Phó Tổng Thanh tra Nguyễn Văn Thanh phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2017, bàn phương hướng triển khai nhiệm vụ năm 2018 của Vụ Pháp chế. Ảnh: TH

Đồng thời, công tác xây dựng thể chế cũng nhằm hướng tới mục tiêu đặt ra trong năm 2017 của Chính phủ là: “Tăng cường kỷ cương, đề cao trách nhiệm, thi đua sáng tạo, phát triển nhanh và bền vững”. 

Ngay từ đầu năm, Thanh tra Chính phủ (Vụ Pháp chế là đơn vị tham mưu chính) đã ban hành và triển khai các kế hoạch xây dựng thể chế, tập trung vào việc sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Tố cáo để trình xin ý kiến Quốc hội tại Kỳ họp thứ 4 Khóa XIV; tổng kết 6 năm thi hành Luật Thanh tra; tổng kết 3 năm thi hành Luật Tiếp công dân; xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 75/2012/NĐ-CP ngày 3/10/2012 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Khiếu nại. 

Quá trình chuẩn bị các dự án Luật cho thấy đã bám sát chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng; định hướng của Chính phủ và kết quả hoạt động quản lý, áp dụng pháp luật trong thực tiễn đời sống xã hội, do vậy, đã nhận được sự ghi nhận của các cấp có thẩm quyền và người dân trong xã hội về quá trình chuẩn bị như việc quy định về minh bạch và kiểm soát tài sản, thu nhập; việc áp dụng pháp luật đối với cá nhân, tổ chức thuộc khu vực ngoài Nhà nước… trong dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi); quy định về việc bảo vệ người tố cáo, tiếp nhận, xử lý thông tin, tố cáo qua các hình thức điện tử, tố cáo nặc danh, mạo danh... trong dự thảo Luật Tố cáo… 

Bên cạnh đó, báo cáo tổng kết 6 năm thi hành Luật Thanh tra, 3 năm thi hành Luật Tiếp công dân cũng giúp phát hiện không ít bất cập, hạn chế trong các quy định pháp luật, đặc biệt là về tổ chức hoạt động thanh tra (nhất là của cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành); chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra Nhà nước; theo dõi, kiểm tra, đôn đốc, xử lý sau thanh tra; mô hình tổ chức công tác tiếp công dân theo cấp hành chính và ở cơ quan, tổ chức, đơn vị, cũng như chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ phối hợp với các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền khác…

Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ đã tham mưu giúp Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 17/5/2017 về việc chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp. Văn bản này thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc tạo ra môi trường và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển thông qua khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lặp và gây phiền hà, sách nhiễu đối với doanh nghiệp. Theo đó, khi xây dựng, phê duyệt kế hoạch thanh tra hàng năm, các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra không được để xảy ra tình trạng thanh tra, kiểm tra quá 1 lần/năm đối với doanh nghiệp; trường hợp kế hoạch thanh tra trùng lặp, chồng chéo với hoạt động kiểm toán nhà nước thì chủ động phối hợp, trao đổi với Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ để thống nhất phương án xử lý theo quy định hiện hành, đảm bảo sự kế thừa kết quả thanh tra, kiểm toán, không làm cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp, cần tiến hành rà soát, điều chỉnh kế hoạch thanh tra đã được phê duyệt theo tinh thần trên.

Bước sang năm 2018, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 1/1/2018 về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Dự toán ngân sách Nhà nước năm 2018 với phương châm hành động “Kỷ cương, liêm chính, hành động, sáng tạo, hiệu quả” và xác định một trong những trọng tâm điều hành là: “…Thực hiện quyết liệt cải cách hành chính; tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật và sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành ở tất cả các ngành, các cấp. Đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí…”. Tiếp tục kế thừa kết quả đạt được của công tác xây dựng thể chế năm 2017, xuất phát từ phương châm hành động và mục tiêu quản lý, điều hành của Chính phủ đã đề ra, có thể đưa ra một số gợi mở về trọng tâm công tác pháp chế năm 2018 của Thanh tra Chính phủ như sau:

Thứ nhất là tiếp tục hoàn thiện, chỉnh lý dự án Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi); dự án Luật Tố cáo (sửa đổi) đảm bảo chất lượng, khả thi và tiến độ theo kế hoạch.

Tổng hợp ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp thứ 4 Khóa XIV cho thấy, cần tiếp tục rà soát, đánh giá và chỉnh lý các dự án Luật nhằm đảm bảo tính khả thi, tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật và đặc biệt là nhằm giải quyết có hiệu quả những vấn đề thực tiễn đang đặt ra về đấu tranh phòng, chống tham nhũng và thực hiện quyền tố cáo, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và đẩy mạnh hợp tác, hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay. Vì vậy, việc lựa chọn các nội dung chỉnh lý cần được xác định có trọng tâm, trọng điểm, bám sát các chủ trương lớn của Đảng và trên cơ sở có phân tích, đánh giá tác động của phương án đề xuất. 

Đối với dự án Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi), cần tiếp tục làm rõ và củng cố quan điểm từng bước mở rộng hoạt động phòng, chống tham nhũng ra khu vực ngoài Nhà nước theo hướng trước mắt chỉ quy định việc áp dụng Luật này đối với cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp thuộc khu vực ngoài Nhà nước; rà soát, bổ sung các quy định mang tính đảm bảo thực hiện trong chế định về minh bạch, kiểm soát tài sản, thu nhập và các chế định khác mới bổ sung; trường hợp sau khi rà soát, bổ sung thấy rằng vẫn không đảm bảo tính khả thi, thì cân nhắc lược bỏ; tiếp tục rà soát, chỉnh lý nhằm đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với các quy định của một số đạo luật có liên quan như Luật Tiếp cận thông tin, Bộ luật Hình sự, Luật Doanh nghiệp…, trường hợp xét thấy cần thiết phải quy định khác để nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng thì cân nhắc đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định có liên quan cho phù hợp. 

Đối với dự án Luật Tố cáo (sửa đổi), cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và các cơ quan có liên quan để chỉnh lý theo ý kiến của các đại biểu Quốc hội, đặc biệt là tập trung vào một số vấn đề lớn như: Cân nhắc về các hình thức tố cáo cho phù hợp với thực tiễn, nhất là sự phát triển của công nghệ thông tin và bối cảnh của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0) trên tinh thần nếu có mở rộng thì cần quy định về trình tự, thủ tục chặt chẽ và đánh giá tác động về điều kiện đảm bảo thực hiện; tiếp tục rà soát nhằm quy định đầy đủ, chặt chẽ, khả thi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết tố cáo để bao quát được những tình huống có thể phát sinh trong thực tế (các tố cáo không thụ lý; đình chỉ, tạm đình chỉ việc giải quyết tố cáo; thời hạn giải quyết tố cáo và công khai kết luận nội dung tố cáo, quyết định xử lý…); rà soát, chỉnh lý nhằm đảm bảo tính khả thi của các quy định về bảo vệ người tố cáo.

Thứ hai là tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, đề xuất phương án sửa đổi, bổ sung Luật Thanh tra, Luật Tiếp công dân và các văn bản pháp luật có liên quan.

Tổng kết 6 năm thi hành Luật Thanh tra và 3 năm thi hành Luật Tiếp công dân cho thấy việc thực hiện 2 đạo luật này đã bộc lộ những hạn chế, bất cập. Tuy nhiên, để xác định được đúng vấn đề, từ đó đề xuất phương án sửa đổi, bổ sung phù hợp, đòi hỏi cần tiếp tục đánh giá và xác định rõ nguyên nhân của những hạn chế, bất cập ở trên. Đối với nhóm nguyên nhân xuất phát từ quá trình tổ chức thực hiện, bao gồm cả công tác lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, quy định cụ thể, thanh tra, kiểm tra trách nhiệm các ngành, các cấp trong áp dụng pháp luật, thì cần phải tiến hành rà soát, tổng hợp và kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản dưới luật (như sửa đổi, bổ sung Nghị định số 86/2011/NĐ-CP ngày 22/9/2011 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Thanh tra) hoặc có biện pháp phù hợp theo thẩm quyền nhằm kịp thời khắc phục, chấn chỉnh (như ban hành Chỉ thị của Tổng Thanh tra Chính phủ hoặc lồng ghép trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo). 

Đối với nhóm nguyên nhân xuất phát từ các quy định của Luật thì cần được đánh giá kỹ lưỡng, từ đó xây dựng, đề xuất những giải pháp mang tính căn cơ, bền vững trên cơ sở phân tích, dự báo khách quan về những yêu cầu, tác động đối với hoạt động thanh tra, tiếp công dân trong thời gian tới nhằm hạn chế tình trạng Luật mới có hiệu lực thi hành đã phải sửa đổi, bổ sung hoặc không thực hiện được.

Thứ ba là kịp thời ban hành thể chế nhằm sớm kiện toàn tổ chức bộ máy và hoạt động của Thanh tra Chính phủ; tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và tăng cường trách nhiệm, sáng tạo, hiệu quả, kỷ luật, kỷ cương hành chính của đội ngũ công chức.

Hiện tại, Thủ tướng Chính phủ đã cho ý kiến chỉ đạo về việc tiếp tục chỉnh lý dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2012/NĐ-CP ngày 9/10/2012 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chính phủ. Vì vậy, Thanh tra Chính phủ cần tiếp tục chỉnh lý dự thảo Nghị định để trình Chính phủ ban hành nhằm đảm bảo tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII; trên cơ sở đó, việc quy định quy chế làm việc của Thanh tra Chính phủ, quy chế làm việc và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của các đơn vị trực thuộc Thanh tra Chính phủ phải đảm bảo nguyên tắc phát huy tính tích cực, trách nhiệm, chủ động, sáng tạo, hiệu quả của từng đơn vị, từng cá nhân, xác định rõ trách nhiệm của tập thể và cá nhân, nhất là người đứng đầu, một đơn vị thực hiện nhiều việc và một việc chỉ giao cho một đơn vị chủ trì thực hiện và chịu trách nhiệm chính trên cơ sở phù hợp với tính chất, đặc điểm, chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị. 

Đồng thời, Thanh tra Chính phủ cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các quy định về quản lý, sử dụng công nghệ thông tin, phần mềm, hệ thống thông tin điện tử nhằm nâng cao cấp độ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành tác nghiệp; các quy định về cung cấp thông tin, công khai thông tin nhằm thực hiện Luật Tiếp cận thông tin năm 2015, qua đó tăng cường tính công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động. 

Bên cạnh đó, trong năm 2018, các quy định nhằm siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính của Thanh tra Chính phủ nói riêng và ngành Thanh tra nói chung cũng cần được ưu tiên hoàn thiện như quy định về quy tắc ứng xử của cán bộ thanh tra nhằm tạo ra những chuẩn mực ứng xử chung để quản lý, giám sát có hiệu quả đối với đội ngũ công chức, cũng như kịp thời phát hiện sai phạm và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Nguyễn Tuấn Anh
Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Thanh tra Chính phủ