Chiều 2/7, Bộ Tư pháp tổ chức Hội đồng thẩm định Hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh.

Tình hình tội phạm có nhiều diễn biến mới, phức tạp và khó lường

Trình bày dự thảo Tờ trình, đại diện Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Bộ luật cho biết, sau gần 10 năm, thực tiễn thi hành Bộ luật Hình sự đã bộc lộ nhiều vướng mắc, bất cập và tồn tại, hạn chế, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung toàn diện.

Việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự trong giai đoạn hiện nay không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn xuất phát từ những đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn đời sống xã hội, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.  

Đại diện Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Bộ luật trình bày Dự thảo Tờ trình. Ảnh: Minh Nguyệt

Thực tiễn cho thấy, tình hình tội phạm đã có nhiều diễn biến mới, phức tạp và khó lường. Các loại tội phạm truyền thống không chỉ gia tăng về tính chất, mức độ nguy hiểm mà còn có xu hướng cấu kết chặt chẽ, hoạt động có tổ chức, xuyên quốc gia.

Đồng thời, nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội đến mức phải bị xử lý hình sự như các hành vi trong lĩnh vực công nghệ cao, xâm phạm dữ liệu, không gian mạng, môi trường, tài chính, tiền tệ... đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những quy định pháp luật hình sự tương ứng để kịp thời điều chỉnh và xử lý.

Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: Minh Nguyệt

Trong những năm gần đây, nhiều đạo luật mới đã được ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh các lĩnh vực như bảo vệ môi trường, an ninh mạng, đầu tư, kinh doanh, tài chính, ngân hàng... Điều này đòi hỏi Bộ luật Hình sự phải được rà soát, điều chỉnh để bảo đảm sự tương thích, tránh gây khó khăn trong thực thi pháp luật.

Ngoài ra, việc tham gia các điều ước quốc tế về phòng, chống tội phạm có tổ chức, chống tham nhũng, chống khủng bố, bảo vệ môi trường... đòi hỏi pháp luật hình sự quốc gia phải được nội luật hóa phù hợp với các chuẩn mực chung của quốc tế.

Tiếp tục rà soát, tiếp thu các ý kiến thành viên Hội đồng thẩm định

Góp ý tại Hội đồng thẩm định với vai trò chuyên gia độc lập, PGS. TS Trịnh Tiến Việt, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, các chính sách tại Bộ luật Hình sự (sửa đổi) mang tính chất nhân đạo, có chính sách phân hóa và đặc biệt đã đáp ứng được yêu cầu của cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền và yêu cầu của nhập quốc tế.

Các đại biểu dự cuộc họp. Ảnh: Minh Nguyệt

Ảnh: Minh Nguyệt

Theo PGS. TS Trịnh Tiến Việt, cần rà soát lại tất cả các quy định đang gây cản trở cả về kỹ thuật lập pháp, cả về cách hiểu, nội dung, nhận thức và tính thống nhất giữa Bộ luật Hình sự với các luật khác.

Ông cũng cho rằng, trong dự thảo Bộ luật, nội dung về pháp nhân còn khá mờ nhạt; thiếu khách thể cần phải bảo vệ là an ninh mạng trong Điều 1, Điều 8; chưa đề cập đến sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phạm tội - đây là lỗ hổng lớn.

Ngoài ra, theo PGS. TS Trịnh Tiến Việt, cần cân nhắc vấn đề “chuẩn bị phạm tội”, nhất là chuẩn bị phạm tội đối với người 14-16 tuổi.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh Bộ luật Hình sự là một đạo luật rất đặc thù, là căn cứ pháp lý để thực hiện công tác tố tụng từ khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử. Trách nhiệm hình sự tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, đến danh dự và uy tín của tổ chức, cá nhân. Do đó, ông đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, tiếp thu các ý kiến thành viên Hội đồng thẩm định tại phiên họp để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật đảm bảo tiến độ, chất lượng.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh (ảnh đứng) phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: Minh Nguyệt

Trong đó, Thứ trưởng nhấn mạnh việc tiếp tục rà soát về một số nội dung như giải thích từ ngữ, việc bổ sung những hành vi vi phạm để hình thành tội, tính toán đến tính chất của từng hành vi phạm tội.

Ông đặc biệt lưu ý cầu tránh tình trạng đánh giá cảm tính hay chưa phù hợp thực tế về mức độ nguy hiểm cho xã hội, dẫn tới hình sự hoá quan hệ hành chính, dân sự, kinh tế. Từng điều luật phải chính xác, bảo đảm đồng bộ, làm chuẩn mực cho cơ quan tư pháp áp dụng thống nhất.

Nhấn mạnh vai trò của Bộ Tư pháp là cơ quan rà soát cuối cùng đối với dự án Luật, Thứ trưởng đề nghị thành lập Tổ công tác với sự tham gia của đại diện các cơ quan, đơn vị để tiếp tục theo sát, đảm bảo trách nhiệm đối với chất lượng dự thảo Bộ luật.