Ông Vũ Văn Quý, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Lai Châu, phát biểu tại hội nghị công bố quyết định thanh tra trực tuyến đối với các trường tiểu học, THCS thuộc UBND xã Dào San. Ảnh: Bùi Bình

Từ hồ sơ giấy đến phương thức vận hành số

Trước đây, tài liệu giấy và các tập hồ sơ lưu trữ từng được coi là “bộ nhớ” duy nhất của ngành Thanh tra. Tuy nhiên, dữ liệu phân tán khiến việc tra cứu, đối chiếu tốn nhiều thời gian và hạn chế khả năng phân tích tổng thể. Trong bối cảnh quản lý hiện đại, chuyển đổi số không dừng ở việc đưa văn bản giấy lên máy tính, mà là kết nối và khai thác dữ liệu để phục vụ nghiệp vụ.

Nằm trong Kế hoạch chuyển đổi số 2026 - 2030, Thanh tra tỉnh Lai Châu tập trung số hóa hồ sơ, xử lý công việc trên môi trường điện tử, và xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành kết nối đồng bộ với hệ thống của tỉnh và Trung ương.

Ông Vũ Văn Quý, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Lai Châu cho biết: “Chuyển đổi số không chỉ là việc thay thế hồ sơ giấy bằng tài liệu điện tử. Mục tiêu cốt lõi của chúng tôi là tạo lập một phương thức vận hành mới, nơi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên và khai thác hiệu quả để phục vụ công tác quản lý, điều hành cũng như nghiệp vụ thanh tra. Sở hữu nguồn dữ liệu minh bạch và đáng tin cậy sẽ là cơ sở vững chắc để lực lượng thanh tra đánh giá vấn đề một cách toàn diện, xác định chính xác trọng tâm, trọng điểm, từ đó nâng cao tính chủ động trong việc phòng ngừa từ sớm các sai phạm”.

Tư duy ấy đang được thể hiện từ những việc cụ thể. Tháng 7/2026, Thanh tra tỉnh Lai Châu tổ chức công bố quyết định thanh tra bằng hình thức trực tuyến đối với các xã Lê Lợi, Nậm Hàng và Mường Mô. Một hội nghị vốn có thể phải tổ chức tập trung nay được kết nối qua môi trường số, góp phần rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, chuyển đổi số cũng được đưa vào nhiều mặt công tác, từ đào tạo kỹ năng số, đầu tư hạ tầng công nghệ đến từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý, điều hành và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. 100% văn bản đi được ký số và trao đổi trên môi trường điện tử; công chức, người lao động tham gia chương trình “Bình dân học vụ số”.

Những thay đổi ấy đang góp phần tạo nên một chuyển động lớn hơn: môi trường làm việc của cơ quan thanh tra dần chuyển từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị trên nền dữ liệu.

Bà Nguyễn Thị Lệ Quyên (ngồi giữa) cùng cán bộ Thanh tra tỉnh Lai Châu trao đổi công việc trên máy tính, từng bước hình thành phương thức làm việc trên môi trường số. Ảnh: Bùi Bình

Dữ liệu để nhìn trước một bước

Lợi thế lớn nhất của dữ liệu số là khả năng dự báo và cảnh báo sớm. Thay vì thụ động đi tìm sai phạm sau khi sự việc đã xảy ra, cơ sở dữ liệu về kết luận thanh tra, xử lý sau thanh tra và đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh giúp cơ quan chức năng nhận diện các dấu hiệu bất thường, chọn đúng trọng tâm kiểm tra.

Từ thực tế công tác giám sát, xử lý sau thanh tra, Trưởng phòng Giám sát và Xử lý sau thanh tra Nguyễn Thị Lệ Quyên cho biết, dữ liệu giúp việc theo dõi kết luận, kiến nghị thuận lợi hơn. Khi thông tin về thời hạn thực hiện và kết quả khắc phục được cập nhật đầy đủ trên môi trường số, công chức có thể nhanh chóng nắm được nội dung nào đã hoàn thành, nội dung nào còn tồn tại, ở đâu có nguy cơ chậm thực hiện để kịp thời tham mưu xử lý.

Quan trọng hơn, dữ liệu được tích lũy qua từng cuộc thanh tra có thể giúp nhận diện những vấn đề lặp lại, từ đó tham mưu phòng ngừa thay vì chỉ xử lý từng vụ việc.

Hiện nay, 100% hồ sơ thanh tra đã được số hóa sau khi lập danh mục chi tiết và thống nhất quản lý, sử dụng trên phần mềm số hóa thanh tra của Thanh tra tỉnh. Đây là kho dữ liệu số nội bộ không chỉ giúp tăng cường công tác quản lý nhà nước, mà sẵn sàng hòa vào kho dữ liệu chung của Thanh tra Chính phủ, theo đề án "Xây dựng Nền tảng, dữ liệu số của ngành Thanh tra".

Đó là bước chuyển biến quan trọng: Dữ liệu không chỉ trả lời “đã xảy ra chuyện gì?”, mà còn gợi mở câu hỏi “vì sao vấn đề ấy lặp lại và cần làm gì để ngăn từ sớm?”

Tất nhiên, dữ liệu không thể thay thế người làm thanh tra. Một con số bất thường chưa phải là một kết luận; một dấu hiệu rủi ro chưa đồng nghĩa với sai phạm. Nhưng dữ liệu có thể giúp công chức đặt đúng câu hỏi trước khi đi tìm câu trả lời.

Thay vì kiểm tra dàn trải, thông tin được phân tích có thể hỗ trợ lựa chọn trọng tâm, trọng điểm. Thay vì yêu cầu đối tượng thanh tra cung cấp lại những thông tin đã có, dữ liệu được quản lý tốt có thể giúp giảm bớt khâu trung gian. Từ đó, chuyển đổi số không chỉ giúp làm nhanh hơn, mà hướng đến mục tiêu quan trọng hơn là làm đúng hơn.

Thanh tra viên Trịnh Thu Hà xử lý công việc trên máy tính, góp phần nâng cao hiệu quả tìm kiếm, đối chiếu và phân tích thông tin trong hoạt động thanh tra. Ảnh: Bùi Bình

Công nghệ là công cụ, con người là quyết định

Dù AI và phần mềm số hóa mang lại công cụ tra cứu tự động hóa, vai trò và trách nhiệm của thanh tra viên vẫn mang tính quyết định. Việc giải phóng cán bộ khỏi các công đoạn thủ công tạo điều kiện để công chức tập trung chuyên sâu vào phân tích, đánh giá và kiểm chứng thông tin.

Từ góc độ trực tiếp làm nghiệp vụ, Thanh tra viên Trịnh Thu Hà cho biết: “Trước đây, khi cần đối chiếu thông tin của một vụ việc qua nhiều thời điểm, cán bộ thường phải tìm lại từng tập hồ sơ, mất khá nhiều thời gian. Khi tài liệu được số hóa và sắp xếp khoa học, việc tìm kiếm, kiểm tra, đối chiếu thuận lợi hơn. Công nghệ giúp giảm những công việc thủ công, nhưng quan trọng là công chức có thêm thời gian để tập trung vào việc đọc, phân tích và đánh giá thông tin”.

Một thay đổi trong công việc hằng ngày lại mở ra giá trị lớn hơn đối với nghiệp vụ. Khi giảm thời gian tìm kiếm, sắp xếp, đối chiếu hồ sơ, cán bộ có thêm thời gian để kiểm chứng thông tin, đánh giá vấn đề và đưa ra nhận định.

AI cũng có thể trở thành một lớp hỗ trợ trong quá trình này, nhất là khi lượng thông tin cần xử lý ngày càng lớn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ đúng công việc và không thay thế vai trò, kinh nghiệm, trách nhiệm của người làm thanh tra.

Mục tiêu cốt lõi của "Thanh tra số" tại Lai Châu là chuyển dịch toàn diện từ xử lý vụ việc sang nhận diện vấn đề có tính hệ thống, hướng tới một nền thanh tra chính xác, minh bạch, chủ động và phục vụ tốt hơn cho người dân cùng doanh nghiệp.