(Thanh tra) - Luật Khiếu nại hiện hành quy định, trong quá trình giải quyết khiếu nại, một số trường hợp bắt buộc phải tổ chức đối thoại, nhằm thể hiện tinh thần công khai, dân chủ.
Tuy nhiên, ở một số nơi, việc tổ chức đối thoại còn hình thức, chiếu lệ, hiệu quả không cao. Do đó, để đối thoại góp phần giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại hành chính, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải thực hiện đúng quy trình, coi đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế khiếu nại kéo dài, vượt cấp.
Pháp luật hiện hành đã quy định tương đối đầy đủ về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại. Từ khâu tiếp nhận, xác minh đến ban hành quyết định giải quyết khiếu nại đều có khuôn khổ rõ ràng. Đối thoại cũng được quy định như một bước quan trọng trong quá trình này.
Theo Ths.Phạm Tuấn Anh, Phó Trưởng khoa Nghiệp vụ 2, Trường Cán bộ Thanh tra (TTCP), Luật khiếu nại hiện hành quy định cụ thể các trường hợp phải tổ chức đối thoại, trách nhiệm của người giải quyết khiếu nại, thành phần tham gia và trình tự tiến hành.
Ông cho biết, đối thoại là thủ tục bắt buộc trong nhiều tình huống: Khi kết quả xác minh còn khác với yêu cầu của người khiếu nại; trong giải quyết khiếu nại lần hai hoặc trước khi ra quyết định đối với khiếu nại về kỷ luật cán bộ, công chức.
Tuy vậy, qua theo dõi thực tiễn giải quyết khiếu nại những năm gần đây, TS.Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (TTCP) nhận định, hiệu quả của đối thoại chưa cao. Số vụ việc được xử lý dứt điểm ngay sau đối thoại còn hạn chế. Không ít trường hợp vẫn tiếp tục khiếu nại lên cấp trên hoặc chuyển sang tố tụng hành chính.
“Điều này phản ánh phần nào hạn chế về chất lượng của hoạt động đối thoại”, TS.Đinh Văn Minh nhấn mạnh.
Thực tế này đã dẫn đến hệ quả là dù vụ việc đã qua đối thoại nhưng chưa được giải quyết dứt điểm, tiếp tục phát sinh khiếu nại.
Từ thực tiễn và nghiên cứu, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận lại bản chất của đối thoại.
Theo TS.Đinh Văn Minh, đối thoại là một phương thức giải quyết tranh chấp mang tính mềm dẻo, dựa trên trao đổi, thuyết phục và làm rõ sự thật khách quan. Ông khẳng định, trong lĩnh vực hành chính - nơi tồn tại sự bất cân xứng về quyền lực giữa cơ quan Nhà nước và người dân - đối thoại càng có ý nghĩa đặc biệt.
Phân tích thêm, TS.Đinh Văn Minh cho rằng, trước hết, đối thoại giúp làm sáng tỏ nội dung vụ việc. Thông qua trao đổi trực tiếp, người khiếu nại có điều kiện trình bày đầy đủ yêu cầu, chứng cứ; cơ quan giải quyết có thể giải thích rõ căn cứ pháp lý và quá trình xử lý. Qua đó, khoảng cách nhận thức giữa các bên được thu hẹp.
Bên cạnh đó, đối thoại tạo điều kiện giải quyết vụ việc ngay từ giai đoạn đầu. Không ít trường hợp, sau khi được giải thích thấu đáo, người khiếu nại tự nguyện rút đơn. Ngược lại, cơ quan ban hành quyết định cũng nhận diện sai sót để kịp thời điều chỉnh.
“Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế khiếu nại kéo dài, vượt cấp”, TS.Đinh Văn Minh cho hay.
Để làm rõ hơn vai trò của đối thoại, TS.Đinh Văn Minh còn nhận định, hoạt động này góp phần tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính.
Khi phải trực tiếp trao đổi với người dân, người có thẩm quyền buộc phải chuẩn bị kỹ lưỡng, giải thích rõ ràng. “Đây chính là một hình thức kiểm soát quyền lực mềm, góp phần phòng ngừa lạm quyền, sai sót”, TS.Đinh Văn Minh nhấn mạnh.
Theo Ths.Phạm Tuấn Anh, giá trị cốt lõi của đối thoại là giúp cho việc giải quyết khiếu nại được thấu tình, đạt lý.
Lý giải về điều này, Ths.Tuấn Anh phân tích, nếu hoạt động xác minh được coi là quá trình của cơ quan giải quyết, thì đối thoại là nơi các tài liệu, chứng cứ được đưa ra công khai, các bên cùng trao đổi ý kiến và định hướng cho việc giải quyết.
“Đặc biệt, trường hợp tài liệu, chứng cứ chưa thực sự rõ ràng, quy định của pháp luật còn có những bất cập, mâu thuẫn thì việc đối thoại làm rõ là hết sức quan trọng”, Ths.Tuấn Anh nhấn mạnh.
Ông cũng nhận định, đối thoại giúp quá trình giải quyết đạt tới yêu cầu “thấu tình, đạt lý”. Nhiều vụ việc gặp khó khăn do những bất cập về chính sách, pháp luật, về cơ chế quản lý, khác biệt về nhận thức giữa người dân và cơ quan quản lý Nhà nước chỉ có thể tháo gỡ khi các bên được trực tiếp trao đổi, phân tích và chia sẻ.
Dẫn chứng từ thực tiễn, Ths.Phạm Tuấn Anh cho biết, không ít vụ việc phức tạp, kéo dài đã được giải quyết thông qua đối thoại. Người khiếu nại được giải thích thấu đáo nên điều chỉnh yêu cầu; cơ quan, cá nhân bị khiếu nại cũng nhận diện sai sót để khắc phục.
Ngoài ra, theo ông, đối thoại nên được xem là dịp để cán bộ, lãnh đạo các cấp thể hiện bản lĩnh và phẩm chất của mình và sự gắn kết với Nhân dân.
Để đối thoại phát huy hiệu quả, theo các chuyên gia, vấn đề không chỉ là tổ chức đối thoại theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định, mà cần phải tổ chức một cách thực chất.
Các chuyên gia cho rằng, điều này đòi hỏi phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, hồ sơ phải được rà soát đầy đủ, nội dung phải rõ ràng, các vấn đề cần làm rõ phải được xác định cụ thể. Người chủ trì đối thoại phải nắm chắc vụ việc, có khả năng giải trình và điều hành trao đổi một cách khách quan, thẳng thắn.
Nếu làm hình thức, đối thoại không những không giải quyết được vấn đề mà còn có thể làm gia tăng bức xúc. Ngược lại, khi được tổ chức đúng yêu cầu, đối thoại sẽ góp phần nâng chất lượng giải quyết, bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả.
Từ yêu cầu đó, thực tiễn đang ghi nhận những chuyển biến trong cách tổ chức đối thoại, theo hướng tăng cường trao đổi trực tiếp, gắn với từng vụ việc cụ thể và gần hơn với người dân.
Đồng thời, trong các vụ việc phức tạp, sự tham gia của nhiều cấp, nhiều cơ quan cũng đang tạo ra cách tiếp cận đồng bộ hơn, bảo đảm việc giải quyết được thực hiện đến cùng.
Những chuyển biến tích cực này sẽ được làm rõ hơn qua thực tiễn tại địa phương và sự phối hợp giữa Trung ương với địa phương trong các bài tiếp theo của tuyến bài: “Đối thoại - “chìa khóa” giảm thiểu khiếu kiện hành chính”.
Bài 2 - Đối thoại công khai: Khi chính quyền “đi cùng” người dân để tháo gỡ khiếu nại
