Từ tinh gọn đầu mối đến nâng hiệu quả vận hành

Ngày 11/9, chia sẻ với Báo Thanh tra, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng sau hơn một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang từng bước định hình một phương thức quản trị mới: bộ máy tinh gọn hơn, thẩm quyền được đưa đến gần cơ sở hơn và trách nhiệm phục vụ người dân, doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm.

"Đây không chỉ là sự điều chỉnh về tổ chức hành chính, mà còn là bước chuyển quan trọng từ quản lý theo tầng nấc sang quản trị dựa trên hiệu quả, dữ liệu và trách nhiệm giải trình", ông Huy nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi. Ảnh: Đông Hà

Theo ông Huy, quy mô sắp xếp lần này rất lớn. Cơ cấu Chính phủ giảm từ 22 xuống 17 bộ, cơ quan ngang bộ; cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, 3.321 đơn vị hành chính cấp xã và kết thúc hoạt động của 696 đơn vị cấp huyện. Hệ thống cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp công lập cũng được cơ cấu lại theo hướng tập trung, hợp lý hơn.

Việc giảm đầu mối tạo nền tảng để giảm khâu trung gian, hạn chế giao thoa chức năng và rút ngắn quá trình đưa chủ trương vào cuộc sống. Tuy nhiên, theo chuyên gia Nguyễn Quang Huy, số lượng đầu mối giảm đi mới phản ánh một phần của cải cách. Giá trị sâu hơn phải được thể hiện ở năng lực mới của bộ máy: phối hợp thông suốt hơn, quyết định nhanh hơn, trách nhiệm rõ hơn và chất lượng phục vụ tốt hơn.

Từ thay đổi về tổ chức, yêu cầu tiếp theo là làm rõ thẩm quyền và trách nhiệm ở từng cấp. Việc phân cấp, phân quyền và phân định lại 2.541 nhiệm vụ, thẩm quyền đã mở rộng không gian chủ động cho địa phương. Cấp tỉnh có điều kiện tập trung vào quy hoạch, chiến lược phát triển, phân bổ nguồn lực, điều phối và giám sát; cấp xã trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, cung ứng dịch vụ công và giải quyết những vấn đề phát sinh từ đời sống.

"Khi thẩm quyền được đặt gần nơi phát sinh nhu cầu, quyết sách có thể sát thực tiễn hơn, đồng thời tăng khả năng phản ứng trước những yêu cầu chính đáng của người dân và doanh nghiệp", ông Huy nhận định.

Tuy vậy, phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi quyền hạn đi cùng nguồn lực và trách nhiệm. Theo chuyên gia Nguyễn Quang Huy, cần bảo đảm sự tương xứng giữa nhiệm vụ, thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Cán bộ trực tiếp xử lý công việc cần có phạm vi quyết định rõ ràng, đủ điều kiện chủ động giải quyết hồ sơ đúng quy định, hạn chế những khâu xin ý kiến chưa thật sự cần thiết.

Theo đó, mỗi nhiệm vụ nên xác định cụ thể một đầu mối chủ trì, một chủ thể chịu trách nhiệm, một thời hạn xử lý và một kết quả đầu ra có thể kiểm chứng.

Đích đến là chất lượng sống và niềm tin xã hội

Nếu phân cấp tạo không gian chủ động cho chính quyền cơ sở thì hạ tầng số là một trong những điều kiện để bộ máy mới vận hành thông suốt. Theo ông Huy, cùng với hoàn thiện thể chế, đầu tư cho hạ tầng công nghệ cần được xem là điều kiện nền tảng.

Khi hệ thống một cửa và dịch vụ công được số hóa toàn diện, số lượng người truy cập đồng thời sẽ rất lớn. Vì vậy, nền tảng phải có tốc độ xử lý nhanh, khả năng mở rộng linh hoạt, hệ thống dự phòng an toàn và phương án xử lý kịp thời khi phát sinh sự cố; hạn chế tối đa tình trạng nghẽn mạng, gián đoạn hoặc phải khai báo nhiều lần. Dữ liệu giữa các cơ quan cần được kết nối để người dân chỉ cung cấp thông tin một lần, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn và bảo mật.

Nhưng một nền hành chính số sẽ khó đạt mục tiêu nếu công nghệ thuận tiện với hệ thống mà lại trở thành rào cản đối với một bộ phận người dân. Vì vậy, chuyển đổi số cần đi cùng phổ cập kỹ năng số.

Người cao tuổi, người dân ở vùng sâu, vùng xa và những nhóm còn hạn chế về thiết bị, kỹ năng cần được hướng dẫn trực tiếp, dễ hiểu và thường xuyên. Có thể phát huy hiệu quả các tổ công nghệ số cộng đồng, điểm hỗ trợ tại thôn, tổ dân phố và bộ phận một cửa. Công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi mở rộng cơ hội tiếp cận, không để bất kỳ ai bị đứng ngoài tiến trình đổi mới.

Từ nền tảng công nghệ, theo ông Huy, bước tiếp theo là biến chất lượng phục vụ thành những tiêu chí có thể đo đếm được, thay vì chỉ đánh giá qua quy trình nội bộ.

Mỗi thủ tục nên có thời gian xử lý tiêu chuẩn, thời hạn tối đa và cơ chế cảnh báo sớm đối với hồ sơ có nguy cơ chậm. Người dân, doanh nghiệp cần biết hồ sơ đang ở khâu nào, ai phụ trách và khi nào nhận được kết quả. Những thủ tục phát sinh thường xuyên nên được rà soát định kỳ để tiếp tục đơn giản hóa, tự động hóa và rút ngắn thời gian giải quyết.

Cùng với đó, sau mỗi dịch vụ cần có cơ chế để người dân và doanh nghiệp đánh giá thuận tiện về thời gian, thái độ phục vụ, mức độ dễ tiếp cận và chất lượng kết quả. Phản hồi này cần được phân tích thực chất, trở thành căn cứ cải tiến quy trình, bồi dưỡng năng lực và đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, qua đó từng bước hình thành văn hóa hành chính lấy sự hài lòng của xã hội làm động lực đổi mới.

Ở chiều ngược lại, một bộ máy tinh gọn hơn cũng đặt yêu cầu cao hơn đối với từng cán bộ, công chức. Khi số đầu mối giảm, thẩm quyền và trách nhiệm tăng lên, chất lượng nhân lực trở thành yếu tố trực tiếp quyết định hiệu quả vận hành.

Theo chuyên gia Nguyễn Quang Huy, tinh gọn bộ máy cần gắn với nâng cao chất lượng nhân lực và chế độ đãi ngộ phù hợp. Khi quy mô nhân sự được bố trí hợp lý, năng suất và trách nhiệm tăng lên, thu nhập của cán bộ cần từng bước được cải thiện, tạo động lực để người có năng lực yên tâm gắn bó, tận tâm và chủ động phục vụ.

Từ tổ chức bộ máy, phân quyền, công nghệ đến chất lượng cán bộ, tất cả cuối cùng đều cần được kiểm chứng bằng những thay đổi cụ thể trong đời sống.

Theo ông Huy, thành quả cao nhất của cải cách không chỉ là một bộ máy gọn hơn hay một quy trình nhanh hơn, mà phải hiện hữu ở việc người dân ít phải đi lại, doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí tuân thủ, cơ hội đầu tư và việc làm được mở rộng; thu nhập thực tế, điều kiện văn hóa, giáo dục, y tế, sức khỏe và đời sống tinh thần ngày càng được nâng cao.

"Khi hiệu quả quản trị được chuyển hóa thành chất lượng sống và niềm tin xã hội, đó mới là thước đo đầy đủ, bền vững của mô hình chính quyền địa phương hai cấp", chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, nói.