“Đủ đường” khiếu kiện

Theo Thanh tra Chính phủ, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến khiếu kiện tồn đọng, phức tạp, kéo dài. Cơ chế, chính sách, pháp luật tuy từng bước hoàn thiện nhưng còn có những điểm bất cập, nhất là các quy định về đất đai. Một bộ phận cán bộ, công chức chưa thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ, trong khi nhận thức pháp luật của người khiếu nại lại hạn chế…

Đơn cử như trường hợp không đồng nhất giữa chính quyền xã Sơn Châu, huyện Hương Sơn (tỉnh Hà Tĩnh) với hộ ông Nguyễn Văn Hợi (xã Sơn Châu) trong việc xác định ranh giới để cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Chính quyền thì cứng nhắc, không thiện cảm vì cho rằng ông Hợi tố cáo, khiếu nại dai dẳng làm mất uy tín cán bộ cơ sở. Còn ông Hợi lại thiếu hiểu biết quy định của luật đất đai qua các thời kỳ, cộng thêm định kiến chính quyền cố tình làm sai nên khiếu kiện không giải quyết dứt điểm. Bằng biện pháp tổ chức đối thoại đã thúc đẩy các bên xích lại gần nhau, thống nhất phương án giải quyết đáp ứng “mối quan tâm” của cả chính quyền và người dân.

Hay tại nhiều địa phương vẫn tồn tại khiếu kiện “dai dẳng” xuất phát từ quan niệm phong kiến trọng nam, khinh nữ. Theo đó chỉ người chồng, người cha mới có quyền đứng tên trong “sổ đỏ”, không cho người vợ ly hôn được hưởng quyền sử dụng đất đối với đất đai cha, ông nhà chồng để lại. Điển hình như khiếu nại của bà Nguyễn Thị Bích (xã Thượng Vũ, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương) đối với UBND huyện Kim Thành về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trái quy định pháp luật.

Ông Nguyễn Hồng Thanh, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật, Hội luật gia tỉnh Hải Dương cho biết, sau rất nhiều lần tiếp xúc, trao đổi thông tin, “truy” nguyên nhân sâu xa để đưa các bên “ngồi” lại với nhau trên cơ sở tổ chức đối thoại trực tiếp nên vụ việc đã được giải quyết, bà Bích rút đơn khiếu nại. Nhưng việc sửa chữa các loại văn bản, tài liệu liên quan đến đất đai do quan niệm phong kiến để lại cần thời gian cũng như sự chỉ đạo tích cực từ cơ quan cấp trên.

“Vụ việc không phải phức tạp, gay gắt, nhưng nếu không được giải quyết triệt để thì những mâu thuẫn sẽ có khả năng trở thành kéo dài với những hệ lụy mới. Vấn đề cần làm lúc này là phải tuyên truyền để người dân thay đổi quan niệm không còn phù hợp với qui định pháp luật đất đai để hạn chế những khiếu kiện tương tự. Khi có tranh chấp thì phải đối thoại trực tiếp giữa các chủ thể liên quan để cùng tìm ra được cách giải quyết thỏa đáng, tránh phát sinh tiếp khiếu”, ông Thanh nói.

Tăng cường đối thoại

Theo các chuyên gia, mô hình đối thoại đa chủ thể tại 3 tỉnh Hải Dương, Hà Tĩnh và Bình Thuận vừa giúp đỡ người dân có khiếu nại đảm bảo quyền và lợi ích của mình theo quy định của pháp luật, vừa giúp cho chính quyền địa phương giải quyết dứt điểm các khiếu kiện tồn đọng, phức tạp, kéo dài tại địa phương.

“Đối thoại giúp nhận diện những nguyên nhân “gốc rễ” làm phát sinh khiếu kiện để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm thúc đẩy cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và người dân cùng hướng tới những phương án giải quyết một cách bền vững và lâu dài”, bà Lê Thị Kim Thanh, Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam nhận định.

Bên cạnh đó, phương pháp này cũng giúp nhìn nhận khiếu kiện ở mọi khía cạnh, không chỉ dựa trên các quy định pháp luật thực định mà còn tính đến các yếu tố nền tảng tạo như văn hóa, nhận thức, bối cảnh xã hội... để xem xét giải quyết vụ việc “thấu tình, đạt lý”. Cho nên, “cần quyết tâm giải quyết tranh chấp đất đai bằng đối thoại đa chủ thể để tốt hơn cho người dân, chính quyền và xã hội”.

Song ông Nguyễn Đức Tuân, Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Bắc Giang lưu ý, muốn phát triển phương pháp giải quyết khiếu kiện này cần chú ý cải cách chế độ công vụ để thực sự có “nền hành chính phục vụ dân”. Cùng với đó, các chuyên gia pháp lý cho rằng, cần đề xuất chính sách về việc áp dụng phương pháp đối thoại đa chủ thể, chuẩn bị cho việc nhân rộng mô hình này với các tranh chấp khác ở các địa phương để giải quyết dứt điểm khiếu kiện, không để “điểm nóng” xảy ra, tránh tình trạng khiếu kiện tưởng đã được giải quyết nhưng mâu thuẫn vẫn chưa dứt, góp phần ổn định tình hình, trật tự xã hội,

Thảo Nguyên