BIDV thông báo sẽ bán 17,65% vốn điều lệ, tương đương 15% cổ phần sau phát hành cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài. Ảnh: TM

Đua thoái vốn giảm sở hữu chéo

Thông tư 36/2014/TT-NHNN ban hành ngày 20/01/2014 (Thông tư 36) của Ngân hàng Nhà nước quy định các ngân hàng thương mại chỉ được mua, nắm giữ cổ phiếu của một tổ chức tín dụng khác dưới 5% vốn cổ phần có quyền biểu quyết. Các ngân hàng có tỷ lệ sở hữu vượt quá giới hạn phải hoàn tất việc thoái vốn vào năm 2019.

Với quy định này, nhiều ngân hàng đã thực hiện chuyển nhượng phần lớn cổ phần để đảm bảo tỷ lệ sở hữu chéo trong giới hạn.

Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) sẽ thoái 4,91% vốn khỏi Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thương (Saigonbank), tương ứng bán hơn 15,1 triệu cổ phần.  Cách đây 2 năm, VietinBank cũng từng bán gần 17 triệu cổ phần Saigonbank, ứng 5,48% vốn để giảm sở hữu còn 4,91% như hiện nay.

Về phần mình, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) đã thoái hết 8,15 triệu cổ phần tại Ngân hàng Phương Đông Việt Nam (OCB), thu về gần 199 tỷ đồng. Đồng thời, Vietcombank cũng thực hiện bán vốn tại Ngân hàng Quân đội (MBBank) và Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank). Tuy nhiên, kết quả không như mong đợi. Vietcombank chỉ bán được 10.000 cổ phần MBBank trên tổng số đấu giá hơn 53 triệu cổ phần và không có nhà đầu tư nào đăng ký đấu giá Eximbank. Hiện Vietcombank đang nắm hơn 126 triệu cổ phiếu của MBBank, tương đương 6,97% vốn và trên 101 triệu cổ phiếu Eximbank, tỷ lệ 8,2% vốn.

Trả lời chất vấn trước Quốc hội hồi đầu tháng 11, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng cho biết, sau 6 năm, hiện nay số cặp sở hữu chéo trực tiếp đã giảm từ 7 cặp xuống còn 1 cặp. Sở hữu cổ phần trực tiếp giữa ngân hàng và doanh nghiệp cũng giảm rất mạnh, từ 56 cặp cách đây 6 năm xuống còn 2. Và tỷ lệ cổ đông sở hữu vượt 15% vốn điều lệ cũng giảm còn 1 ngân hàng, so với con số 19 nhà băng cách đây 6 năm. Thống đốc cũng khẳng định sẽ xử lý dứt điểm việc sở hữu chéo trong hệ thống ngân hàng.

Đẩy mạnh tăng vốn theo Basel II

Chuẩn Basel II có 3 yêu cầu về vốn tối thiểu, rà soát giám sát, nguyên tắc thị trường. Để đạt được yêu cầu về vốn theo Basel II, các ngân hàng phải đáp ứng được tỷ lệ an toàn vốn (hệ số CAR) là 8%. Thực hiện tăng vốn là cách thức tốt nhất cho vấn đề này.

Gần đây, các ngân hàng bắt đầu rầm rộ chia cổ tức bằng cổ phiếu để tăng vốn điều lệ. Techcombank tăng vốn lên 34.965 tỷ đồng bằng việc chia cổ tức cổ phiếu tỷ lệ 1:2. MBBank phát hành 14% cổ phiếu thưởng và cổ tức 5% bằng cổ phiếu. VPBank phát hành 925 triệu cổ phiếu trả cổ tức và tăng vốn. VIB trả cổ tức 41,13% bằng cổ phiếu, vốn điều lệ đạt 7.834 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, các ngân hàng quốc doanh cũng đã có những tín hiệu tốt gỡ nút thắt trong bán vốn sau nhiều năm đình trệ.  BIDV thông báo sẽ bán 17,65% vốn điều lệ, tương đương 15% cổ phần sau phát hành cho KEB Hana sau nhiều đồn đoán trên thị trường. Sau khi hoàn tất phát hành, BIDV từ 34.187 tỷ đồng lên 40.220 tỷ đồng.

Thời điểm phát hành dự kiến là năm 2018 - 2019. Giá phát hành chưa được công bố nhưng sẽ thực hiện theo quy định hiện hành liên quan. Nếu bán vốn thành công, BIDV sẽ thu về hơn 6.033 tỷ đồng tính theo mệnh giá và phản ánh vào mức tăng vốn điều lệ sau đó, còn giá trị phát hành sẽ phản ánh ở phần thặng dư thu được cho cổ đông và ngân hàng.

Tại Đại hội cổ đông Vietcombank diễn ra hồi tháng 4 vừa qua, kế hoạch bán vốn ngân hàng này cũng được đặt ra. Ngân hàng dự kiến phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư nước ngoài với tỷ lệ 10% vốn, cho tối đa không quá 10 nhà đầu tư. Tuy nhiên đến nay, Vietcomank vẫn chưa công bố lộ trình và kế hoạch cụ thể dù đã được NHNN chấp thuận tăng vốn 10% theo phương án đã được cổ đông thông qua.

Theo đánh giá từ một số chuyên gia, việc BIDV xúc tiến việc bán vốn mở ra nhiều thuận lợi cho ngành ngân hàng trong lộ trình tăng vốn. Năm 2018, các ngân hàng cũng được dự báo có lợi nhuận tích cực, tăng trưởng tốt.

Tuy nhiên ở thời điểm này, câu chuyện nợ xấu gia tăng là điều ngành ngân hàng cần quan tâm. Trong 9 tháng đầu năm, số dư nợ xấu của VietinBank tăng 34,5% lên mức 12.127 tỷ đồng. Nợ nhóm 5 - nợ có khả năng mất vốn tại nhà băng này chiếm tỷ trọng lớn nhất 72% trong cơ cấu nợ xấu và cũng là nhóm nợ tăng mạnh nhất trong 9 tháng qua (tăng 68% lên 8.739 tỷ đồng).

Tại BIDV, tính tới hết quý III, số dư nợ xấu ở mức 17.000 tỷ đồng (tăng 21,1% so với cuối năm 2017) và gần cao nhất hệ thống ngân hàng, mặc dù nếu tính về tỷ lệ thì vẫn dưới chuẩn quy định 3% của Ngân hàng Nhà nước, tức chỉ 1,76%. Một số ngân hàng khác cũng có mức tăng vọt về nợ xấu trong 9 tháng như MBBank tăng 45%, Techcombank tăng 31%, VPBank tăng 52% so với đầu năm…

Từ năm 2019, bên cạnh việc phấn đấu theo chuẩn quốc tế về chất lượng tín dụng, các ngân hàng cũng sẽ phải quay lại câu chuyện kiểm soát nợ xấu, giữ ổn định tăng trưởng.

Trà My