(Thanh tra) - Điều 33 của Luật Bầu cử quy định rõ, khi kiểm tra danh sách cử tri, nếu phát hiện có sai sót thì trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày niêm yết, công dân có quyền khiếu nại với cơ quan lập danh sách cử tri.
Danh sách cử tri là căn cứ quan trọng để bảo đảm mọi công dân có quyền bầu cử đều được tham gia vào quá trình lựa chọn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Việc lập, niêm yết và kiểm tra danh sách cử tri là một khâu quan trọng trong công tác bầu cử, đồng thời là cơ chế pháp lý để bảo vệ quyền chính trị cơ bản của công dân. Pháp luật về bầu cử quy định rõ quyền khiếu nại của công dân nếu phát hiện sai sót trong việc lập danh sách cử tri.
Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri
Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận. Bầu cử là phương thức thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nói chung và thành lập cơ quan quyền lực Nhà nước ở Trung ương và địa phương nói riêng.
Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (gọi tắt là Luật Bầu cử) quy định, công dân đủ 18 tuổi trở lên (tính đến ngày bầu cử được công bố) có quyền bầu cử. Luật cũng quy định, mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri, trừ các trường hợp quy định tại khoản 1, Điều 30 của Luật này.
Bên cạnh đó, khoản 2, Điều 29 Luật Bầu cử quy định: "Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú".
Quy định này vừa nhằm bảo đảm quyền bầu cử của công dân, vừa tránh tình trạng một người được ghi tên ở nhiều nơi, ảnh hưởng đến tính công bằng và minh bạch của cuộc bầu cử.
Danh sách cử tri được lập theo khu vực bỏ phiếu và do chính quyền cấp cơ sở trực tiếp thực hiện. Điều 31 của Luật quy định: Danh sách cử tri do Ủy ban nhân dân cấp xã lập theo từng khu vực bỏ phiếu.
Riêng đối với lực lượng vũ trang nhân dân, chỉ huy đơn vị lập theo đơn vị để đưa vào danh sách cử tri của khu vực bỏ phiếu nơi đóng quân. Quân nhân có hộ khẩu thường trú ở địa phương gần khu vực đóng quân có thể được chỉ huy đơn vị cấp giấy chứng nhận để được ghi tên vào danh sách cử tri và tham gia bỏ phiếu ở nơi thường trú.
Trường hợp được bổ sung tên vào danh sách cử tri
Pháp luật về bầu cử quy định việc lập danh sách cử tri phải đầy đủ, chính xác, đồng thời cho phép bổ sung tên vào danh sách cử tri trong một số trường hợp nhằm bảo đảm quyền bầu cử của công dân.
Theo quy định tại Điều 30 của Luật Bầu cử, trong quá trình từ khi niêm yết danh sách cử tri đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, một số trường hợp có thể được bổ sung tên vào danh sách cử tri.
Trước hết, đối với những người trước đó không được ghi tên vào danh sách cử tri do thuộc các trường hợp bị hạn chế quyền bầu cử nhưng sau đó đã được khôi phục quyền, pháp luật cho phép bổ sung vào danh sách cử tri. Cụ thể, Luật quy định: “Người thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1, Điều này nếu đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ được khôi phục lại quyền bầu cử, được trả lại tự do hoặc được cơ quan có thẩm quyền xác nhận không còn trong tình trạng mất năng lực hành vi dân sự thì được bổ sung vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri theo quy định tại Điều 29 của Luật này.”
Bên cạnh đó, trong trường hợp cử tri thay đổi nơi cư trú sau khi danh sách cử tri đã được niêm yết, việc điều chỉnh danh sách cử tri cũng được thực hiện để bảo đảm quyền tham gia bầu cử của công dân tại nơi cư trú mới.
Ngoài ra, đối với cử tri đang bị tạm giam, tạm giữ hoặc đang chấp hành biện pháp giáo dục bắt buộc, cai nghiện bắt buộc nhưng sau đó được trả tự do hoặc hết thời hạn chấp hành biện pháp trước thời điểm bỏ phiếu, pháp luật cũng quy định việc điều chỉnh, bổ sung danh sách cử tri để bảo đảm quyền bầu cử của họ.
Những quy định này cho thấy pháp luật về bầu cử luôn đặt mục tiêu bảo đảm tối đa quyền bầu cử của công dân. Việc bổ sung tên vào danh sách cử tri trong các trường hợp phát sinh trước thời điểm bỏ phiếu giúp bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều có cơ hội thực hiện quyền và nghĩa vụ chính trị của mình.
Danh sách cử tri được niêm yết để Nhân dân kiểm tra
Để bảo đảm tính công khai, minh bạch, sau khi lập xong, danh sách cử tri phải được niêm yết công khai để người dân theo dõi, kiểm tra.
Điều 32 của Luật Bầu cử quy định, chậm nhất là 40 ngày trước ngày bầu cử, cơ quan lập danh sách cử tri niêm yết danh sách cử tri tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và tại những địa điểm công cộng của khu vực bỏ phiếu, đồng thời thông báo rộng rãi danh sách cử tri và việc niêm yết để Nhân dân kiểm tra.
Việc niêm yết công khai không chỉ giúp cử tri biết mình có tên trong danh sách hay không mà còn tạo điều kiện để phát hiện những sai sót như ghi thiếu, ghi trùng, ghi nhầm thông tin hoặc bỏ sót cử tri.
Công dân có quyền khiếu nại nếu phát hiện sai sót
Điều 33 của Luật Bầu cử quy định rõ, khi kiểm tra danh sách cử tri, nếu phát hiện có sai sót thì trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày niêm yết, công dân có quyền khiếu nại với cơ quan lập danh sách cử tri.
Cơ quan lập danh sách cử tri phải ghi vào sổ những khiếu nại đó. Trong thời hạn 5 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại, cơ quan lập danh sách cử tri phải giải quyết và thông báo cho người khiếu nại biết kết quả giải quyết.
Trường hợp người khiếu nại không đồng ý về kết quả giải quyết khiếu nại hoặc hết thời hạn giải quyết mà khiếu nại không được giải quyết thì có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật về tố tụng hành chính.
Như vậy, pháp luật không chỉ quy định quyền khiếu nại của công dân mà còn đặt ra thời hạn cụ thể để cơ quan có thẩm quyền phải giải quyết, đồng thời bảo đảm cơ chế pháp lý tiếp theo thông qua quyền khởi kiện tại Tòa án nếu việc giải quyết khiếu nại không thỏa đáng.
Có thể thấy, việc lập, niêm yết và giải quyết khiếu nại liên quan đến danh sách cử tri được pháp luật quy định rõ ràng, với trình tự và thời hạn cụ thể. Những quy định này đòi hỏi sự chính xác, đầy đủ trong việc lập danh sách cử tri, qua đó bảo vệ quyền bầu cử của công dân và góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, công khai, đúng pháp luật.
