(Thanh tra) - Thanh toán số và dịch vụ trung gian thanh toán phát triển nhanh đang mở rộng hệ sinh thái tài chính số tại Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với sự tiện lợi, lĩnh vực này cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng cho rửa tiền, lừa đảo và tài trợ khủng bố nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ.
Phát biểu tại Hội thảo hướng dẫn công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố đối với các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức ngày 16/3, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền cho biết việc nâng cao nhận thức về phòng, chống rửa tiền không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là cam kết của Việt Nam trong quá trình thực hiện các chuẩn mực quốc tế.
Theo bà Thơ, trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển nhanh, việc nhận diện rõ các rủi ro liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là nhiệm vụ quan trọng. Điều này giúp các cơ quan quản lý cũng như doanh nghiệp xác định đúng trách nhiệm và nghĩa vụ pháp lý trong quá trình hoạt động.
Bà Thơ cho biết thời gian qua Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều chương trình đào tạo, tuyên truyền về phòng, chống rửa tiền. Tuy nhiên, các hoạt động này chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực có quy mô lớn như ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán. Trong khi đó, lĩnh vực trung gian thanh toán dù phát triển nhanh với số lượng đơn vị và người dùng ngày càng gia tăng lại chưa có nhiều chương trình đào tạo chuyên biệt.
“Các tổ chức cần hiểu rõ rủi ro trong lĩnh vực hoạt động của mình và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật”, bà Thơ nhấn mạnh.
Nhận diện rủi ro trong lĩnh vực trung gian thanh toán
Chia sẻ tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Việt Đức, Trưởng phòng Tổng hợp và Hợp tác quốc tế Cục Phòng, chống rửa tiền cho biết, Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 giao Ngân hàng Nhà nước là cơ quan đầu mối thực hiện đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền. Trong khi đó, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng lần lượt phụ trách đánh giá rủi ro về tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Đây cũng là yêu cầu phù hợp với Khuyến nghị số 1 của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), theo đó các quốc gia cần xác định, đánh giá và hiểu rõ các rủi ro liên quan để xây dựng chính sách quản lý hiệu quả.
Theo kết quả đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền giai đoạn 2018–2022, lĩnh vực cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán được đánh giá ở mức rủi ro trung bình. Tuy nhiên, nguy cơ phát sinh chủ yếu đến từ việc các dịch vụ thanh toán điện tử và ví điện tử có thể bị lợi dụng trong các hoạt động như đánh bạc trực tuyến, lừa đảo hoặc chuyển tiền bất hợp pháp nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Theo bà Đức, việc đánh giá rủi ro quốc gia không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn giúp cơ quan quản lý và các tổ chức trong nền kinh tế phân bổ nguồn lực phù hợp, tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ cao.
Doanh nghiệp cần chủ động giám sát giao dịch bất thường
Từ góc độ cơ quan an ninh, Thượng tá Nguyễn Bá Tấn, chuyên viên cao cấp Cục An ninh nội địa (Bộ Công an) cho rằng các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán đang giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Theo ông Tấn, đây là những đơn vị trực tiếp vận hành các dòng giao dịch tài chính trong môi trường số, do đó có khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và cung cấp thông tin phục vụ công tác điều tra của cơ quan chức năng.
Tuy nhiên, trên thực tế số lượng thông tin nghi vấn do các tổ chức trung gian thanh toán cung cấp cho cơ quan chức năng vẫn còn khá hạn chế. Trong khi đó, các hoạt động tài trợ khủng bố và tội phạm tài chính ngày càng có xu hướng lợi dụng không gian mạng, tiền điện tử và các nền tảng thanh toán trực tuyến để che giấu dòng tiền, khiến việc truy vết trở nên phức tạp hơn.
Theo Thượng tá Nguyễn Bá Tấn, việc lần theo dòng tiền là yếu tố then chốt để ngăn chặn các hoạt động tài trợ khủng bố. Vì vậy, các tổ chức trung gian thanh toán cần chủ động báo cáo kịp thời các giao dịch đáng ngờ hoặc giao dịch vượt ngưỡng theo quy định, đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng trong quá trình xác minh, điều tra khi cần thiết.
Ở góc độ quản lý chuyên ngành, bà Nguyễn Thị Minh Thơ cho biết trong bối cảnh dịch vụ trung gian thanh toán phát triển nhanh, nguy cơ bị lợi dụng cho các hành vi vi phạm pháp luật như lừa đảo, đánh bạc trực tuyến hoặc hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp cũng có thể gia tăng.
Do đó, các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ của một tổ chức báo cáo theo quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền. Trong đó, việc thực hiện đầy đủ quy trình nhận biết và xác minh khách hàng, tăng cường giám sát giao dịch và kịp thời báo cáo các giao dịch đáng ngờ được xem là những biện pháp quan trọng nhằm phòng ngừa, phát hiện sớm các hành vi rửa tiền trong môi trường thanh toán số.
