Trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy, tỉnh Đồng Tháp đang đối mặt với bài toán nan giải khi có tới 506 cơ sở nhà, đất dôi dư, nhưng phần lớn trong số đó vẫn đang trong tình trạng bỏ trống, xuống cấp hoặc vướng mắc pháp lý, gây lãng phí nguồn lực công sản.

Khối tài sản dôi dư khổng lồ sau sắp xếp đơn vị hành chính

Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, công tác quản lý, sử dụng tài sản công tại Đồng Tháp từng bước được triển khai theo đúng định hướng của Chính phủ và UBND tỉnh. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc xử lý khối lượng lớn nhà, đất dôi dư vẫn đang gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý tài sản công cũng như khả năng huy động nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo kết quả thanh tra, toàn tỉnh hiện quản lý 4.900 cơ sở nhà, đất, trong đó 4.394 cơ sở đang được sử dụng và 506 cơ sở dôi dư sau khi rà soát, loại bỏ 5 trường hợp thống kê trùng. Trong số này, 451 cơ sở được giao UBND các xã, phường quản lý, xử lý, 52 cơ sở giao Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh quản lý, còn 3 cơ sở đã được giao cho đơn vị có nhu cầu sử dụng.

Đáng chú ý, qua kiểm tra, đoàn thanh tra còn phát hiện một số cơ sở dôi dư chưa được các địa phương thống kê đầy đủ để báo cáo Sở Tài chính tham mưu UBND tỉnh ban hành quyết định giao quản lý theo quy định. Điều này cho thấy ngay từ bước đầu của quá trình rà soát, thống kê tài sản đã tồn tại những bất cập cần được chấn chỉnh.

Nếu chỉ nhìn vào con số 506 cơ sở dôi dư, khó hình dung hết quy mô nguồn lực đang bị "đóng băng". Kết quả thanh tra cho thấy có tới 399 cơ sở đang bỏ trống, với hơn 1 triệu m² đất và trên 201.800m² nhà chưa được khai thác, sử dụng. Bên cạnh đó, còn 19 cơ sở xuống cấp, 20 cơ sở sử dụng tạm, 13 cơ sở chỉ sử dụng một phần, 3 cơ sở cho mượn và 8 cơ sở bị người dân lấn chiếm.

Thống kê ban đầu, Đồng Tháp có 511 cơ sở dôi dư sau sáp nhập. Tuy nhiên, thống kê chính xác là 506 cơ sở. Lỗi thống kê thuộc về Sở Tài chính (Ảnh: Đan Quế)

Đáng lưu ý, đến thời điểm thanh tra vào tháng 6/2026, toàn tỉnh mới chỉ 38 cơ sở hoàn thành việc xử lý, một tỷ lệ rất thấp so với tổng số tài sản dôi dư cần giải quyết.

Phần lớn tài sản dôi dư là điểm trường lẻ, trụ sở xã cũ tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, có quy mô nhỏ, công năng lạc hậu, vị trí không thuận lợi nên rất khó thu hút tổ chức, cá nhân tham gia đấu giá hoặc thuê lại. Đây là nguyên nhân khách quan khiến việc khai thác tài sản gặp nhiều trở ngại.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương còn thiếu kinh phí để đo đạc, hoàn thiện hồ sơ địa chính, xác định giá trị tài sản, kéo dài thêm thời gian xử lý.

Nhiều tài sản bị lấn chiếm, địa phương chậm xử lý

Theo kết luận thanh tra, rào cản lớn nhất hiện nay là các vướng mắc về pháp lý. Có tới 242 cơ sở chưa hoàn thiện hồ sơ, thiếu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc chưa xác định được giá trị tài sản. Nhiều cơ sở đã được phê duyệt phương án xử lý nhưng không thể triển khai do quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng không còn phù hợp với hiện trạng hoặc phải thực hiện hàng loạt thủ tục theo quy định về quản lý tài sản công và đất đai.

Một tồn tại khác được cơ quan thanh tra chỉ rõ là công tác bàn giao tài sản giữa các đơn vị còn mang tính hình thức. Khi nhận bàn giao tài sản, UBND các xã, phường chỉ nhận bàn giao trên biên bản bàn giao, chưa kịp thời tiến hành kiểm tra tài sản dẫn đến nhiều cơ sở nhà, đất không có hồ sơ quản lý tài sản, hoặc không có thông tin theo dõi giá trị còn lại của tài sản trên sổ sách, thậm chí nhiều tài sản chưa có trong sổ sách kế toán, chưa nhận bàn giao từ cơ quan sở hữu tài sản như: Trụ sở Ban Chỉ huy quân sự xã Mỹ Phước thuộc xã Tân Phước 3; Hội Đông y tại xã Tân Phước 3; trụ sở Ban Chỉ huy quân sự phường 1; trụ sở UBND phường 1; Rạp hát Chiến Thắng và Quỹ tín dụng Nhân dân Mùa Xuân; Hội người cao tuổi; trụ sở Khu phố 3, phường 1 (cũ).

Một trong những nội dung đáng chú ý của kết luận thanh tra là tình trạng 8 cơ sở nhà, đất dôi dư bị người dân lấn chiếm để xây dựng nhà ở hoặc nhà kho từ trước ngày 1/3/2025, gồm: Trường Mầm non Tân Phú Đông, điểm Ngã Bát; Trường Mầm non Tân Phú Đông, điểm Ngã Cạy, đều thuộc xã Tân Dương; Trường Tiểu học Trường Xuân 2, điểm kênh An Tiến, xã Trường Xuân; Trường Tiểu học Thạnh Trị, Khu phố 22, phường Đạo Thành; Trường TH Bình Thành 2, điểm phụ Bình Hòa - Kênh Kháng Chiến, xã Bình Thành; Trường Tiểu học Long Hưng B1, điểm Xẻo Đào; Trường Tiểu học Tân Khánh Trung 3 (điểm tập đoàn 5), đều thuộc xã Tân Khánh Trung và Phòng học điểm An Hòa B, xã Lai Vung.

Riêng điểm Trường Tiểu học Trường Xuân 2 (điểm kênh An Tiến) được xác định có trường hợp người dân chiếm đất để xây nhà ở. Đến thời điểm thanh tra, diện tích bị lấn chiếm vẫn chưa được xác định đầy đủ.

Không chỉ vậy, đoàn thanh tra còn ghi nhận một số địa phương thiếu đối chiếu giữa hồ sơ quản lý và hiện trạng thực tế, dẫn đến nhiều trụ sở đã thanh lý nhưng vẫn được báo cáo là còn tồn tại trên đất.

Phương án đã có nhưng vẫn "nằm” trên giấy

Theo phương án xử lý đã được phê duyệt hoặc đề xuất, Đồng Tháp ưu tiên hai hình thức khai thác là cho thuê và đấu giá.

Cụ thể, có 160 cơ sở được đề xuất cho thuê và 149 cơ sở dự kiến đấu giá. Ngoài ra còn có các phương án chuyển đổi công năng, điều chuyển, tiếp tục sử dụng hoặc các hình thức xử lý khác phù hợp với từng loại tài sản.

Trụ sở Thanh tra tỉnh Đồng Tháp (cũ) là một trong số ít các cơ sở đã hoàn thành phương án sắp xếp (Ảnh: ĐQ)

Tuy nhiên, nghịch lý là đến thời điểm thanh tra, chưa có bất kỳ cơ sở nào hoàn thành việc cho thuê hoặc đấu giá, mặc dù đây là hai phương án chiếm tỷ trọng lớn nhất. Nguyên nhân chủ yếu vẫn là những vướng mắc về pháp lý, quy hoạch và thời gian thực hiện các thủ tục hành chính.

Khối lượng hơn 500 cơ sở nhà, đất dôi dư không đơn thuần là những công trình bỏ trống mà còn là nguồn lực rất lớn nếu được quản lý, khai thác hiệu quả.

Kết luận thanh tra cho thấy, bên cạnh những nguyên nhân khách quan về pháp lý, quy hoạch và thị trường, vẫn còn tồn tại không ít hạn chế trong công tác quản lý, thống kê, bàn giao tài sản và sự thiếu chủ động của một số địa phương trong xây dựng phương án xử lý. Những "điểm nghẽn" này đang làm chậm quá trình đưa tài sản công trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Bài 2- Ngoài Sở Tài chính, các đơn vị nào chịu trách nhiệm khi việc xử lý nhà, đất dôi dư chậm tiến độ?