(Thanh tra) - Trước yêu cầu thực tiễn, việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo cấp cơ sở được coi là giải pháp quan trọng, góp phần bảo đảm quyền công dân và ổn định xã hội.
Ngày 25/3, đề tài khoa học “Giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền cấp cơ sở” do ThS Đào Thị Thu Hà, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm, đã tổ chức hội thảo nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
ThS Đào Thị Thu Hà cho biết, hiện nay công tác tiếp công dân tại chính quyền cấp cơ sở diễn ra thường xuyên, trực tiếp và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo nếu được xử lý kịp thời tại cơ sở sẽ không kéo dài, không phát sinh khiếu kiện vượt cấp.
Ở cấp xã, các nội dung khiếu nại chủ yếu liên quan đến những quyết định quản lý trực tiếp như cấp giấy tờ hộ tịch, chứng thực, quản lý đất đai quy mô hộ gia đình hay trật tự xây dựng nhỏ lẻ. Khi phát sinh khiếu nại, chính quyền cấp cơ sở có trách nhiệm thụ lý, xác minh và trả lời theo đúng thời hạn luật định.
Theo ThS Đào Thị Thu Hà, nguyên tắc xuyên suốt trong giải quyết khiếu nại là phải bảo đảm khách quan, đúng pháp luật, kịp thời và công khai.
“Điều này không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân mà còn góp phần củng cố uy tín của chính quyền và bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật”, bà Hà nói.
Đối với công tác tố cáo, chính quyền cấp cơ sở cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận, xác minh và xử lý thông tin. Nhiều nội dung tố cáo liên quan trực tiếp đến cán bộ địa phương hoặc các vi phạm trong quản lý đất đai, xây dựng, an ninh trật tự. Trường hợp vượt thẩm quyền, chính quyền cấp xã phải kịp thời chuyển hồ sơ lên cấp có thẩm quyền để giải quyết theo quy định.
Trong bối cảnh đó, giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được xác định là một phương thức quan trọng nhằm bảo đảm pháp chế, đồng thời bảo vệ quyền khiếu nại, tố cáo của công dân.
Theo chủ nhiệm đề tài, hoạt động giám sát không chỉ giúp phát hiện, phòng ngừa vi phạm mà còn góp phần nâng cao niềm tin của người dân đối với chính quyền, đồng thời chỉ ra những bất cập trong chính sách, pháp luật để kiến nghị sửa đổi, bổ sung.
Về cơ sở pháp lý, ThS Đào Thị Thu Hà cho biết, hệ thống pháp luật hiện hành đã ghi nhận tương đối đầy đủ vai trò giám sát của các cơ quan dân cử và tổ chức chính trị - xã hội. Trong đó, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để HĐND các cấp đổi mới nội dung, hình thức giám sát.
Thực tiễn cho thấy, hoạt động giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo thời gian qua đã đạt được những kết quả tích cực. Nhiều vụ việc phức tạp, kéo dài đã được giải quyết với sự tham gia tích cực của HĐND, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể. Công tác phối hợp giữa các cơ quan ngày càng được tăng cường, góp phần nâng cao chất lượng xử lý đơn thư.
Đáng chú ý, trong năm 2025, công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo về hành chính đã đạt nhiều kết quả quan trọng.
Đặc biệt, việc xử lý các vụ việc tồn đọng, kéo dài đã có chuyển biến rõ rệt, góp phần bảo đảm quyền lợi của công dân và giữ vững ổn định an ninh, trật tự.
Bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều hạn chế trong hoạt động giám sát tại cấp cơ sở cũng được chủ nhiệm đề tài chỉ rõ.
Một trong những vấn đề nổi bật là hiệu quả giám sát chưa cao, chưa đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Trách nhiệm và sự phối hợp của một số cơ quan trong hoạt động giám sát của chính quyền cơ sở chưa được chú trọng đúng mức. Sau giám sát, một số kiến nghị chưa được xử lý dứt điểm, thiếu chế tài phù hợp, dẫn đến tình trạng kéo dài.
Công tác theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận giám sát còn thiếu quyết liệt, khiến nhiều vụ việc chậm được giải quyết.
Nguyên nhân của những hạn chế này được xác định đến từ nhiều phía. Trước hết là hệ thống pháp luật liên quan chưa thực sự đồng bộ, còn thiếu những quy định cụ thể về giám sát trong lĩnh vực này.
Bên cạnh đó, năng lực và điều kiện hoạt động của đại biểu HĐND cấp cơ sở còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Ngoài ra, hoạt động giám sát đôi khi còn mang tính bị động, chưa bám sát chương trình, kế hoạch đề ra. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của HĐND còn hạn chế, thông tin phục vụ giám sát chưa được cung cấp kịp thời, đầy đủ.
Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, nhiều thay đổi về thẩm quyền và phương thức quản lý Nhà nước đang đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động giám sát công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Việc nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan giám sát trong công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo là yêu cầu khách quan, phù hợp với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Do đó, việc nghiên cứu đề tài “Giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền cấp cơ sở” là hết sức cần thiết.
Tại hội thảo, các đại biểu nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đổi mới, nâng cao chất lượng giám sát, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện trong thời gian tới.
Các đại biểu cũng cho rằng, nội dung được xây dựng công phu, bám sát thuyết minh đề tài và đáp ứng yêu cầu đặt ra. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng, phù hợp với mục tiêu và định hướng nghiên cứu.
Bên cạnh đó, cách tiếp cận đề tài có tính logic, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, góp phần làm nổi bật tính cấp thiết của vấn đề.
Tuy nhiên, các ý kiến cũng đề nghị ban chủ nhiệm tiếp tục rà soát, bổ sung một số nội dung cụ thể để đề cương hoàn thiện hơn, bảo đảm tính khả thi khi triển khai nghiên cứu.
Những ý kiến đóng góp sẽ là cơ sở quan trọng để ban chủ nhiệm đề tài tiếp tục hoàn thiện đề cương nghiên cứu, hướng tới xây dựng các giải pháp khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển.
