Trụ sở cơ quan Thanh tra Chính phủ. Ảnh: PV

Những tồn tại, vi phạm đã được làm rõ

Theo Kết luận thanh tra số 629/KL-TTCP ngày 28/8/2026 của Thanh tra Chính phủ, nguồn gốc vụ việc bắt đầu từ nội bộ Hợp tác xã (HTX) Suối Ngọc - Vua Bà (thành lập năm 1999 tại xã Tiên Xuân, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, nay là xã Yên Xuân, thành phố Hà Nội). Sau khi xảy ra mâu thuẫn, tranh chấp quyền lợi giữa các thành viên sáng lập (ông Nguyễn Ngọc Nguyên và ông Trần Văn Cầu), cơ quan chức năng huyện Lương Sơn và tỉnh Hòa Bình đã tiến hành kiểm tra, thanh tra.

Ngày 18/11/2002, UBND huyện Lương Sơn ban hành Quyết định số 1324/QĐ-UB đình chỉ hoạt động sản xuất kinh doanh, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, tạm thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) và con dấu của HTX.

Tuy nhiên, qua quá trình xem xét, Đoàn Thanh tra liên ngành tỉnh Hòa Bình sau đó đã có báo cáo khẳng định những sai phạm của HTX chưa đến mức phải đình chỉ hay giải thể, đồng thời đề nghị cho phép HTX tiếp tục hoạt động. UBND tỉnh Hòa Bình sau đó đã ban hành Quyết định số 565/QĐ-UBND hủy bỏ quyết định đình chỉ của huyện Lương Sơn.

Thế nhưng, UBND tỉnh Hòa Bình tiếp tục yêu cầu HTX phải chuyển đổi thành doanh nghiệp. Khi HTX kiến nghị giữ nguyên mô hình, UBND tỉnh Hòa Bình lại giao UBND huyện Lương Sơn xử lý vi phạm và tiến hành giải thể bắt buộc. Ngày 04/4/2007, UBND huyện Lương Sơn ban hành Quyết định số 290/QĐ-UBND giải thể bắt buộc đối với HTX Suối Ngọc - Vua Bà.

Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, việc UBND huyện Lương Sơn căn cứ vào việc HTX không thực hiện chuyển đổi thành doanh nghiệp theo yêu cầu của UBND tỉnh để ra quyết định giải thể bắt buộc là không phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 42 Luật Hợp tác xã năm 2003 về các trường hợp giải thể bắt buộc.

Thậm chí, trước đó chính UBND huyện Lương Sơn từng có văn bản báo cáo UBND tỉnh rằng huyện "không đủ căn cứ pháp lý để ra quyết định giải thể bắt buộc".

Sự thiếu khách quan tiếp tục thể hiện rõ trong quá trình giải quyết khiếu nại lần đầu và lần hai. Cụ thể, Chủ tịch UBND huyện Lương Sơn ban hành Quyết định số 1287/QĐ-UBND (ngày 11/9/2007) và Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình ban hành Quyết định số 275/QĐ-UBND (ngày 04/02/2008) không thừa nhận đơn khiếu nại của HTX, giữ nguyên quyết định giải thể bắt buộc.  

Các vi phạm của HTX (ngoại trừ việc chậm tổ chức Đại hội xã viên 01 tháng 13 ngày) đều không nằm trong các trường hợp giải thể bắt buộc theo Luật Hợp tác xã 2003 và Nghị định số 87/2005/NĐ-CP; mặt khác các vi phạm này đã được xử lý và HTX đã khắc phục.

Việc yêu cầu HTX chuyển đổi thành doanh nghiệp là trái với chính sách khuyến khích phát triển HTX của Nhà nước quy định tại Luật Hợp tác xã. Viện dẫn lý do cấp đất lâm nghiệp không đúng thẩm quyền cũng không thuộc căn cứ giải thể bắt buộc đối với HTX.

“Trách nhiệm đối với những thiếu sót, sai phạm này thuộc về UBND tỉnh Hòa Bình, UBND huyện Lương Sơn, Thanh tra tỉnh cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ”, kết luận nêu.

Bước sang năm 2008, khi thực hiện sáp nhập xã Tiên Xuân, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình về thành phố Hà Nội, HTX Suối Ngọc - Vua Bà tiếp tục gửi đơn khiếu nại kéo dài. Mặc dù, UBND thành phố Hà Nội và các cơ quan chức năng (như Sở Kế hoạch và Đầu tư, Thanh tra Thành phố, UBND huyện Thạch Thất) đã có nhiều văn bản chỉ đạo, rà soát, song việc giải quyết vụ việc vẫn rơi vào cảnh bế tắc, kéo dài nhiều năm.

Nguyên nhân chính được Thanh tra Chính phủ chỉ rõ là do UBND huyện Thạch Thất (trước đây) lúng túng trước một quyết định giải thể ban đầu vốn trái pháp luật từ tỉnh Hòa Bình; các cơ quan chức năng của Thành phố chậm kiểm tra, rà soát thấu đáo; và đặc biệt là sự lúng túng trong việc xác định thẩm quyền xử lý đối với quyết định giải quyết khiếu nại lần hai của Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình trước đây, dẫn đến việc phải liên tục báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Thanh tra Chính phủ.

“Trách nhiệm này thuộc về UBND thành phố Hà Nội, UBND huyện Thạch Thất và các cơ quan, đơn vị liên quan theo từng thời kỳ”, kết luận nêu.

  Kiến nghị xử lý dứt điểm vụ việc

Căn cứ kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, chỉ đạo:

UBND tỉnh Phú Thọ và UBND thành phố Hà Nội tổ chức rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ. Trên cơ sở đó, nếu có đủ căn cứ pháp lý, phải tiến hành xem xét trách nhiệm và xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, báo cáo kết quả về Thanh tra Chính phủ để tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ.  

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội:

Khẩn trương ban hành quyết định bãi bỏ Quyết định số 290/QĐ-UBND ngày 04/4/2007 của UBND huyện Lương Sơn về việc giải thể bắt buộc đối với HTX Suối Ngọc - Vua Bà theo đúng quy định tại khoản 19 Điều 17 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.

Giao cơ quan chức năng của Thành phố hướng dẫn HTX Suối Ngọc - Vua Bà hoàn thiện các thủ tục củng cố tổ chức theo Luật Hợp tác xã hiện hành để tiếp tục hoạt động (nếu đơn vị có nhu cầu).

Kiểm tra, rà soát, tham mưu xử lý đúng quy định đối với việc cấp GCNQSDĐ không đúng thẩm quyền trước đây, xác định nghĩa vụ tài chính về đất, thực hiện thủ tục điều chỉnh diện tích đất lâm nghiệp do đã cắm mốc mở rộng Vườn quốc gia Ba Vì, đồng thời xử lý dứt điểm các công trình vi phạm trên đất chưa được khắc phục triệt để.

Giao UBND xã Yên Xuân trực tiếp làm việc với HTX và ông Nguyễn Ngọc Nguyên để yêu cầu các bên phối hợp giải quyết dứt điểm quyền lợi, tránh khiếu kiện kéo dài; trường hợp không đạt được tiếng nói chung, hướng dẫn các bên khởi kiện tại Tòa án theo đúng quy định pháp luật.

Ngày 10/9/2026, Văn phòng Chính phủ có Văn bản số 9237/VPCP-V.I thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu chỉ đạo UBND tỉnh Phú Thọ, UBND thành phố Hà Nội, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, Thanh tra Chính phủ và các cơ quan, đơn vị có liên quan về thực hiện Kết luận thanh tra số 629/KL-TTCP ngày 28/8/2026 của Thanh tra Chính phủ.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ tại văn bản nêu trên, Thanh tra Chính phủ đề nghị UBND tỉnh Phú Thọ, UBND thành phố Hà Nội, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội và các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền thực hiện Kết luận thanh tra số 629/KL-TTCP ngày 28/8/2026 của Thanh tra Chính phủ, bảo đảm đúng quy định của pháp luật; báo cáo kết quả thực hiện gửi Thanh tra Chính phủ để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.