Lấy kết quả phát triển làm thước đo của ngoại giao

Tham luận về trọng tâm thu hút nguồn lực bên ngoài phục vụ tăng trưởng, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, nhà đầu tư quốc tế không chỉ quan tâm đến ưu đãi mà còn đánh giá cao chất lượng thể chế, sự ổn định và khả năng dự báo chính sách của mỗi quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc. Ảnh: Quang Hòa

Theo bà Ngọc, Việt Nam cần trả lời ba câu hỏi lớn là cần thu hút loại nguồn lực nào cho mô hình phát triển mới; lựa chọn đối tác nào để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; làm thế nào để chuyển hóa nguồn lực bên ngoài thành năng suất, năng lực công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Bà cho biết, những con số tích cực về thu hút đầu tư cho thấy dư địa phát triển rất lớn, nhưng tăng về lượng chưa đồng nghĩa với tăng về chất.

Liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI còn hạn chế; chuyển giao công nghệ, nghiên cứu - phát triển chưa đạt kỳ vọng; doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn ít, trong khi năng lực hấp thụ các dự án quy mô lớn vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Từ thực tế đó, Bộ Tài chính đề xuất chuyển mạnh từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực; từ thu hút đại trà sang lựa chọn nhà đầu tư chiến lược; từ ưu đãi đầu tư sang cam kết đầu ra; từ thu hút từng dự án riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái đầu tư; đồng thời chuyển từ xúc tiến đơn thuần sang quản trị theo kết quả.

Thứ trưởng nhấn mạnh hiệu quả của ngoại giao kinh tế không nên chỉ đo bằng số cuộc tiếp xúc hay số văn bản ký kết, mà phải được đánh giá bằng lượng vốn dài hạn được huy động, số định chế tài chính hiện diện tại Việt Nam và số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo bà, ngoại giao không chỉ mở cửa mà còn phải mở đường cho dòng vốn, công nghệ và cơ hội phát triển.

Bộ Tài chính cam kết phối hợp "chặt chẽ, trực tiếp và trách nhiệm đến cùng" với Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cùng các bộ, ngành, địa phương để biến tiềm năng thành dự án, biến sự quan tâm của nhà đầu tư thành cam kết và biến các cam kết thành dòng vốn phục vụ phát triển, Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc nhấn mạnh.

Đối ngoại phải tạo động lực mới cho địa phương và năng lực tự chủ quốc gia

Từ góc độ địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông cho rằng giá trị của đối ngoại không nằm ở số lượng quan hệ quốc tế được thiết lập mà ở khả năng chuyển hóa những quan hệ đó thành các dự án đầu tư, nguồn lực phát triển và năng lực sản xuất mới.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, sau khi mở rộng không gian phát triển, Phú Thọ hiện có diện tích trên 9.300km², dân số hơn 4 triệu người và quy mô kinh tế gần 16 tỷ USD, đứng thứ 6/34 tỉnh, thành phố.

Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông. Ảnh: Anh Tuấn

Tuy nhiên, quy mô không tự tạo ra sức mạnh nếu không được kết nối hiệu quả với các dòng vốn, công nghệ và thị trường quốc tế.

Với cách tiếp cận đó, ông cho biết, tỉnh Phú Thọ không đặt mục tiêu mở rộng quan hệ quốc tế đơn thuần mà hướng tới xây dựng các khuôn khổ hợp tác có khả năng chuyển hóa thành động lực tăng trưởng, các dự án đầu tư, chương trình hợp tác khoa học - công nghệ, đào tạo nhân lực và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đến nay, Phú Thọ đã thiết lập 25 thỏa thuận hợp tác quốc tế với các địa phương, tổ chức thuộc 8 quốc gia. Sáu tháng đầu năm 2026, địa phương thu hút gần 1,8 tỷ USD vốn FDI, gấp 5 lần cùng kỳ năm trước; nâng tổng số lên 747 dự án FDI với hơn 15 tỷ USD vốn đăng ký đến từ 28 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Dòng vốn cũng đang dịch chuyển theo hướng chất lượng hơn, tập trung vào điện tử, vi mạch, công nghệ cao và hạ tầng khu công nghiệp.

Từ thực tiễn triển khai, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cho rằng đối ngoại chỉ phát huy hiệu quả khi gắn chặt với chiến lược phát triển của địa phương, nhu cầu của doanh nghiệp và người dân; đồng thời phải được chuyển hóa thành các dự án đầu tư, thị trường xuất khẩu, công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân. Ảnh: Nguyễn Nhuận

Về lĩnh vực khoa học - công nghệ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định ngoại giao khoa học - công nghệ cần trở thành công cụ tiên phong để nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Bộ trưởng, các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 57, Nghị quyết số 59 và Nghị quyết số 06, đã xác định hội nhập và ngoại giao, trong đó có ngoại giao khoa học - công nghệ, là một đột phá chiến lược, có vai trò ngang tầm với hội nhập kinh tế và chính trị, an ninh.

Thực tiễn cũng cho thấy ngoại giao cấp cao đã góp phần đưa Việt Nam duy trì vị trí 44/139 trên bảng xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), đồng thời thu hút nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Qualcomm, Samsung, Marvell và Synopsys mở rộng hoạt động nghiên cứu - phát triển tại Việt Nam, Bộ trưởng nêu.

Để từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, Bộ trưởng đề xuất tăng cường phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với Bộ Ngoại giao và mạng lưới cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để hoàn thiện chính sách; kết nối chuyển giao công nghệ; thu hút các tập đoàn công nghệ chiến lược; huy động các quỹ đầu tư quốc tế cho đổi mới sáng tạo; và xây dựng cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, ngoại giao khoa học - công nghệ không chỉ dừng ở việc thiết lập các mối quan hệ hợp tác mà phải được đánh giá bằng những kết quả cụ thể như công nghệ được chuyển giao, thị trường mới được mở rộng và mức độ tự chủ khoa học - công nghệ của quốc gia ngày càng được nâng cao.