Nụ cười “15%” bao giờ được nhân rộng

Vẫn phải … chờ

Các chuyên gia cho rằng, việc giảm lãi suất theo “mệnh lệnh” Thống đốc NHNN là cần thiết. Điều này như mũi tên trúng vào hai đích là cứu DN và cứu NH. Tuy nhiên, việc giảm lãi suất với tất cả các khoản vay, tất cả khách hàng, là không phù hợp với nền kinh tế thị trường và sẽ rất khó khăn cho các NH nhỏ. Vì giá vốn phải phản ánh được mức độ rủi ro. Khoản vay có độ rủi ro cao, thì lãi suất đương nhiên sẽ phải cao. 

Nhưng tại sao hiện nay nhiều NHTM lớn, nhất là NHTM quốc doanh lại có vẻ tích cực hạ lãi suất các khoản vay cũ xuống 15%/năm? Các chuyên gia lý giải, ngoài yếu tố thanh khoản dồi dào, các NH này còn được hưởng nhiều đặc quyền, đặc lợi. Còn với những NH nhỏ, sự tồn tại của chính họ, còn có quyền lợi của cổ đông. 

Mặt khác, trước đây, đa phần các NH nhỏ do thanh khoản kém nên đều “xé rào” huy động lãi suất vượt trần. Lượng vốn đó hiện nay vẫn chưa được giải ngân hết vì tăng trưởng tín dụng kém. Do đó, nếu buộc phải sửa lại các hợp đồng vay cũ, các NH này hoặc phải chịu thua lỗ, có khi lại mất vốn, tạo áp lực nguy cơ thanh khoản lên chính NH họ.

Ông Cao Sỹ Kiêm, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia cho rằng, NHNN cần đôn đốc gắt gao mới thực hiện được trần cho vay nợ cũ này. Theo đó, NHNN cần phân loại nợ, có hướng dẫn cụ thể, yêu cầu thực hiện nghiêm, có chế tài xử phạt, kiểm tra kiểm soát. Đối với tổ chức tín dụng (TCTD) phải yêu cầu công khai, minh bạch với khách hàng các loại lãi suất mới, cũ. 

Tuy nhiên, nhiều DN chưa tin tưởng vào mục tiêu trên. Các DN cho rằng, “lệnh” là thế, nhưng NHTM sẽ có nhiều lý do để đối phó và DN không thể được giảm lãi suất khoản vay cũ về 15%/năm. 

Liệu có văn bản pháp quy nào quy định NHTM không hạ lãi suất cho vay về 15%/năm sẽ bị pháp luật xử lý không? Thống đốc Nguyễn Văn Bình cho biết, hiện nay mới chỉ có trần lãi suất huy động, mà chưa có trần lãi suất cho vay. Vì vậy, hạ trần lãi suất với khoản vay cũ xuống 15%/năm chỉ là đề nghị của NHNN với các TCTD nhằm thể hiện tinh thần trách nhiệm cũng như chia sẻ với DN.

Luôn phớt lờ chỉ đạo?

Không phải đến ngày 7/7, NHNN mới có yêu cầu giảm lãi suất nợ cũ. Rồi ngày 20/7 Thống đốc tuyên bố lãi suất 15%/năm sẽ được duy trì ổn định trong 1 năm. Trước đó, hồi tháng 4 và 5/2012, NHNN đã 3 lần yêu cầu điều chỉnh giảm lãi suất các khoản vay cũ. Nhưng từ đó đến nay, tình hình lãi suất chỉ giảm nhỏ giọt, hoặc không đáng so với lãi suất huy động.

Từ ngày 13/3/2012, trần lãi suất huy động VND giảm còn 13%/năm, ngày 11/4 giảm còn 12%/năm, ngày 28/5 còn 11%/năm, và ngày 11/6 trần lãi suất huy động VND từ 1 tháng đến dưới 12 tháng là 9%/năm. 

Theo đó, từ ngày 1/7, NHNN quy định lãi suất tái cấp vốn là 10%/năm; lãi suất tái chiết khấu là 8%/năm; lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên NH và cho vay bù đắp thiếu hụt vốn trong thanh toán bù trừ của NHNN đối với các NH là 11%/năm.  So với các mức lãi suất chủ chốt có hiệu lực từ 11/6, các mức lãi suất mới này giảm 1%. Có thể thấy rõ quan điểm điều hành lãi suất của NHNN đưa ra là nhằm bảo NHTM giảm lãi suất cho vay, cứu DN thoát cơn khủng hoảng. 

Tuy nhiên, dòng vốn không đến được với các DN, vì NH tìm đầu ra bằng việc mua trái phiếu, tín phiếu của NHNN và Chính phủ, với lãi suất 10 - 11%. Lãi suất này tuy thấp hơn cho vay nhưng không có rủi ro, lại có thể cầm cố vay ở thị trường mở. Đặc biệt là khi 5 tháng nữa lạm phát có thể sẽ trở về mức 7 - 8%, thì NH chẳng phải làm gì nhưng vẫn có lợi nhuận. 

Nếu NHNN và Chính phủ không phát hành trái phiếu,  tín phiếu nhiều thì NH buộc phải tìm đường ra là DN hoặc người tiêu dùng để giải phóng nguồn vốn ứ đọng. Điều này cũng giống như DN phải tìm đường giải quyết lượng hàng tồn kho. 

Tuy nhiên, do lãi suất cao, nên NH khó có được khách an toàn để cho vay. Điều này làm cho vốn bị ứ đọng từ NH chuyển sang trái phiếu hoặc tín phiếu mà NH mua. Đây được xem là chiêu lách ngoạn mục của NHTM, vì họ đã tìm thấy đầu ra của dòng vốn từ việc mua trái phiếu, tín phiếu của NHNN và Chính phủ nên không còn động lực phải cho DN vay. 

Có một thực tế tréo ngoe là NHNN hô hào đưa vốn vào sản xuất, cho những lĩnh vực ưu tiên như tam nông, xuất khẩu, DN nhỏ và vừa… Thế nhưng, vốn NH lại ít đổ vào đây, mà lại hỗ trợ cho BĐS khá nhiều, bởi lãi suất cho vay đối tượng này thường cao hơn mức thông thường. 

Bằng chứng là, dù cũng thuộc nhóm đối tượng ưu tiên nhưng nhiều DN ngành Điều không thể tiếp cận được vốn vay. Quy định tại Thông tư 14/2012/TT-NHNN là vậy, nhưng các NHTM lách luật không cho vay bằng cách tạo ra những “hàng rào kỹ thuật”. Chẳng hạn như ban hành quy định DN không có nợ xấu, kinh doanh năm trước có lãi, hoặc DN phải có phương án kinh doanh tốt… 

Tại kỳ họp của Quốc hội vừa qua, Thống đốc NHNN cho biết, NHNN đã bơm ra thị trường một lượng tiền khoảng 300.000 tỷ đồng, nhưng các DN không tiếp cận được vốn vay. Đây được xem là một bí ẩn, rất cần được làm sáng tỏ.

Duy Khanh