(Thanh tra) - Từ mùng 2 Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đến nay, thôn Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang, tỉnh Thanh Hóa chìm trong mùi hôi thối và “biển” ruồi nhặng dày đặc bốc lên từ khu xử lý rác thải sinh hoạt do Công ty Ecotech vận hành. Mâm cơm phải mắc màn mới ăn được, bàn thờ gia tiên bị ruồi bu kín, nhiều gia đình không dám tổ chức mừng thọ, ăn cỗ tập trung ngày Tết. Sau những cánh cửa đóng chặt là nỗi thống khổ âm ỉ của người dân, những người chỉ mong được hít thở không khí trong lành ngay trên chính mảnh đất mình sinh sống.
Không có Tết… ở Hạnh Phúc Đoàn
“Với gia đình tôi, mấy chục năm nay, nhưng năm nay thì… không có Tết”, ông Trần Văn Trong, thôn Hạnh Phúc Đoàn nói chậm rãi, giọng khàn đi vì mệt mỏi.
Ông bảo, từ ngày 1/1/2026, khi cơ chế tiếp nhận rác thay đổi, tức là UBND tỉnh Thanh Hóa có văn bản đóng cửa bãi rác Đông Nam, không tiếp nhận rác vào các ô chôn lấp cũ, đồng thời chuyển rác sang nhà máy xử lý rác thải tập trung của rác thải sinh hoạt do Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển công nghệ môi trường Ecotech (Công ty Ecotech) vận hành cũng nằm trong bãi rác Đông Nam. Lượng rác đưa về nhà máy tăng lên. Nhưng phải đến những ngày giáp Tết Nguyên đán, nhất là từ 27 Tết trở đi, tình trạng ruồi nhặng và mùi hôi mới thực sự “quá tải”.
“Sáng mùng Một còn tạm. Sang mùng Hai là bắt đầu không chịu nổi. Mâm cơm cúng đặt lên bàn thờ, chưa kịp thắp hương xong, ruồi nhặng đã bu đen kín. Đậy lồng bàn cũng không xuể. Bưng ra là nó bâu vào như đám mây,” ông Trong kể.
Trong căn nhà cách bãi rác chừng hơn 300 mét, lọ thuốc diệt ruồi đặt ngay cạnh ấm trà tiếp khách. “Tôi phải mua cả chục chai về phun. Phun xong đóng kín cửa. Nhưng chỉ cần hé cửa là ruồi lại xông vào. Con cháu từ miền Nam về ăn Tết, ở được hai hôm phải đi sớm vì không chịu nổi,” ông Trong nói.
Không chỉ riêng gia đình ông Trong, gia đình bà Lương Thị Bao, sống cùng thôn Hạnh Phúc Đoàn, vừa rửa rau vừa than: “Rửa xong phải che ngay. Chỉ chậm một chút là ruồi bâu kín. Ăn cơm phải bật hai cái quạt thổi hai bên mà nó vẫn sà xuống mâm. Có hôm một ngày đập ruồi 5 đến 7 lần, tay mỏi rã rời, mỗi lần cả vốc ruồi đen kịt.
Theo người dân, mùi hôi không phải lúc nào cũng nồng nặc liên tục, nhưng “không ngày nào không có”. Cứ khoảng 30 phút đến 1 tiếng lại bốc lên từng đợt, nhất là khi trời nắng hoặc sau mưa.
“Người già như tôi 60-70 tuổi rồi, chết cũng được. Nhưng thương nhất là trẻ con. Nó ho suốt, viêm phổi liên miên”, một cụ bà nói, mắt đỏ hoe.
Mừng thọ bỏ dở, mâm cỗ mắc màn
Tết vốn là dịp sum họp, là thời khắc thiêng liêng nhất trong năm. Ấy vậy mà ở thôn Hạnh Phúc Đoàn, nhiều gia đình không dám làm cỗ lớn.
Ông Trần Văn Trong kể, gia đình dự định tổ chức mừng thọ cho cụ thân sinh. “Tôi tính mời anh em họ hàng đến chung vui. Nhưng nhìn cảnh ruồi nhặng thế này, ai dám ăn? Làm mâm cỗ ra, ruồi ăn trước, khách ngồi nhìn cũng ái ngại. Thế là thôi”.
Bà Trần Thị Hợp, một người dân khác bức xúc: “Chúng tôi cúng cha cúng mẹ. Bày mâm cúng tổ tiên mà ruồi bu kín, ruồi nó ăn trước cả con cháu. Ăn vào thì lo bệnh tật. Nếu xảy ra chuyện gì, ai chịu trách nhiệm đây?”.
Những lời nói mộc mạc ấy không chỉ là than phiền, mà là nỗi tủi thân bị dồn nén lâu nay, qua nhiều lần bãi rác và nhà máy xử lý rác gây ô nhiễm trong thời gian qua.
Có gia đình phải mắc màn ngay giữa phòng khách để ăn cơm. “Không mắc màn thì không nuốt nổi. Mà mắc màn rồi, ruồi vẫn chui vào được. Nhọc nhằn nhất là khi cho các cháu nhỏ ăn phải ngồi trong màn kín mà vẫn thấy ruồi vi vu bay khắp nơi”, bà Hợp nói.
Nhiều người dân ở Hạnh Phúc Đoàn cho biết, khoảng cách từ khu dân cư đến bãi rác chỉ vài trăm mét. “Tôi không nhớ chính xác quy định của Nhà nước là bao nhiêu cây số, nhưng từ bãi rác ra đây chỉ mấy trăm mét thôi. Thế này sao chịu nổi,” đa số người dân đặt câu hỏi.
Dựng lều chặn xe rác giữa ngày Tết
Đỉnh điểm bức xúc là từ mùng 2 Tết. Ruồi nhặng dày đặc, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc. Người dân thôn Hạnh Phúc Đoàn đã dựng lều bạt, chặn xe chở rác không cho vào nhà máy.
“Chúng tôi hiền lắm, không ai muốn làm căng. Nhưng nếu không chặn xe chở rác lại thì cấp trên không ai nghe, không ai biết cả”, bà Trần Thị Hợp nói.
Lực lượng chức năng, chính quyền địa phương đã phải xuống hiện trường vận động bà con tháo dỡ lều bạt, giữ an ninh trật tự để các cơ quan chuyên môn vào cuộc làm rõ nguyên nhân ô nhiễm.
Trong thời gian nhà máy dừng hoạt động, rác thải sinh hoạt tại nhiều phường của TP Thanh Hóa (cũ) như Đông Quang, Hạc Thành, Đông Sơn, Quảng Phú không có nơi tiếp nhận, ứ đọng nhiều ngày. Rác chất đống ven đường, trong các điểm tập kết tạm, bốc mùi hôi thối.
Bà Lê Thị Phượng, khu phố Tân Dân, phường Đông Sơn phản ánh: “Tết người dân dọn dẹp nhà cửa, rác nhiều mà không có người thu gom. Rác tập kết gần nhà, mùi hôi, ruồi muỗi sinh sôi ghê gớm. Sau đó có chở đi, nhưng thu gom xong lại để tạm trên xe ở bãi đất trống khác, chờ tìm nơi đổ mới đưa đi xử lý. Thế thì ô nhiễm có triệt để đâu”.
Theo các hộ dân bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm ở thôn Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang cho biết: Người dân hiểu rằng việc dừng nhà máy cũng kéo theo hệ lụy. Nhưng họ nói, không thể vì thế mà buộc phải chấp nhận sống chung với ô nhiễm.
“Chúng tôi không chống đối Nhà nước. Chỉ mong nếu nhà máy tiếp tục hoạt động thì phải xử lý triệt để mùi và ruồi. Còn không thì di dời nhà máy, hoặc di dời dân. Chứ thế này thì khổ quá”, bà Nguyễn Thị Bích nói.
Nỗi lo vòng lao lý và khát vọng không khí trong lành
Cũng theo tâm tư của người dân thôn Hạnh Phúc Đoàn, trong những cuộc đối thoại trước đó, phía doanh nghiệp từng cam kết giảm tới 99% mùi hôi thối. Nhưng thực tế, tình trạng lại nghiêm trọng hơn.
“Chúng tôi đã cùng chính quyền và các cơ quan chức năng họp, đối thoại hàng chục lần. Hứa rồi lại để đó. Dân nói nhiều, dựng lều chắn xe chở rác ra vào mỗi lần ô nhiễm thì sợ bị quy là vi phạm pháp luật, gây rối trật tự công cộng. Nhưng không nói, không làm thì biết kêu ai?”- một người dân ở thôn Hạnh Phúc Đoàn trăn trở nói.
Những ngày này, khi thời tiết ở Hạnh Phúc Đoàn trở lạnh, ruồi có phần giảm bớt. Nhưng người dân hiểu, chỉ cần nắng lên, mọi thứ sẽ lặp lại.
“Chúng tôi chỉ mong có không khí trong lành để sống những ngày còn lại. Không ai muốn gây gổ, mất an ninh trật tự hay mất thời gian, công sức để chặn xe chở rác. Chỉ cần đừng thối nữa, đừng ruồi nữa, vất vả lắm”, cụ bà Nguyễn Thị Màng, 70 tuổi nói, ánh mắt xa xăm.
Tết đã qua, nhưng dư vị không phải là niềm vui sum vầy, mà là nỗi nghẹn thở kéo dài ở thôn Hạnh Phúc Đoàn, phường Đông Quang.
Người dân thôn Hạnh Phúc Đoàn bày tỏ, họ không đòi hỏi điều gì lớn lao, họ chỉ mong mâm cơm không còn phải mắc màn, bàn thờ gia tiên không bị ruồi “ăn trước”, và con cháu họ được lớn lên trong bầu không khí đúng nghĩa, không phải ngửi mùi hôi thối của rác và nỗi lo bệnh tật.
Kỳ 2: Sau mùi rác và ruồi là những cuộc họp khẩn
