Việt Nam đang từng bước thiết lập khung quản lý AI theo hướng kiểm soát rủi ro. Ảnh minh họa: IT

Đặt nền tảng pháp lý

Sau hơn một tháng triển khai, Luật Trí tuệ nhân tạo được đánh giá đã bước đầu định hình “luật chơi” cho lĩnh vực công nghệ đang phát triển nhanh nhất hiện nay.

Điều này cho thấy việc ban hành sớm khung pháp lý riêng cho AI giúp Việt Nam gia nhập nhóm quốc gia chủ động kiểm soát công nghệ mới ngay từ giai đoạn đầu.

Luật điều chỉnh toàn bộ vòng đời của AI từ nghiên cứu, phát triển đến triển khai và sử dụng, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Trong thực tế triển khai, điểm đáng chú ý là cách tiếp cận quản lý theo mức độ rủi ro đã bắt đầu phát huy hiệu quả, giúp phân loại rõ các hệ thống AI theo mức độ ảnh hưởng.

Theo đó, các hệ thống AI rủi ro cao đặc biệt trong lĩnh vực y tế, tài chính, an ninh phải trải qua quy trình đánh giá, kiểm định nghiêm ngặt trước khi đưa vào sử dụng. Trong khi đó, các hệ thống rủi ro thấp hoặc trung bình có cơ chế linh hoạt hơn, cho phép doanh nghiệp tự đánh giá, qua đó giảm áp lực thủ tục hành chính.

Song song với kiểm soát, các nguyên tắc phát triển AI như lấy con người làm trung tâm, bảo đảm minh bạch, công bằng và không thiên lệch cũng đang dần được cụ thể hóa trong thực tiễn.

Quy định yêu cầu người dùng phải được thông báo khi tương tác với AI được xem là bước tiến quan trọng trong bảo vệ quyền lợi người dân.

Đáng chú ý, các hành vi bị cấm như sử dụng AI để lừa đảo, thao túng dư luận, xâm phạm quyền riêng tư hay đe dọa an ninh quốc gia đã tạo ra “lằn ranh đỏ” rõ ràng. Đây là cơ sở để các cơ quan quản lý từng bước kiểm soát các rủi ro mới phát sinh trong môi trường số.

Mở không gian phát triển

Theo luật sư Nguyễn Huy An, Trưởng văn phòng luật sư Huy An (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), không chỉ dừng ở quản lý, sau hơn một tháng thực thi, Luật Trí tuệ nhân tạo cũng cho thấy định hướng rõ ràng trong việc thúc đẩy hệ sinh thái AI trong nước. Chính sách khuyến khích phát triển các mô hình AI phục vụ tiếng Việt, văn hóa Việt Nam đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu.

Luật sư Nguyễn Huy An, Trưởng văn phòng luật sư Huy An. Ảnh: V.C

Luật sư Nguyễn Huy An cho rằng cách tiếp cận linh hoạt trong đánh giá sự phù hợp, đặc biệt với các hệ thống rủi ro thấp và trung bình, được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là tích cực.

Điều này giúp giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo điều kiện cho startup và doanh nghiệp nhỏ tham gia phát triển sản phẩm AI.

Tuy vậy, luật sư Nguyễn Huy An cho rằng, trong giai đoạn đầu triển khai, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn chi tiết, đặc biệt là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và hỗ trợ tiếp cận hạ tầng dữ liệu, tính toán được xem là yếu tố then chốt để chuyển từ khung pháp lý sang thực tiễn ứng dụng.

Từ góc nhìn xã hội, việc luật có hiệu lực sớm cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân về AI, nhất là trong các nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp như học sinh, sinh viên và người lao động trong nền kinh tế số.

Có thể thấy, sau hơn một tháng triển khai, Luật Trí tuệ nhân tạo đã bước đầu phát huy vai trò kép vừa là công cụ quản lý rủi ro, vừa là “bệ đỡ” cho đổi mới sáng tạo.

Trong thời gian tới, hiệu quả của luật sẽ phụ thuộc lớn vào việc hoàn thiện hướng dẫn, tổ chức thực thi và khả năng thích ứng linh hoạt với sự phát triển nhanh của công nghệ.

Nếu được triển khai đồng bộ, khung pháp lý này không chỉ giúp kiểm soát AI hiệu quả mà còn góp phần đưa công nghệ trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, theo hướng an toàn, minh bạch và vì con người, luật sư Nguyễn Huy An nêu ý kiến.