Hội nghị nghe báo cáo về nhiệm vụ khoa học số hóa bản đồ các “điểm nóng” về khiếu nại, tố cáo tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Anh Khoa

Đưa dữ liệu khiếu nại, tố cáo lên bản đồ số

Trong một đô thị đông dân như TP Hồ Chí Minh, việc mỗi ngày tiếp nhận số lượng lớn đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị phản ánh từ người dân là điều không tránh khỏi. Điều quan trọng là làm sao để từ những thông tin rời rạc ấy, chính quyền có thể nhìn thấy bức tranh tổng thể, nhận ra đâu là nơi đang tiềm ẩn nhiều bức xúc, đâu là vấn đề cần ưu tiên giải quyết.

Việc đưa dữ liệu khiếu nại, tố cáo “lên bản đồ” chính là cách để làm rõ bức tranh đó. Trên nền bản đồ số, mỗi vụ việc không còn là một dòng chữ khô khan, mà được gắn với không gian cụ thể: Một khu phố, một phường, một địa bàn quen thuộc với đời sống người dân. Những nơi có nhiều vụ việc phức tạp, kéo dài sẽ dần hiện rõ, như những điểm cần được quan tâm nhiều hơn.

Thực tế lâu nay cho thấy, dù đã có nhiều hệ thống tiếp nhận thông tin như Cổng 1022 hay các phần mềm quản lý đơn thư, công tác xử lý vẫn mang nặng tính phản ứng, sự việc xảy ra rồi mới xử lý, điểm nóng bùng phát rồi mới dập lửa. Khoảng trống lớn nhất chính là thiếu một “radar” đủ nhạy để phát hiện sớm những tín hiệu bất thường ngay từ khi còn manh nha.

Từ yêu cầu thực tiễn ấy, nhiệm vụ khoa học mang tên “Nghiên cứu xây dựng hệ thống hỗ trợ phân tích, cảnh báo sớm điểm nóng liên quan đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh ở địa bàn TP Hồ Chí Minh trên nền hệ thống thông tin địa lý” được Thanh tra TP Hồ Chí Minh đề xuất, như một lời đáp cho bài toán quản trị đô thị hiện đại.

Điểm mới và cũng là “linh hồn” của nhiệm vụ nằm ở việc đưa các dữ liệu khiếu nại, tố cáo vốn khô khan trong báo cáo giấy lên hệ thống thông tin địa lý (GIS), nơi mỗi vụ việc được định vị bằng không gian, thời gian và ngữ cảnh xã hội cụ thể. Trên bản đồ ấy, các đơn thư không còn là những con số rời rạc, mà hiện lên thành các cụm màu, các vùng nóng - lạnh, phản ánh mức độ rủi ro khác nhau theo từng khu phố, phường, xã. Sự kết hợp giữa phân tích không gian (Spatial Analysis) và các thuật toán phát hiện điểm nóng cho phép hệ thống tự động khoanh vùng những khu vực có dấu hiệu gia tăng bất thường về khiếu kiện.

Các đại biểu nghe trình bày, báo cáo bản demo nhiệm vụ khoa học số hóa bản đồ các “điểm nóng” về khiếu nại, tố cáo tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Đăng Khoa

Quan trọng hơn, hệ thống không chỉ “vẽ bản đồ quá khứ” mà hướng tới cảnh báo tương lai. Thông qua bộ tiêu chí có trọng số và thuật toán chấm điểm nguy cơ, mỗi vụ việc được “lượng hóa” mức độ phức tạp, khả năng lan rộng và tác động xã hội. Khi nhiều tín hiệu cùng hội tụ, hệ thống sẽ phát ra cảnh báo sớm như một lời nhắc để cơ quan chức năng kịp thời vào cuộc.

Nếu hệ thống thông tin địa lý (GIS) giúp trả lời câu hỏi “ở đâu”, thì trí tuệ nhân tạo (AI) giúp trả lời câu hỏi “chuyện gì đang diễn ra”. Một trong những nội dung quan trọng của nhiệm vụ là ứng dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để máy tính có thể đọc hiểu nội dung đơn thư tiếng Việt, vốn giàu sắc thái cảm xúc và đặc thù hành chính.

Kỳ vọng tạo bước chuyển biến tích cực

Ông Trần Văn Bảy - Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh là một trong những người dành nhiều tâm huyết đối với công tác số hóa bản đồ về khiếu nại, tố cáo. Tháng 8/2025, khi còn ở cương vị Chánh Thanh tra TP, ông Trần Văn Bảy đã ký Công văn số 551/TTTP-TCCB gửi Sở Khoa học và Công nghệ, đề xuất đặt hàng nhiệm vụ khoa học: Nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin địa lý (GIS) hỗ trợ phân tích, cảnh báo sớm điểm nóng liên quan đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Trong đó, nêu ra một trong những mục đích quan trọng của nhiệm vụ là giúp các cơ quan chức năng tập trung nguồn lực vào những nơi cần thiết nhất, giảm thời gian xử lý thủ công và tăng tỷ lệ giải quyết vụ việc đúng hạn.

Nhiệm vụ dự kiến được triển khai thử nghiệm tại 10 phường/xã đại diện cho các đặc thù khác nhau của TP Hồ Chí Minh, từ khu vực đô thị lõi đến ven đô, nơi có dự án giải tỏa hay biến động dân cư. Thời gian thực hiện dự kiến là 12 tháng, từ tháng 1/2026 đến tháng 1/2027. Đây không chỉ là phép thử kỹ thuật, mà còn là phép thử về cách con người tương tác với công nghệ.

Hệ thống được thiết kế với bảng điều hành (dashboard) trực quan cho lãnh đạo, công cụ phân tích cho chuyên viên và giao diện nhập liệu đơn giản cho cán bộ cơ sở. Mục tiêu là giảm ít nhất 30% thời gian tổng hợp báo cáo thủ công, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong xử lý đơn thư. Qua quá trình thử nghiệm, bản Demo ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) hỗ trợ phân tích, cảnh báo sớm điểm nóng liên quan đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh nhận được nhiều phản hồi tích cực.

Ông Mai Quốc Khánh - Trưởng phòng Tổ chức cán bộ (Thanh tra TP Hồ Chí Minh) phát biểu, trao đổi tại buổi nghe báo cáo demo nhiệm vụ khoa học số hóa bản đồ các “điểm nóng” về khiếu nại, tố cáo. Ảnh: Anh Khoa

Ông Mai Quốc Khánh - Trưởng phòng Tổ chức cán bộ (Thanh tra TP Hồ Chí Minh), thành viên thực hiện nhiệm vụ cho biết: Hệ thống được đề xuất sẽ hoạt động như một “Bảng điều khiển tác chiến”, đồng hóa số liệu, biến dữ liệu rời rạc thành tri thức quản lý, giúp lãnh đạo có cái nhìn sâu và đa chiều các xu hướng, xác định nguyên nhân gốc rễ và đưa ra các quyết sách chỉ đạo chính xác, đúng trọng tâm. Hệ thống hướng đến lấy người dân làm gốc, phục vụ Nhân dân là chính, được xây dựng đảm bảo cho quyền lợi của người dân và là kênh để người dân đưa ra tiếng nói của mình.

Điểm nổi bật đáng chú ý là bản đồ các “điểm nóng” không nhằm khoanh vùng rủi ro một cách cứng nhắc, mà để mở ra cơ hội đối thoại sớm, giải quyết sớm, từ khi mâu thuẫn còn chưa kịp bùng phát. Đó cũng chính là kỳ vọng lớn nhất của Thanh tra TP Hồ Chí Minh khi bước vào năm mới 2026: Một nền tảng quản lý chủ động - nhân văn dựa trên dữ liệu, nơi mỗi quyết định được soi chiếu không chỉ bằng kinh nghiệm, mà còn bằng tri thức số hóa.