Bầu cử không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng mà còn là cơ chế pháp lý bảo đảm quyền làm chủ trực tiếp của Nhân dân trong việc lựa chọn những người đại diện vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp.

Trong quy trình bầu cử, việc xác định đơn vị bầu cử và khu vực bỏ phiếu nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cử tri thực hiện quyền của mình.

Bảng niêm yết danh sách người ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND các cấp tại UBND phường Phúc Lợi, Hà Nội. Ảnh: Bảo Anh

Đơn vị bầu cử: Phân chia hợp lý theo quy mô dân số

Theo quy định tại Điều 10 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) và đại biểu HĐND năm 2025, ĐBQH và đại biểu HĐND được bầu theo đơn vị bầu cử. Đây là cơ sở để tổ chức việc giới thiệu ứng cử, lập danh sách ứng cử viên và tiến hành bỏ phiếu.

Với bầu cử ĐBQH, mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được chia thành các đơn vị bầu cử. Số lượng đơn vị bầu cử, danh sách cụ thể và số đại biểu được bầu ở mỗi đơn vị được tính căn cứ theo số dân, do Hội đồng Bầu cử quốc gia ấn định trên cơ sở đề nghị của Ủy ban bầu cử cấp tỉnh, thành phố và phải được công bố chậm nhất 80 ngày trước ngày bầu cử.

Đối với bầu cử đại biểu HĐND, tỉnh, thành phố được chia thành các đơn vị bầu cử cấp tỉnh; xã, phường, đặc khu được chia thành các đơn vị bầu cử cấp xã. Số đơn vị, danh sách và số lượng đại biểu ở mỗi đơn vị do Ủy ban bầu cử cùng cấp ấn định theo đề nghị của UBND cùng cấp và cũng phải được công bố chậm nhất 80 ngày trước ngày bầu cử.

Đây cũng là những quy định mới được sửa đổi trong Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đáng chú ý, Luật cũng quy định giới hạn số đại biểu được bầu tại mỗi đơn vị bầu cử: không quá ba đại biểu đối với đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội và không quá năm đại biểu đối với đơn vị bầu cử đại biểu HĐND. Qua đó bảo đảm phân bổ hợp lý số lượng đại biểu theo quy mô dân số và nâng cao hiệu quả đại diện của cơ quan dân cử ở từng cấp.

Cùng với Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND, Thông tư số 21 ngày 12/10/2025 của Bộ Nội vụ cũng hướng dẫn cụ thể việc phân chia đơn vị bầu cử.

Số lượng đơn vị bầu cử, danh sách cụ thể và số đại biểu được bầu ở mỗi đơn vị được tính căn cứ theo số dân. Ảnh: Bảo Anh

Khu vực bỏ phiếu: Tổ chức linh hoạt, tạo thuận lợi tối đa cho cử tri

Nếu đơn vị bầu cử là khái niệm chỉ một phạm vi địa lý hành chính để tổ chức bầu cử, thì khu vực bỏ phiếu là nơi công dân thực hiện quyền bầu cử.

Điều 11, Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND quy định, mỗi đơn vị bầu cử được chia thành các khu vực bỏ phiếu. Khu vực bỏ phiếu bầu cử ĐBQH đồng thời cũng là khu vực bỏ phiếu bầu cử đại biểu HĐND các cấp, bảo đảm tổ chức thống nhất, tiết kiệm và thuận tiện cho cử tri.

Theo quy định, mỗi khu vực bỏ phiếu có từ 300 đến 4.000 cử tri. Tuy nhiên, với miền núi, hải đảo và những nơi dân cư không tập trung, dù chưa đủ 300 cử tri vẫn có thể thành lập một khu vực bỏ phiếu riêng.

Bên cạnh đó, pháp luật cho phép thành lập khu vực bỏ phiếu riêng tại một số địa điểm đặc thù như đơn vị vũ trang nhân dân; bệnh viện, nhà hộ sinh, nhà an dưỡng, cơ sở chăm sóc người khuyết tật, cơ sở chăm sóc người cao tuổi có từ 50 cử tri trở lên; cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc, trại tạm giam.

UBND cấp xã có thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu, song phải báo cáo UBND cấp tỉnh; trong trường hợp cần thiết, UBND cấp tỉnh có thể điều chỉnh. Việc xác định phải hoàn thành trước khi thành lập Tổ bầu cử, bảo đảm tính chủ động và đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

Các quy định về đơn vị bầu cử và khu vực bỏ phiếu nhằm bảo đảm điều kiện thuận lợi cho cử tri thực hiện quyền bầu cử. Việc tổ chức thực hiện đầy đủ, nghiêm túc và đúng quy định sẽ góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật, phản ánh khách quan ý chí và nguyện vọng của Nhân dân.