Hàng lậu, hàng giả ảnh hưởng đến sản xuất trong nước, sức khỏe người tiêu dùng (ảnh minh họa: Internet)

Bắt nhiều vụ nhưng hàng lậu vẫn không giảm

Đây cũng là một trong những nhận định Ban Chỉ đạo Quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (BCĐ 389 Quốc gia) tại hội thảo Nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại - Phát triển thị trường trong hội nhập quốc tế vừa diễn ra tại tỉnh Quảng Ninh.

Theo ông Trần Hữu Linh, Tổng cục trưởng Tổng cục Quản lý thị trường (QLTT), Bộ Công Thương: Riêng trong năm 2018, lực lượng QLTT đã phát hiện, xử lý gần 92 nghìn vụ vi phạm, thu nộp ngân sách trên 490 tỷ đồng; ước trị giá hàng tịch thu chưa bán gần 93 tỷ đồng.

Kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng tình hình thực tế. Tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng liên quan đến sức khỏe người dân.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, hoạt động buôn bán nhập lậu, hàng cấm vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm hàng như: may mặc, dược phẩm, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, điện thoại di động, đường cát, rượu, bia, nước giải khát, đồ gia dụng, điện tử, điện lạnh, thuốc lá điếu, pháo nổ...

Phương thức vận chuyển hàng lậu, hàng cấm có thay đổi so với các năm trước, thay vì tập kết trên xe có tải trọng lớn, hiện nay các đối tượng xé lẻ hàng hóa, vận chuyển bằng xe mô tô, xe khách, xe có tải trọng nhẹ từ biên giới đưa vào nội địa tiêu thụ.

Hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) với các thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các đối tượng sản xuất sử dụng nguồn nguyên liệu giá thành thấp, mua trôi nổi trên thị trường, không rõ nguồn gốc xuất xứ để pha trộn với một lượng hàng thật (rượu, xi măng, phân bón…) hoặc tự sản xuất hàng, sau đó dán nhãn mác, niêm phong, của các doanh nghiệp đã được đăng ký nhãn hiệu.

Phương thức bán hàng qua các trang mạng điện tử cũng đang phổ biến, do đó nhiều đối tượng đã lợi dụng thương mại điện tử để kinh doanh hàng giả, xâm phạm quyền SHTT.

Nhiều mặt hàng thời trang, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng được bày bán công khai, tràn lan trên các website thương mại điện tử và trên mạng xã hội gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc phát hiện nơi kinh doanh hoặc kho chứa trữ hàng hóa của các đối tượng này để xử lý.

Thông tin thêm về các vụ xâm phạm quyền SHTT, Đại tá Nguyễn Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Bộ Công an cho biết: Trong năm 2018, lực lượng Cảnh sát kinh tế toàn quốc đã phát hiện, điều tra xử lý 467 vụ sản xuất, buôn bán hàng giả và xâm phạm SHTT.

Khởi tố 65 vụ với 84 bị can; chuyển xử lý hành chính 402 vụ, còn một số vụ việc là hàng hóa giả mạo, xâm phạm nhưng không chứng minh được đối tượng liên quan, hàng vô chủ nên chỉ tịch thu, tiêu hủy.

“Trước đây đối tượng vi phạm SHTT thường chỉ là những người có trình độ dân trí thấp, thất nghiệp hoạt động nhỏ lẻ thì nay, đối tượng có xu hướng chuyển sang thành phần có trình độ nhận thức, học vấn, thậm chí có trình độ chuyên môn cao, hiểu biết chính sách, am hiểu nhu cầu thị trường và thường xuyên thay đổi phương thức, thủ đoạn để trốn tránh sự phát hiện, xử lý của lực lượng chức năng” - Đại tá Nguyễn Minh Tiến chia sẻ.

Tháo gỡ bất cập trong văn bản pháp lý, tăng chế tài xử phạt

Nhìn nhận về những nguyên nhân cho thấy vấn nạn hàng lậu, hàng giả, gian lận thương mại vẫn còn “đất sống”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Đặng Hoàng An cho rằng, công tác chống buôn lậu, hàng giả, gian lận thương mại trong thực tiễn còn bất cập, do hệ thống pháp luật chưa đầy đủ, chồng chéo.

Các chế tài xử lý vi phạm còn chưa đủ mạnh, quy định chưa rõ ràng, cụ thể khiến việc xử lý các vi phạm cũng như công tác phối hợp đấu tranh giữa các lực lượng còn gặp khó khăn, vướng mắc.

Sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng chưa thực sự chặt chẽ, thậm chí có cả hiện tượng một số công chức còn biểu hiện thiếu trách nhiệm, thậm chí sai phạm trong thực thi.

Đơn cử như trong lĩnh vực quản lý SHTT khi mà mảng này này liên quan đến nhiều Bộ, ngành đòi hỏi cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong việc xây dựng văn bản để bảo đảm tính thống nhất.

Nhưng trên thực tế, mối quan hệ phối hợp trong soạn thảo, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật chưa thực sự chặt chẽ, dẫn tới nội dung quy định trong một số văn bản còn mâu thuẫn, chồng chéo gây khó khăn trong quá trình giải quyết các vụ việc.

Hiện chỉ có Viện Khoa học SHTT là cơ quan giám định cao nhất, duy nhất về SHTT, nhưng để xử lý hình sự thì Cơ quan điều tra không thể dùng kết quả giám định của Viện làm chứng cứ mà phải trưng cầu Cơ quan giám định tư pháp nên cũng là một trong những khó khăn cho công tác xử lý hình sự.

Theo ông Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, ở Việt Nam chưa có luật riêng về chống buôn lậu, hàng giả, vi phạm SHTT, mà nằm rải rác ở các văn bản khác nhau gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong thực thi pháp luật.

Do vậy, Quốc hội sẽ tiếp tục lắng ý kiến kiến nghị của các cơ quan chức năng, thông qua các hội thảo để sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp quy phù hợp bối cảnh mới.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA) với quốc tế, bên cạnh sự vào cuộc tích cực của các lực lượng chức năng trên trận tuyến phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, các doanh nghiệp cũng nên chủ động cung cấp thông tin cho các cơ quan quản lý nhà nước. Kết hợp hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, nhà nước, người tiêu dùng để tạo được môi trường kinh doanh ổn định để phát triển.

Trong giai đoạn từ năm 2014 - 2018, lực lượng 389 cả nước đã xử lý 1.057.000 vụ liên quan đến buôn lậu, hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại, vi phạm SHTT. Thu nộp ngân sách hơn 91 nghìn tỷ đồng, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh.

Bình An