị điện tử, phụ kiện công nghệ và hàng tiêu dùng", bà Oanh nhấn mạnh.

Ở góc độ trực tiếp tổ chức kiểm tra thị trường, ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, nhận định nếu trước đây hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ chủ yếu được bày bán công khai thì nay nhiều trường hợp đã chuyển sang tập kết tại kho, giao dịch qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử hoặc kết hợp nhiều hình thức nhằm che giấu hành vi vi phạm.

Một số cơ sở chỉ trưng bày vài sản phẩm mẫu, còn phần lớn hàng hóa được cất ở kho riêng hoặc phân tán tại nhiều địa điểm. Chỉ khi có khách, việc giao dịch và vận chuyển mới được thực hiện.

Trên môi trường số, các đối tượng tận dụng Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki, Facebook, Zalo, công cụ livestream và các nhóm kín để giới thiệu, chào bán hàng lậu, hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Nhiều trường hợp không công khai địa chỉ kinh doanh, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại không chính chủ, thường xuyên thay đổi tài khoản, địa điểm chứa hàng và nơi giao nhận. Hàng hóa còn có thể được chia nhỏ theo từng đơn để vận chuyển, làm tăng khó khăn cho việc truy tìm nguồn hàng và xác định quy mô thực tế của hoạt động vi phạm.

Tương tự, ông Chu Ngọc Hiệp, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 15, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, cho biết việc kiểm tra, xác minh nguồn gốc hàng hóa khó khăn hơn vì hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ không còn xuất hiện chủ yếu tại cửa hàng như trước mà đang dịch chuyển sang những phương thức kín đáo hơn.

Không gian cất giấu hàng hóa cũng ngày càng phân tán. Các đối tượng lợi dụng khu vực giáp ranh, vùng ven, bến xe, kho bãi, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu đô thị mới, khu trọ và những nơi hẻo lánh để vận chuyển, tập kết hàng hóa.

"Điều đáng lo không chỉ nằm ở số lượng vụ việc mà là xu hướng vi phạm đang thay đổi rất nhanh", ông Hiệp nói.

Không chỉ khó phát hiện, còn khó chứng minh vi phạm

Theo lực lượng chức năng, với các vụ việc trên môi trường số, phát hiện được tài khoản chào bán hàng mới chỉ là bước đầu.

Ông Dương Mạnh Hùng cho biết khó khăn lớn nhất là phương thức vi phạm ngày càng tinh vi, trong khi quá trình xác minh, thu thập chứng cứ và nhận diện hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đòi hỏi nhiều thời gian cũng như sự phối hợp của nhiều cơ quan, đơn vị.

Các dữ liệu điện tử có thể bị xóa hoặc thay đổi trong thời gian rất ngắn. Đối tượng có thể ngừng sử dụng tài khoản, đổi số điện thoại hoặc chuyển địa điểm giao hàng ngay sau khi phát hiện dấu hiệu bị kiểm tra.

Ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội. Ảnh: Đông Hà

Đối với vụ việc liên quan sở hữu trí tuệ, lực lượng quản lý thị trường không chỉ kiểm tra hóa đơn, chứng từ và nguồn gốc hàng hóa mà còn phải phối hợp với chủ sở hữu nhãn hiệu hoặc đơn vị đại diện quyền để xác định dấu hiệu xâm phạm.

Một số trường hợp phải trưng cầu giám định hoặc chờ xác nhận của chủ thể quyền nên thời gian xử lý kéo dài hơn. Trong khi đó, hàng giả mạo nhãn hiệu ngày càng được làm tinh vi, có hình thức và chất lượng gần giống hàng thật, khiến cả người tiêu dùng lẫn lực lượng kiểm tra gặp khó khăn khi nhận diện.

"Hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn tập trung ở một nhóm hàng mà đã lan sang nhiều lĩnh vực như mỹ phẩm, thời trang, thực phẩm, thiết bị điện tử, hàng tiêu dùng... Vì vậy, lực lượng quản lý thị trường phải liên tục cập nhật phương thức kiểm tra, tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng và chủ thể quyền để kịp thời phát hiện, xử lý", ông Dương Mạnh Hùng cho hay.

Kỳ 2: Từ quần áo đến thực phẩm, vi phạm len vào mọi ngóc ngách