Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết như vậy tại Hội thảo quốc tế “Quản lý ngập lụt đô thị và lưu vực sông” diễn ra tại Hà Nội ngày 21/8.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Nguyễn Tùng

Ngập lụt đô thị là hệ quả tác động từ nhiều yếu tố

Từ thực tiễn Việt Nam và kinh nghiệm của Nhật Bản, các chuyên gia cho rằng bài toán ngập lụt không thể chỉ được giải quyết bằng cách tăng năng lực tiêu thoát nước trong phạm vi từng đô thị mà cần được nhìn nhận ở quy mô toàn lưu vực, gắn với quy hoạch, quản lý tài nguyên nước và quản trị rủi ro thiên tai.

Thực tế cho thấy, vấn đề ngập lụt đô thị là hệ quả tác động từ nhiều yếu tố. Bên cạnh khả năng tiêu thoát của hệ thống thoát nước trong phạm vi đô thị còn có mưa cực đoan, dòng chảy từ thượng lưu, mực nước sông, thủy triều và khả năng trữ nước của toàn lưu vực.

Nếu chỉ tập trung xử lý hệ thống cống, kênh tiêu hay trạm bơm trong một đô thị sẽ chưa thể giải quyết căn cơ vấn đề. Cách sử dụng đất và tổ chức không gian đô thị cũng có quan hệ chặt chẽ với khả năng tiêu, thoát và trữ nước. Khi các không gian tự nhiên dành cho nước bị thu hẹp bởi quá trình đô thị hóa, áp lực lên hệ thống thoát nước sẽ ngày càng lớn, nhất là trong những trận mưa cực đoan.

Vì vậy, theo Thứ trưởng Lê Công Thành, quản lý ngập lụt đô thị cần được đặt trong tổng thể quản lý tài nguyên nước, quy hoạch đô thị và quản trị rủi ro thiên tai.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu mới trong công tác phòng, chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu. Ông Lê Công Thành cho biết: Tại Thông báo số 117-TB/VPTW (ngày 4/72026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có ý kiến chỉ đạo, yêu cầu các cấp, bộ, ngành và địa phương chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ cách làm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu khoa học, công nghệ, pháp luật.

Đặc biệt, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh phòng ngừa phải đi trước một bước từ quy hoạch, đầu tư, tiêu chuẩn xây dựng, hành lang thoát lũ đến quản lý sông suối, thoát nước đô thị và cảnh báo sớm.

Ngập lụt đô thị: Không chỉ tập trung thoát nước nhanh mà quản lý rủi ro từ khâu quy hoạch. Ảnh minh họa: VGP

Tình trạng ngập lụt đô thị ngày càng nghiêm do tốc độ đô thị hóa

“Đây chính là nền tảng tư duy cần được cụ thể hóa vào quản lý ngập lụt đô thị và quản lý lưu vực sông. Những định hướng này đặt ra một yêu cầu rất rõ: Phải thay đổi cách tiếp cận đối với ngập lụt đô thị, không chỉ tập trung vào việc tiêu thoát nước nhanh khi mưa xảy ra mà phải quản lý rủi ro ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư và tổ chức không gian”, ông Thành nhấn mạnh, trong đó, cần giữ và phục hồi không gian dành cho nước, bảo vệ hành lang thoát lũ, tăng cường hồ điều hòa, vùng giữ nước và hạ tầng xanh.

“Đây cũng là bài toán đòi hỏi sự kết hợp giữa giải pháp công trình và phi công trình. Các công trình tiêu thoát nước vẫn cần được đầu tư nhưng phải song hành với quản lý đất đai, kiểm soát phát triển đô thị, bảo vệ hành lang thoát lũ, tăng khả năng trữ nước và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo”, theo Thứ trưởng Lê Công Thành.

Theo GS TS Đào Xuân Học, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, tình trạng ngập lụt tại các đô thị đang ngày càng trở nên nghiêm trọng dưới tác động của biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Việt Nam trong việc tăng cường khung chính sách, hệ thống quy hoạch cũng như cơ chế phối hợp liên ngành.

Tại hội thảo, các chuyên gia đến từ JICA đã mang đến những bài học thực tiễn từ Nhật Bản trong công tác quản lý ngập lụt đô thị và quản lý tổng hợp lưu vực sông. Ông Aoyama Yoshihiko, Cố vấn trưởng Dự án Hợp tác Kỹ thuật nâng cao năng lực hoàn thiện khung pháp lý quản lý thoát nước và xử lý nước thải đô thị, đã giới thiệu mô hình quản lý lưu vực sông Neya ở thành phố Osaka (Nhật Bản).

Mô hình này cho thấy sự cần thiết phải triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý ngập lụt thông qua hệ thống sông, mạng lưới thoát nước, trạm bơm cùng các công trình điều tiết và lưu giữ nước.

Ở góc độ chính sách, ông Moriyasu Kunihiro - Cố vấn về Quản lý rủi ro thiên tai tại Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản về việc xây dựng chính sách quản lý lũ lụt toàn diện. Trong đó, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác quy hoạch tích hợp, hệ thống pháp lý đồng bộ và sự phối hợp hiệu quả giữa các ngành, lĩnh vực có liên quan.

Đại diện JICA cho biết thêm, trong thời gian tới, sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Chính phủ Việt Nam và các bên liên quan để tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro thiên tai và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên cả nước.