Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Dương Quốc Huy (thứ hai từ trái sang) tham gia lễ ký kết Thông tư liên tịch. Ảnh: VKSND tối cao

Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT do Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Chính phủ liên tịch ban hành, đã xác lập khuôn khổ pháp lý chung điều chỉnh nguyên tắc, nội dung và trách nhiệm phối hợp trong việc xác định lãng phí để phục vụ hoạt động tố tụng hình sự. Trong tổng thể đó, Thanh tra Chính phủ được xác định là một trong những cơ quan có trách nhiệm phối hợp, tham gia xuyên suốt quá trình xác định hậu quả lãng phí trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định của pháp luật.

Theo quy định về đối tượng áp dụng, Thông tư liên tịch xác định cơ quan Thanh tra là chủ thể tham gia phối hợp cùng các cơ quan tiến hành tố tụng, Kiểm toán Nhà nước, tổ chức giám định, định giá và các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan trong việc xác định lãng phí. Việc tham gia này được thực hiện trên nguyên tắc tuân thủ quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Hình sự và các quy định pháp luật có liên quan, đồng thời bảo đảm tính khách quan, thận trọng, chặt chẽ và thống nhất trong quá trình xác định hậu quả lãng phí.

Kết luận thanh tra là nguồn thông tin quan trọng để xác định hậu quả lãng phí

Thông tư liên tịch quy định rõ việc xác định lãng phí được thực hiện trên cơ sở nhiều nguồn thông tin, tài liệu, trong đó bao gồm kết luận của thanh tra. Quy định này xác định vai trò của Thanh tra Chính phủ với tư cách là cơ quan cung cấp nguồn thông tin chính thức, có giá trị pháp lý để các cơ quan tiến hành tố tụng thu thập, đánh giá và sử dụng trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự liên quan đến lãng phí.

Trên cơ sở các kết luận thanh tra đã được ban hành đúng thẩm quyền, đúng trình tự, Thanh tra Chính phủ cung cấp căn cứ để làm rõ các hành vi vi phạm có khả năng gây lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công, ngân sách Nhà nước, vốn đầu tư công, đất đai, tài nguyên và vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Những thông tin này được sử dụng để phục vụ việc xem xét dấu hiệu vi phạm, xác định hậu quả lãng phí và làm căn cứ cho các quyết định tố tụng theo quy định của pháp luật.

Trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự, khi xác định có dấu hiệu vi phạm được quy định từ Điều 5 đến Điều 9 của Thông tư liên tịch, cơ quan, người tiến hành tố tụng đang thụ lý vụ việc sẽ chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan để xác định hậu quả lãng phí. Trong cơ chế phối hợp đó, Thanh tra Chính phủ tham gia với vai trò cung cấp kết luận thanh tra, thông tin, tài liệu và ý kiến theo lĩnh vực quản lý Nhà nước, góp phần làm rõ bản chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm.

Trách nhiệm phối hợp của Thanh tra Chính phủ trong quá trình tố tụng

Thông tư liên tịch quy định rõ trách nhiệm phối hợp của Thanh tra Chính phủ khi có yêu cầu của cơ quan, người tiến hành tố tụng. Theo đó, Thanh tra Chính phủ có trách nhiệm kịp thời cung cấp thông tin, cơ sở dữ liệu, tiêu chuẩn, định mức và các tài liệu cần thiết khác để làm căn cứ xem xét, xác định hậu quả lãng phí, đồng thời tham gia ý kiến theo lĩnh vực chuyên môn, quản lý Nhà nước của mình trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án hình sự.

Việc phối hợp được thực hiện thông qua các hình thức như trao đổi bằng văn bản hoặc tham gia các cuộc họp do cơ quan tiến hành tố tụng chủ trì, nhằm đánh giá việc áp dụng các quy định của Thông tư liên tịch trong từng vụ việc cụ thể. Trường hợp Thanh tra Chính phủ không cung cấp, cung cấp không đầy đủ hoặc không đúng thời hạn theo yêu cầu của cơ quan, người tiến hành tố tụng thì phải có văn bản nêu rõ lý do, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm trong cơ chế phối hợp liên ngành.

Trong hoạt động xác định hậu quả lãng phí thông qua trưng cầu giám định hoặc yêu cầu định giá tài sản, Thông tư liên tịch cho phép cơ quan tiến hành tố tụng phối hợp, trao đổi với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trước khi ban hành quyết định trưng cầu. Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình, Thanh tra Chính phủ tham gia trao đổi, thống nhất về nội dung, lĩnh vực, thời hạn xác định hậu quả lãng phí, qua đó góp phần bảo đảm việc trưng cầu giám định, định giá tài sản được thực hiện đúng quy định và phù hợp với thực tiễn quản lý Nhà nước.

Đối với trường hợp xác định hậu quả lãng phí không qua trưng cầu giám định, Thông tư liên tịch quy định cơ quan tiến hành tố tụng có thể phối hợp với cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền và lấy ý kiến của cơ quan chuyên môn có liên quan. Trong các trường hợp này, Thanh tra Chính phủ tiếp tục tham gia bằng việc cung cấp tiêu chuẩn, định mức, cơ sở dữ liệu và các tài liệu thanh tra có liên quan, phục vụ việc xác định hậu quả lãng phí theo các phương thức được hướng dẫn cụ thể trong thông tư.

Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT giao Thanh tra Chính phủ, cùng với các cơ quan ký ban hành, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện thông tư trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình. Trong quá trình triển khai thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc hoặc những vấn đề cần bổ sung, Thanh tra Chính phủ có trách nhiệm phối hợp phản ánh để các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định.

Với các quy định nêu trên, vai trò và nhiệm vụ của Thanh tra Chính phủ trong Thông tư liên tịch số 11/2025 được xác định rõ trong mối quan hệ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan liên quan, qua đó góp phần bảo đảm việc xác định lãng phí phục vụ xử lý hình sự được thực hiện thống nhất, đúng trình tự, thủ tục và đúng quy định của pháp luật.