(Thanh tra) - Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy nội địa Việt Nam được xây dựng với nhiều điểm mới quan trọng nhằm thống nhất quản lý nhà nước, thúc đẩy phát triển hạ tầng và logistics đường thủy theo hướng xanh, hiện đại, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để bảo đảm an toàn, an ninh và kỷ cương pháp luật.
Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy nội địa Việt Nam đang được xây dựng với mục tiêu tạo lập hành lang pháp lý thống nhất cho hoạt động hàng hải và giao thông đường thủy nội địa trong bối cảnh yêu cầu phát triển kinh tế biển, logistics và vận tải thủy ngày càng cao. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm khắc phục sự phân tán trong hệ thống pháp luật hiện hành, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và phát triển xanh của ngành giao thông vận tải.
Theo dự thảo, phạm vi điều chỉnh của Bộ luật bao quát toàn diện các lĩnh vực liên quan đến hoạt động hàng hải và giao thông đường thủy nội địa, từ kết cấu hạ tầng, tàu thuyền, thuyền viên, vận tải, an toàn, an ninh, bảo vệ môi trường đến quản lý nhà nước và hợp tác quốc tế.
Dự thảo cũng xác định rõ đối tượng áp dụng là các tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài tham gia hoạt động hàng hải, giao thông đường thủy nội địa tại Việt Nam. Đáng chú ý, nhiều nội dung mới đã được bổ sung nhằm đáp ứng xu hướng phát triển hiện đại của ngành như cảng xanh, cảng thông minh, nhiên liệu thay thế, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và chuyển đổi số trong quản lý, điều hành.
Một trong những điểm nổi bật của dự thảo là việc nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng hàng hải và đường thủy nội địa gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia và bảo vệ môi trường. Dự thảo đề cao việc huy động đa dạng nguồn lực đầu tư, khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển vận tải phát thải thấp. Đồng thời, Bộ luật cũng hướng đến xây dựng hệ thống logistics hiện đại thông qua phát triển cảng biển, cảng thủy nội địa, cảng cạn và hệ thống kết nối đa phương thức.
Bên cạnh đó, dự thảo dành nhiều quy định nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động hàng hải và đường thủy nội địa thông qua việc quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm như sử dụng tàu thuyền không đủ điều kiện hoạt động, bố trí người điều khiển không đủ tiêu chuẩn, vận chuyển hàng hóa nguy hiểm trái phép, lấn chiếm hành lang bảo vệ luồng hay gây ô nhiễm môi trường nước. Những quy định này thể hiện quyết tâm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, phòng ngừa tai nạn và bảo đảm an toàn giao thông đường thủy trong tình hình mới.
Thanh tra, kiểm tra – công cụ bảo đảm an toàn và trật tự giao thông đường thủy
Liên quan đến công tác thanh tra, kiểm tra, dự thảo Bộ luật xác định đây là một trong những nội dung trọng tâm của quản lý nhà nước về hàng hải và đường thủy nội địa. Điều 12 của dự thảo quy định rõ hoạt động thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm việc chấp hành pháp luật trong toàn ngành. Theo đó, các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm kiểm tra việc đầu tư, khai thác kết cấu hạ tầng, hoạt động vận tải, đăng kiểm, đăng ký tàu thuyền, đào tạo nguồn nhân lực cũng như việc tuân thủ các quy định về an toàn, an ninh và bảo vệ môi trường.
Đáng chú ý, dự thảo dành riêng Điều 15 để quy định về Thanh tra Hàng hải Việt Nam. Theo nội dung dự thảo, Thanh tra Hàng hải Việt Nam được thành lập theo quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và thực hiện chức năng thanh tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, pháp luật có liên quan đến điều ước quốc tế. Đồng thời, lực lượng này còn thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo quy định của pháp luật. Thanh tra viên hàng hải được cấp thẻ thanh tra, trang bị đồng phục, phù hiệu, phương tiện và công cụ hỗ trợ để phục vụ công tác thực thi nhiệm vụ.
Không chỉ dừng ở hoạt động thanh tra chuyên ngành, dự thảo còn quy định trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về giao thông đường thủy nội địa. UBND các cấp có trách nhiệm tổ chức các biện pháp bảo vệ kết cấu hạ tầng, chống lấn chiếm hành lang bảo vệ luồng, bảo đảm trật tự an toàn giao thông và phối hợp cứu nạn, xử lý hậu quả tai nạn trên địa bàn. Điều này cho thấy dự thảo Bộ luật hướng tới cơ chế quản lý thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương.
Có thể thấy, dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy nội địa Việt Nam không chỉ tạo nền tảng pháp lý cho phát triển kinh tế biển và vận tải thủy hiện đại mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, siết chặt kỷ cương pháp luật và bảo đảm an toàn cho hoạt động hàng hải, giao thông đường thủy nội địa trong giai đoạn mới.
