Sau khi tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy chính quyền cơ sở từng bước ổn định, đổi mới phương thức làm việc, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân.

Bộ máy chính quyền tinh gọn hơn, thẩm quyền được trao mạnh hơn về cơ sở, phương thức phục vụ người dân ngày càng hiện đại… Những chuyển động ấy đang góp phần tạo nên một nhịp vận hành mới, đáp ứng yêu cầu phát triển trong Kỷ nguyên mới của dân tộc.

Bộ máy tinh, gọn, mạnh

Một năm trước, việc kết thúc hoạt động của cấp huyện, đồng thời tổ chức lại bộ máy chính quyền địa phương ở cấp tỉnh và cấp xã, mở ra một cuộc chuyển đổi lớn chưa từng có trong tổ chức và vận hành chính quyền trên cả nước.

Sau một năm, những xáo trộn ban đầu đang dần nhường chỗ cho sự ổn định. Tại nhiều địa phương phía Nam, bộ máy mới từng bước được kiện toàn, chức năng, nhiệm vụ được phân định lại, nhiều thẩm quyền được chuyển về gần hơn với người dân.

Ở Cà Mau, sau quá trình sắp xếp, tổ chức lại, toàn tỉnh còn 15 tổ chức hành chính thuộc UBND tỉnh và 256 tổ chức hành chính thuộc UBND cấp xã. Đáng chú ý, việc sắp xếp không chỉ được nhìn ở góc độ giảm đầu mối mà còn hướng tới nâng cao chất lượng đội ngũ, bảo đảm bộ máy mới vận hành ổn định, thông suốt từ cơ sở.

Tại TPHCM, sau một năm, thành phố cơ bản hoàn thành việc sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh, gọn, mạnh; đồng thời triển khai mô hình “một cửa - một quyết định - một đầu mối chịu trách nhiệm”, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến và giải quyết hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính.

Những con số về tổ chức bộ máy có thể cho thấy quy mô của cuộc thay đổi. Nhưng phía sau đó là một câu hỏi quan trọng hơn: Bộ máy mới đã thực sự tạo ra một cách làm mới hay chưa?

Câu trả lời đang dần hiện lên từ chính những công việc diễn ra mỗi ngày ở cơ sở.

Người dân được hướng dẫn, giải quyết thủ tục hành chính thuận tiện hơn ngay tại cơ sở khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành.

Quyền hạn được trao về gần dân

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của mô hình chính quyền 2 cấp là việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn, đưa nhiều nhiệm vụ trực tiếp xuống cấp xã.

Ở Đồng Tháp, sau khi bỏ cấp huyện, địa phương rà soát 1.164 nhiệm vụ, quyền hạn trước đây thuộc chính quyền cấp huyện. Trong đó, 859 nhiệm vụ được chuyển giao trực tiếp xuống cấp xã; 159 nhiệm vụ chuyển lên cấp tỉnh và 117 nhiệm vụ được bãi bỏ hoặc chuyển sang cơ chế quản lý khu vực.

Sự thay đổi ấy đồng nghĩa với việc chính quyền cấp xã không còn chỉ là nơi thực hiện những công việc hành chính thường nhật, mà trở thành một mắt xích quan trọng hơn trong quản lý và phục vụ người dân.

Tại Cần Thơ, yêu cầu này được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với trách nhiệm của chính quyền. Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên cho biết, thành phố yêu cầu mọi kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo của công dân phải được tiếp nhận, giải quyết đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và đúng thời hạn; đồng thời tăng cường đối thoại, hòa giải để xử lý dứt điểm ngay từ cơ sở.

Đó cũng là một cách nhìn mới về vận hành chính quyền: Trao thêm quyền cho cơ sở, đồng thời đặt trách nhiệm phục vụ người dân trực tiếp hơn lên chính quyền cơ sở.

Chính quyền cấp xã, phường không còn chỉ là nơi thực hiện những công việc hành chính thường nhật, mà trở thành một mắt xích quan trọng hơn trong quản lý và phục vụ người dân.

Khi người dân cảm nhận sự thay đổi

Một cuộc cải cách bộ máy chỉ thực sự có ý nghĩa khi những thay đổi ấy được người dân cảm nhận trong đời sống hàng ngày.

Tại Đồng Nai, nơi các trụ sở chính quyền cơ sở đồng loạt đổi mới phương thức phục vụ theo mô hình “Chính quyền thân thiện”, lấy nụ cười và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo thi đua hàng ngày, giúp loại bỏ hoàn toàn khoảng cách giữa cán bộ và người dân.

Tại xã Khánh An, Cà Mau, anh Hoàng Tuấn cho biết, việc giải quyết thủ tục hành chính thuận tiện hơn trước. Khi đăng ký khai sinh cho con, anh được cán bộ hướng dẫn cụ thể, hồ sơ được tiếp nhận, giải quyết nhanh; việc cập nhật thông tin trên hệ thống điện tử cũng giúp giảm thời gian đi lại, bổ sung giấy tờ, nhất là với những gia đình ở xa trung tâm.

Một trải nghiệm tương tự cũng xuất hiện ở một đô thị lớn như TPHCM. Bà Nguyễn Thị Hòa, người dân phường Tân Bình, nhìn nhận mô hình chính quyền 2 cấp theo cách rất giản dị: “Rất bổ ích, rất có lợi và rất gần dân, sát thực với thực tế của dân hơn rất nhiều”.

Còn ở Cà Mau, người dân không còn phải đi xa để giải quyết một thủ tục hành chính. Ở TPHCM, đó là cảm nhận về một chính quyền gần hơn, sát với đời sống hơn.

Những thay đổi tưởng như rất nhỏ ấy lại chính là nơi người dân cảm nhận rõ nhất về một cuộc cải cách lớn.

Chuyển đổi số đang tạo thêm công cụ để chính quyền nâng cao hiệu quả điều hành, đồng thời đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn.

Từ quản lý hành chính đến quản trị phát triển

Cùng với việc tổ chức lại bộ máy và đưa quyền hạn về cơ sở, chuyển đổi số đang trở thành một phần quan trọng trong nhịp vận hành mới của chính quyền.

Tại TPHCM, thành phố đã triển khai các dịch vụ công trực tuyến toàn trình, giải quyết hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính; các nền tảng số và hệ thống thông tin dùng chung được duy trì kết nối, góp phần tạo nên phương thức phục vụ liên thông, đồng bộ hơn.

Ông Lưu Hiếu Trung - Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Tây Ninh chia sẻ, sau 1 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy trình tiếp nhận, xử lý hồ sơ được chuẩn hóa, đồng bộ trên môi trường điện tử, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết và nâng cao tính công khai, minh bạch. Thực tế tại Tây Ninh cho thấy, sau 1 năm triển khai mô hình mới, tỉnh đã tiếp nhận hơn 1,34 triệu hồ sơ, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt tới 99,94% - một con số ấn tượng khẳng định tính hiệu quả vượt trội của bộ máy mới.

Tuy nhiên, giá trị của chuyển đổi số không chỉ nằm ở máy móc, phần mềm hay dữ liệu. Phía sau những nền tảng đó vẫn là con người và cách thức chính quyền lựa chọn để phục vụ người dân.

Đó cũng là lý do tại hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình mới, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang yêu cầu toàn hệ thống phải có tư duy, cách tiếp cận mới hơn, chú trọng chất lượng chứ không chỉ chạy theo số lượng. Ông nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển, từ tư duy xin - cho sang tư duy tự chủ, tự chịu trách nhiệm có kiểm soát quyền lực.

Đây có lẽ là một trong những yêu cầu quan trọng nhất đặt ra sau một năm vận hành mô hình mới. Bởi tinh gọn bộ máy không phải là điểm kết thúc. Phân cấp, phân quyền cũng không chỉ nhằm chuyển nhiệm vụ từ cấp này sang cấp khác. Mục tiêu cuối cùng vẫn là tạo ra một nền hành chính hiệu lực, hiệu quả, minh bạch và phục vụ tốt hơn.

Bài 2 - Thanh tra các tỉnh phía Nam vững vàng trong nhịp vận hành mới