(Thanh tra) - Sau những ngày mùi hôi và ruồi nhặng bủa vây khu dân cư thôn Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang, chính quyền tỉnh Thanh Hóa đã phải vào cuộc khẩn cấp kiểm tra, xác định nguyên nhân và đưa ra hàng loạt biện pháp xử lý đối với Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam. Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ dừng ở việc khắc phục mùi và côn trùng. Đằng sau đó là những vấn đề về công suất xử lý, quản lý vận hành, cơ chế tài chính và cả những “nút thắt” trong chiến lược xử lý rác của địa phương.
Khi phản ánh của dân về nhà máy xử lý rác thải Đông Nam có cơ sở
Sau khi người dân thôn Hạnh Phúc Đoàn liên tục phản ánh tình trạng mùi hôi nồng nặc và ruồi xanh xuất hiện dày đặc, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa đã tổ chức kiểm tra thực tế tại Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam. Kết quả kiểm tra cho thấy phản ánh của người dân không phải là cảm tính.
Theo bà Nguyễn Thị Minh Huệ, Trưởng phòng Môi trường thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, việc phát sinh mùi và côn trùng trong dịp Tết có nhiều nguyên nhân. Trước hết, lượng rác phát sinh tăng đột biến. Theo giấy phép môi trường, công suất xử lý của nhà máy khoảng 500 tấn/ngày, nhưng những ngày cận Tết, lượng rác có thời điểm lên tới 1.000-1.200 tấn/ngày, gấp đôi khả năng xử lý.
“Lượng rác quá lớn trong khi công suất xử lý có hạn khiến việc kiểm soát mùi và môi trường gặp khó khăn. Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mùi phát tán”, bà Huệ cho biết.
Không chỉ vậy, rác sinh hoạt đô thị chứa nhiều rác thực phẩm, kết hợp với thời tiết ẩm những ngày đầu năm tạo điều kiện thuận lợi cho ruồi sinh sôi nhanh chóng.
Một nguyên nhân khác cũng được cơ quan chức năng chỉ ra là việc tổ chức vận hành của nhà máy xử lý rác trong dịp Tết chưa thật sự kịp thời. Số lượng công nhân giảm, trong khi lượng rác tăng cao khiến các biện pháp xử lý môi trường không được triển khai nhanh như yêu cầu thực tế.
Hệ quả là chỉ trong thời gian ngắn, khu dân cư xung quanh đã bị ruồi bu kín và mùi rác lan rộng, khiến đời sống người dân bị đảo lộn.
Khẩn cấp khắc phục và siết chặt hoạt động nhà máy
Trước áp lực từ dư luận và người dân, UBND tỉnh Thanh Hóa đã yêu cầu kiểm tra toàn diện hoạt động của Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam. Sau khi xem xét báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo hàng loạt giải pháp nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm.
Theo đó, Công ty Ecotech, đơn vị vận hành nhà máy phải khẩn trương thực hiện các biện pháp giảm thiểu mùi và côn trùng, bao gồm: Tăng cường phun chế phẩm sinh học khử mùi tại khu vực tập kết rác; phun hóa chất diệt côn trùng trong và ngoài khuôn viên nhà máy; rà soát, lựa chọn chủng men vi sinh hiệu quả hơn trong xử lý mùi; hoàn thiện các hạng mục nhà xưởng B5, B6, B7 để đảm bảo vận hành khép kín; đặc biệt tỉnh Thanh Hóa yêu cầu doanh nghiệp không được tiếp nhận rác vượt quá công suất thiết kế, tối đa 500 tấn/ngày.
Một vấn đề đáng chú ý là tại thời điểm kiểm tra, trong nhà máy vẫn còn khoảng 2.000 - 3.000 tấn rác tồn đọng từ thời điểm cao điểm trước Tết. UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu từ ngày 16/3, công ty phải vận chuyển lượng rác tồn này ra ngoài để giảm tải, bảo đảm điều kiện tiếp nhận rác mới.
“Nhà máy chỉ được tiếp nhận rác trở lại khi các điều kiện kỹ thuật và môi trường được đảm bảo”, bà Huệ nhấn mạnh.
Bài toán lớn hơn phía sau câu chuyện mùi rác
Sự cố tại Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam không chỉ là một sự cố môi trường đơn lẻ. Nó phơi bày nhiều bất cập trong hệ thống xử lý rác hiện nay.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, khoảng 60% rác thải trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa hiện vẫn đang xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Phương pháp này tiềm ẩn nhiều nguy cơ ô nhiễm lâu dài.
“Các bãi chôn lấp nếu không hợp vệ sinh có thể gây ô nhiễm nước ngầm do nước rỉ rác, đồng thời phát sinh khí thải và mùi khó chịu”, bà Huệ phân tích.
Chính vì vậy, việc đầu tư các nhà máy xử lý rác hiện đại được xem là hướng đi tất yếu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình chuyển đổi này không hề đơn giản. Ngay cả Nhà máy xử lý rác Đông Nam được kỳ vọng là giải pháp cho rác thải khu vực trung tâm cũng đang gặp nhiều khó khăn về cơ chế tài chính và hợp đồng xử lý rác.
Theo bà Huệ, hiện nay nhiều phường ở Thanh Hóa cũng vẫn lúng túng trong việc ký hợp đồng xử lý rác với nhà máy, do chưa rõ cơ chế đặt hàng hay đấu thầu dịch vụ. Trong khi đó, doanh nghiệp vận hành nhà máy cũng lo ngại việc chưa có hợp đồng chính thức sẽ khiến hoạt động xử lý rác thiếu cơ sở tài chính.
“Rác thải là vấn đề cấp bách, nhưng nếu cơ chế tài chính chưa rõ ràng thì các địa phương rất khó triển khai”, bà Huệ cho biết.
“Phép thử” cho một mô hình xử lý rác mới
Trong thời gian nhà máy chưa tiếp nhận rác trở lại, UBND tỉnh Thanh Hóa đã yêu cầu các cơ quan chức năng xây dựng phương án phân luồng rác thải. Theo đó, rác từ các phường trung tâm sẽ được vận chuyển tạm thời đến các khu xử lý khác trong và ngoài tỉnh, nhằm tránh tình trạng tồn đọng rác tại đô thị.
Đây là giải pháp tình thế, nhưng cần thiết để đảm bảo môi trường đô thị, đặc biệt trong thời điểm địa phương đang chuẩn bị cho các sự kiện chính trị quan trọng. Đồng thời, chính quyền địa phương cũng được yêu cầu tăng cường giám sát hoạt động của nhà máy, công khai kết quả khắc phục để người dân nắm rõ.
Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam được kỳ vọng là bước chuyển từ chôn lấp sang công nghệ xử lý hiện đại, trong đó rác được phân loại, tái chế và sản xuất nhiên liệu. Tuy nhiên, sự cố mùi và ruồi nhặng vừa qua cho thấy mô hình này vẫn đang trải qua một phép thử lớn.
Nếu vận hành tốt, đây có thể là lời giải cho bài toán rác thải đô thị đang ngày càng gia tăng. Nhưng nếu những tồn tại về công suất, công nghệ và quản lý không được khắc phục triệt để, nỗi ám ảnh mùi rác và ruồi nhặng mà người dân Hạnh Phúc Đoàn đang phải chịu đựng có thể sẽ còn kéo dài.
Và khi đó, câu chuyện rác thải không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn là bài toán niềm tin giữa người dân, doanh nghiệp và chính quyền.
Kỳ 5: Lỗ hổng quản lý rác thải
