Nhiều nội dung về thẩm quyền xử phạt của lực lượng thanh tra, kiểm tra đã được sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Nghị định nhằm phù hợp với các quy định mới của pháp luật và mô hình tổ chức bộ máy sau sắp xếp. Đồ họa: Trang Nguyệt

Hoàn thiện cơ sở pháp lý, chống tham nhũng và tiêu cực

Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, quản lý công trình hạ tầng kỹ thuật, quản lý, phát triển nhà và kinh doanh bất động sản. Một trong những trọng tâm lớn của dự thảo lần này là việc tổ chức lại cơ cấu thanh tra, kiểm tra, xác định rõ thẩm quyền xử lý.

Việc xây dựng và hoàn thiện dự thảo Nghị định được triển khai trên cơ sở quán triệt các yêu cầu, định hướng của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trong đó xác định nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm tổ chức thi hành pháp luật nghiêm minh, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực Nhà nước, đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Bám sát tinh thần đó, dự thảo Nghị định được xây dựng theo hướng hoàn thiện các quy định pháp lý, tăng cường cơ chế kiểm soát trong hoạt động quản lý xây dựng, góp phần ngăn ngừa các nguy cơ phát sinh tư lợi, bảo đảm tính công khai, minh bạch và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này.

Điểm đáng chú ý trong công tác chống tiêu cực của dự thảo lần này là nguyên tắc phân định rạch ròi giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự. Cơ quan soạn thảo đã rà soát kỹ lưỡng để phân định rõ việc chỉ xử phạt hành chính đối với những hành vi không có dấu hiệu tội phạm, tránh tình trạng hành chính hóa hành vi phạm tội.

Sắp xếp lại bộ máy thanh tra, kiểm tra và quy định rõ thẩm quyền

Để đồng bộ với chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh gọn tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, dự thảo Nghị định đã có những thay đổi về thẩm quyền xử phạt của các lực lượng thanh tra, kiểm tra.

Cụ thể, dự thảo đã bám sát chủ trương kết thúc hoạt động của Thanh tra các bộ để sắp xếp, tổ chức lại thành các cục thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo từng lĩnh vực. Đồng thời, hoạt động của Thanh tra huyện và Thanh tra sở cũng sẽ kết thúc để tổ chức lại thành các tổ chức thuộc Thanh tra tỉnh.

Sự thay đổi cơ cấu này dẫn đến việc dự thảo Nghị định chính thức lược bỏ thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của hàng loạt chức danh cũ như Thanh tra viên xây dựng, Trưởng đoàn Thanh tra chuyên ngành, Chánh Thanh tra Sở Xây dựng và Chánh Thanh tra Bộ Xây dựng.

Thay vào đó, để bảo đảm công tác kiểm tra, xử lý vi phạm không bị gián đoạn, dự thảo đã thiết kế lại các điều khoản quy định cụ thể về người có thẩm quyền. Theo Điều 80 của dự thảo quy định về thẩm quyền xử phạt của thủ trưởng cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước theo chuyên ngành, quyền xử phạt được giao cho Giám đốc Sở Xây dựng và Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc đối với các địa phương có thành lập sở này.

Bên cạnh đó, Điều 81 của dự thảo quy định chi tiết thẩm quyền xử phạt của lực lượng thanh tra, trong đó xác định rõ quyền hạn của thanh tra viên các Bộ Quốc phòng, Công an, Chánh Thanh tra các Bộ Quốc phòng, Công an, cũng như trưởng đoàn kiểm tra do Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương thành lập.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Ý kiến thẩm định, đóng góp của Thanh tra Chính phủ đối với dự thảo

Trong quá trình lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Nghị định, Thanh tra Chính phủ đã có những đóng góp chi tiết nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và chặt chẽ của văn bản pháp luật về công tác thanh tra, xử phạt.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra rằng khoản 4, Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính số 88/2025/QH15 cho phép quy định thẩm quyền xử phạt đối với thủ trưởng tổ chức thuộc bộ, cơ quan ngang bộ được giao chức năng, nhiệm vụ kiểm tra.

Tuy nhiên, khoản 2, Điều 79 và khoản 5, Điều 81 của dự thảo mới chỉ quy định thẩm quyền xử phạt cho các chức danh cục trưởng thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và Bộ Công an, trong khi không quy định thẩm quyền xử phạt của các chức danh thủ trưởng các đơn vị trực thuộc chính cơ quan chủ quản là Bộ Xây dựng. Do đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, bổ sung quy định về thẩm quyền xử phạt của các chức danh thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ Xây dựng.

Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh sửa các quy định dẫn chiếu để bảo đảm tính chính xác và thống nhất trong văn bản. Thanh tra Chính phủ cũng cho biết, hiện các dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng đã được Bộ Xây dựng tiếp thu, hoàn thiện và trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ký ban hành.

Trên cơ sở đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Xây dựng tiếp tục nghiên cứu, rà soát để cập nhật, bổ sung các quy định mới của Luật Xây dựng và các dự thảo Nghị định hướng dẫn có liên quan; đồng thời tổng hợp, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan nhằm hoàn thiện dự thảo Nghị định, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi khi triển khai thực hiện.