(Thanh tra) - Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản được xây dựng nhằm tăng cường công tác quản lý Nhà nước, xử lý các hành vi khai thác trái phép, lãng phí tài nguyên và gây ô nhiễm môi trường. Trong đó, mức phạt tiền đối với vi phạm về thăm dò, khai thác khoáng sản đất hiếm cao gấp 1,5 lần so với các loại khoáng sản khác.
Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản (dự thảo Nghị định) đang được hoàn thiện trước khi trình Chính phủ thông qua với nhiều điểm mới về quy định xử phạt vi phạm hành chính.
Dưới góc độ pháp lý, việc ban hành Nghị định là hết sức cần thiết sau khi Luật Địa chất và khoáng sản được ban hành.
Luật Địa chất và khoáng sản đã thiết lập khung pháp lý mới, trong đó bổ sung, sửa đổi nhiều hành vi bị nghiêm cấm và trách nhiệm pháp lý liên quan. Do đó, hệ thống chế tài xử phạt hiện hành không còn phù hợp hoặc chưa bao quát đầy đủ các hành vi vi phạm phát sinh theo quy định mới của luật. Điều này đòi hỏi phải có nghị định xử phạt tương ứng để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Hơn nữa, nghị định xử phạt là công cụ pháp lý trực tiếp và quan trọng để tổ chức thực thi luật trong thực tiễn. Việc cụ thể hóa hành vi vi phạm, mức phạt, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về địa chất và khoáng sản. Từ đó, phòng ngừa, răn đe, xử lý kịp thời các hành vi khai thác trái phép, lãng phí tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường và xâm hại lợi ích của Nhà nước, cộng đồng.
Quá trình thực hiện Nghị định 36/2020/NĐ-CP ngày 24/3/2020 quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản (Nghị định 36), công tác thanh tra, kiểm tra được tăng cường. Các hành vi vi phạm phổ biến được phát hiện, như: Khai thác không đúng hệ thống khai thác theo thiết kế mỏ; lập bản đồ hiện trạng mỏ, mặt cắt hiện trạng khu vực được phép khai thác không đầy đủ thông tin theo quy định; thực hiện thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản còn lại nhưng không đầy đủ thông tin, số liệu.
Bên cạnh đó, nhiều vấn đề nổi cộm còn tồn tại, vướng mắc, bất cập trong quy định của Nghị định 36. Điển hình là việc tịch thu, xử lý tang vật trong lĩnh vực khoáng sản gặp nhiều khó khăn trong thực tiễn do có đặc thù riêng biệt (khối lượng lớn, kích thước cồng kềnh, tập kết, trông coi khó khả thi); khối lượng, chất lượng khoáng sản đã bị tiêu thụ, tẩu tán khó xác định chính xác, cụ thể.
Mặt khác, quan điểm của một số cơ quan còn chưa thống nhất về cách tính số tiền thu lợi bất chính (đến nay vẫn chưa có văn bản hướng dẫn về khái niệm, phương pháp xác định số lợi bất chính).
Dự thảo Nghị định đã bổ sung Điều 6 về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính, các hành vi vi phạm đã kết thúc, các hành vi vi phạm đang thực hiện trong lĩnh vực khoáng sản. Cụ thể, thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản là 2 năm.
Đáng chú ý, dự thảo áp dụng mức phạt đối với tổ chức, cá nhân thăm dò, khai thác khoáng sản đất hiếm cao gấp 1,5 lần so với các loại khoáng sản khác.
Dự thảo Nghị định còn bổ sung quy định về hành vi không thực hiện cắm mốc giới khu vực được phép thăm dò, khai thác khoáng sản; các hành vi vi phạm trong lấy mẫu, thử nghiệm công nghệ chế biến khoáng sản.
Bổ sung khoản 10, Điều 18 về hành vi quá 60 ngày kể từ khi hoàn thành nhiệm vụ, dự án hoặc đề án mà không nộp báo cáo kết quả điều tra cơ bản địa chất, điều tra địa chất về khoáng sản hoặc thăm dò khoáng sản cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
Sửa đổi quy định xử phạt vi phạm về thời điểm nộp hồ sơ đề nghị cấp giấy phép khai thác khoáng sản. Cụ thể, phạt tiền từ 30 đến 60 triệu đồng đối với hành vi không báo cáo hoặc không xin gia hạn thời hạn nộp hồ sơ trong trường hợp bất khả kháng hoặc thay đổi chính sách Nhà nước làm ảnh hưởng đến việc thực hiện, dẫn đến quá thời hạn kéo dài tối đa 12 tháng.
Ngoài ra, sửa đổi về điều khoản chuyển tiếp tại Điều 72 nhằm tháo gỡ, giải quyết các vướng mắc liên quan tới việc xác định số lợi bất hợp pháp đối với các vi phạm xảy ra trước thời điểm Nghị định mới có hiệu lực.
Góp ý vào dự thảo Nghị định, Thanh tra Chính phủ cho rằng, tại mỗi điều của dự thảo Nghị định, đề nghị gộp các hành vi vi phạm hành chính với mức phạt giống nhau vào một “Khoản” để dễ thực hiện.
Đồng thời, đề nghị rà soát lại số tiền phạt tại mỗi hành vi vi phạm, căn cứ pháp lý để xây dựng mức tiền phạt.
Trong đó, đối với các hành vi định lượng được, số tiền xử phạt nên tính theo tỷ lệ % số tiền thất thoát, chiếm dụng, hưởng lợi, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Đối với các hành vi không định lượng được nên xác định số tiền phạt cụ thể, không nên đưa số tiền phạt trong khoảng để tránh gây kẽ hở, tạo điều kiện cho các hành vi tiêu cực trong quá trình xử phạt vi phạm hành chính của cơ quan có thẩm quyền.
Về thẩm quyền của Thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (Điều 63 dự thảo), Thanh tra Chính phủ đề nghị đơn vị soạn thảo rà soát để đảm bảo đúng thẩm quyền xử phạt quy định tại Điều 7 Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 1/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.
Cụ thể, không quy định thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Tổng Thanh tra Chính phủ, Chánh Thanh tra tỉnh cũng như trưởng đoàn thanh tra, thành viên đoàn thanh tra do Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh tổ chức hoạt động thanh tra.
Tại khoản 2, Điều 64, cơ quan này cũng đề nghị xem xét lại quy định về thẩm quyền xử phạt của trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành hoặc liên ngành do giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường ra quyết định thành lập, để bảo đảm đúng về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP.
