Dự án thành phần Bãi Vọt - Hàm Nghi (Hà Tĩnh) do Ban Quản lý dự án Thăng Long làm chủ đầu tư. Ảnh: TQ

Kết luận ghi nhận những kết quả đạt được trong quá trình triển khai dự án, đồng thời chỉ rõ nhiều tồn tại, thiếu sót của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) và các Ban Quản lý dự án (QLDA), kiến nghị xử lý trách nhiệm, xử lý về kinh tế và hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan.

Nhiều tồn tại trong công tác quản lý và tổ chức thực hiện

Theo Kết luận thanh tra, thực hiện các nhiệm vụ được Chính phủ giao tại Nghị quyết số 18/NQ-CP ngày 11/2/2023 về triển khai Nghị quyết số 44/2022/QH15 của Quốc hội, Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), các cơ quan chức năng và các Ban QLDA đã nỗ lực triển khai, cơ bản hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ được giao.

Trong thời gian ngắn, toàn bộ 12 dự án thành phần đã được tổ chức triển khai, khởi công với khối lượng công việc lớn, bảo đảm các thủ tục pháp lý để đáp ứng tiến độ theo Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Tiến độ các dự án thành phần cơ bản đáp ứng kế hoạch, trong đó có dự án hoàn thành vượt tiến độ đề ra.

Trong quá trình thực hiện dự án, Bộ Giao thông vận tải đã chỉ đạo các cơ quan chức năng và các chủ đầu tư chủ động rà soát dự toán, qua đó giảm khoảng 1.143,3 tỷ đồng theo Báo cáo số 473/CQLXD-QLXD3 ngày 28/2/2025 của Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thanh tra Chính phủ xác định còn nhiều hạn chế, thiếu sót, vi phạm.

Đối với Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng), Kết luận thanh tra nêu rõ Bộ chưa thực hiện triệt để chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, chưa thống nhất trong chỉ đạo điều hành việc phân chia gói thầu xây lắp.

Việc định hướng lập, phê duyệt hồ sơ yêu cầu có nội dung chưa đúng quy định của Thông tư số 08/2022/TT-BKHĐT; công tác thẩm định thiết kế, dự toán của cơ quan chuyên môn về xây dựng thuộc Bộ còn nhiều khuyết điểm, thiếu chặt chẽ, chưa đúng quy định của Nghị định số 15/2021/NĐ-CP. Kết luận thanh tra cho biết nhiều tập thể, cá nhân liên quan đã bị xử lý kỷ luật.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ việc phê duyệt thiết kế các dự án thành phần giai đoạn phân kỳ đầu tư chưa thiết kế tổng thể hoàn chỉnh cho tương lai, dẫn đến nhiều hạng mục, công trình không bảo đảm tận dụng đầy đủ các phần công trình đã được phân kỳ đầu tư trước đó.

Đáng chú ý, sau 16 năm Bộ mới ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc, dẫn đến trong thời gian dài công tác quản lý Nhà nước chuyên ngành về giao thông đường bộ, nhất là hệ thống đường bộ cao tốc, trong đó có Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, chưa được thiết kế bảo đảm đồng bộ về kỹ thuật, thông số thiết kế; nhiều tuyến cao tốc đã đưa vào khai thác nhưng chưa có trạm dừng nghỉ, thiếu cơ sở hạ tầng cần thiết.

Kết luận thanh tra cũng xác định Bộ chậm xây dựng phương án và tổ chức thực hiện thu hồi vốn đầu tư dự án theo các nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ; phê duyệt điều chỉnh diện tích đất rừng, đất trồng lúa thuộc dự án nhưng chậm báo cáo Chính phủ trình Quốc hội.

Theo Kết luận thanh tra, trách nhiệm để xảy ra những thiếu sót, vi phạm nêu trên thuộc Bộ Giao thông vận tải và các tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ.

Đối với các Ban QLDA là chủ đầu tư các dự án thành phần, Thanh tra Chính phủ xác định việc tham mưu Bộ phê duyệt thiết kế phân kỳ đầu tư chưa đúng Tiêu chuẩn TCVN 5729:2012, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ùn tắc, tai nạn giao thông khi dự án đưa vào khai thác.

Ngoài ra, việc lập hồ sơ yêu cầu, đánh giá hồ sơ đề xuất của nhà thầu còn sai sót; công tác lập, trình thẩm định, phê duyệt dự toán các gói thầu xây lắp còn nhiều khuyết điểm; nhiều hạng mục thay đổi khối lượng giữa hợp đồng với thực tế; việc xác định đơn giá, định mức, chi phí còn nhiều tồn tại.

Kết luận thanh tra xác định phải giảm trừ khoảng 782,542 tỷ đồng; số tiền khoảng 1.249 tỷ đồng liên quan việc vận dụng, sử dụng mã định mức chưa được thẩm định; khoảng 297,210 tỷ đồng là chi phí tạm tính chưa đủ cơ sở pháp lý để thanh, quyết toán.

Bên cạnh đó, việc ký kết, tạm ứng, thanh toán hợp đồng xây lắp còn có sai sót, khuyết điểm; tại thời điểm thanh tra vẫn còn dự án chậm tiến độ so với kế hoạch.

Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm đối với các Ban QLDA thuộc Bộ Giao thông Vận tải cùng các tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ đối với những thiếu sót, vi phạm được nêu trong Kết luận thanh tra.

Kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm, xử lý các tồn tại về kinh tế

Từ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm theo đúng quy định của pháp luật đối với những tồn tại, khuyết điểm được chỉ ra trong Kết luận thanh tra; khẩn trương phối hợp xây dựng phương án và tổ chức thực hiện thu hồi vốn đầu tư dự án sau khi đưa vào khai thác để hoàn trả ngân sách trung ương, tránh thất thoát, lãng phí nguồn vốn đầu tư.

Đồng thời, kiến nghị Bộ trưởng Bộ Xây dựng chỉ đạo các đơn vị liên quan tổ chức kiểm điểm, xác định rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân; kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với các Ban QLDA. Trường hợp trong quá trình kiểm tra, rà soát và thực hiện kết luận thanh tra phát hiện hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu tội phạm thì chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo quy định.

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Bộ Xây dựng tiếp tục chỉ đạo các Ban QLDA rà soát hồ sơ dự toán, hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công; khắc phục các tồn tại về khối lượng trong bước thiết kế kỹ thuật; rà soát, điều chỉnh đơn giá vật liệu giữa các dự án; tổ chức lập, điều chỉnh, bổ sung các mã định mức chưa được cơ quan có thẩm quyền ban hành để làm cơ sở thanh, quyết toán; bảo đảm tiến độ đối với các dự án thành phần Quảng Ngãi - Hoài Nhơn và Hậu Giang - Cà Mau.

Về xử lý kinh tế, Thanh tra Chính phủ kiến nghị các Ban QLDA thực hiện ngay việc thu hồi đối với các hạng mục tính sai khối lượng, định mức, đơn giá đã được nghiệm thu, thanh toán; đồng thời điều chỉnh dự toán và điều chỉnh giá trị hợp đồng làm cơ sở nghiệm thu, thanh toán theo đúng quy định của pháp luật với tổng số tiền khoảng 782,542 tỷ đồng.

Đồng thời, lập, điều chỉnh, bổ sung mã định mức trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt làm cơ sở thanh, quyết toán số tiền khoảng 1.249 tỷ đồng; rà soát, bổ sung cơ sở pháp lý đối với các khoản chi phí tạm tính khoảng 297,210 tỷ đồng; rà soát, tính đúng đơn giá, khối lượng vật liệu sử dụng cho công trình hầm với số tiền khoảng 32,817 tỷ đồng.

Kết luận thanh tra cũng nêu rõ các kiến nghị xử lý kinh tế cụ thể đối với Ban QLDA 2, Ban QLDA 6, Ban QLDA Thăng Long, Ban QLDA 7 và Ban QLDA Mỹ Thuận theo từng dự án thành phần và từng gói thầu.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Cà Mau và thành phố Cần Thơ tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, định mức, giá vật liệu xây dựng, khai thác khoáng sản và các quy định liên quan; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng công trình, đẩy nhanh đầu tư các trạm dừng nghỉ và hệ thống thu phí điện tử không dừng, bảo đảm đồng bộ khi các tuyến cao tốc đưa vào khai thác.