(Thanh tra) - Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo đang được hoàn thiện với những quy định chặt chẽ về công tác kiểm tra, giám sát hệ thống.
Với những quy định chặt chẽ về công tác kiểm tra, giám sát hệ thống, dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo được xây dựng nhằm đảm bảo sự an toàn, minh bạch và tuân thủ pháp luật của các công nghệ mới, đồng thời xác định rõ thẩm quyền của các đoàn kiểm tra và cơ quan quản lý Nhà nước trong việc xử lý các rủi ro phát sinh trong thực tế.
Căn cứ theo Điều 15 của dự thảo Nghị định, công tác kiểm tra và giám sát các hệ thống trí tuệ nhân tạo được thực hiện dựa trên mức độ rủi ro nhằm bảo đảm quyền con người và an ninh quốc gia. Các cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền về trí tuệ nhân tạo thực hiện giám sát và kiểm tra việc tuân thủ các quy định pháp luật đối với các hệ thống trí tuệ nhân tạo có mức rủi ro cao định kỳ hoặc khi phát hiện có phản ánh kiến nghị, dấu hiệu vi phạm.
Nội dung kiểm tra tập trung vào việc tuân thủ yêu cầu về an toàn, an ninh, minh bạch và các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Hoạt động của cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền về trí tuệ nhân tạo được cụ thể hóa thông qua việc yêu cầu nhà cung cấp xuất trình hồ sơ kỹ thuật, nhật ký vận hành, kết quả đánh giá sự phù hợp và các tài liệu liên quan theo quy định của pháp luật.
Các cơ quan quản lý Nhà nước còn có trách nhiệm giám sát hoạt động của hệ thống trên môi trường số thông qua Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo. Trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn được giao, cơ quan quản lý có quyền quyết định tổ chức hoặc yêu cầu đánh giá lại sự phù hợp đối với các hệ thống khi xảy ra sự cố nghiêm trọng hoặc phát hiện hệ thống hoạt động không đúng với hồ sơ kỹ thuật đã công bố.
Xác định rõ trách nhiệm quản lý từ Trung ương đến địa phương
Điều 36 của dự thảo cũng thiết lập cơ chế kiểm tra đối với các nhà cung cấp hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm kiểm tra, xử lý vi phạm đối với trường hợp nhà cung cấp hạ tầng không đáp ứng các tiêu chuẩn, tiêu chí kỹ thuật hoặc vi phạm các cam kết đã công bố.
Trong trường hợp phát hiện các rủi ro nghiêm trọng về an ninh mạng hoặc an toàn thông tin mạng, cơ quan quản lý có quyền yêu cầu nhà cung cấp áp dụng các biện pháp khắc phục khẩn cấp, thậm chí tạm dừng hoặc dừng cung cấp dịch vụ theo quy định của pháp luật để bảo vệ bí mật Nhà nước và dữ liệu cá nhân.
Điều 46 và Điều 49 của dự thảo quy định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện của Bộ Khoa học và Công nghệ cùng UBND cấp tỉnh trong công tác quản lý Nhà nước. Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò là cơ quan đầu mối quốc gia, có trách nhiệm tổ chức thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo theo quy định của pháp luật.
Ở cấp địa phương, UBND cấp tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn về khoa học và công nghệ thực hiện kiểm tra, giám sát các hệ thống trí tuệ nhân tạo được triển khai trong ngành và địa bàn quản lý, đặc biệt là các hệ thống rủi ro cao thuộc diện phải chứng nhận sự phù hợp trước khi đưa vào sử dụng.
Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và giảm bớt gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra nhiều kiến nghị quan trọng đối với dự thảo Nghị định. Các ý kiến đóng góp tập trung vào việc minh bạch hóa quy trình tiếp nhận thông tin, tăng cường khả năng kết nối dữ liệu liên ngành và chuẩn hóa các quy định về thời hạn pháp lý để đảm bảo tính thống nhất trong quá trình thực thi.
Trong công tác quản lý hệ thống, Thanh tra Chính phủ đề nghị bổ sung nội dung "báo cáo định kỳ" tại điểm c khoản 1 Điều 4, nội dung bổ sung cụ thể như sau: “Tiếp nhận báo cáo sự cố nghiêm trọng, báo cáo định kỳ và các thông tin phục vụ công tác quản lý, giám sát hệ thống trí tuệ nhân tạo”. Kiến nghị này nhằm đảm bảo tính thống nhất và phù hợp với nghĩa vụ báo cáo của tổ chức, cá nhân đã được quy định cụ thể tại Luật Trí tuệ nhân tạo.
Đồng thời, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh việc bổ sung quy định cụ thể cơ chế kết nối và liên thông dữ liệu giữa Cổng thông tin điện tử một cửa với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác như y tế, tài chính, ngân hàng... Việc liên thông dữ liệu được đánh giá là giải pháp thiết yếu để tránh việc tổ chức, cá nhân phải khai báo lặp lại cùng một nội dung trên nhiều hệ thống khác nhau, từ đó nâng cao hiệu quả phối hợp trong công tác quản trị.
Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ cũng đặc biệt lưu ý đến việc chuẩn hóa các thuật ngữ về thời gian trong văn bản quy phạm pháp luật. Thanh tra Chính phủ kiến nghị rà soát và quy định thống nhất việc sử dụng cụm từ “ngày” hoặc “ngày làm việc” trong toàn bộ nội dung dự thảo để tránh gây hiểu lầm trong quá trình thực thi các thời hạn pháp lý.
Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến này và thực hiện chuẩn hóa thuật ngữ "ngày làm việc" đối với các mốc thời hạn giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan Nhà nước, đơn cử như trong quy trình thẩm định hồ sơ tham gia thử nghiệm. Những đóng góp này giúp dự thảo Nghị định trở nên chặt chẽ, minh bạch và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.
