Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng hướng tới cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Đồ họa: Trang Nguyệt

Việc xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng là yêu cầu khách quan nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Bên cạnh đó, bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đòi hỏi phải xây dựng một cơ sở dữ liệu công chứng dùng chung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương thay cho hệ thống phân tán hiện nay để nâng cao hiệu quả giám sát và ngăn ngừa rủi ro. Vì vậy, dự thảo hướng tới mục tiêu cải cách tối đa thủ tục hành chính, sử dụng dữ liệu số thay thế văn bản giấy, giúp giảm chi phí và tạo thuận lợi nhất cho người dân, doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới.

Siết chặt quy trình xây dựng pháp luật và kiểm soát quyền lực từ gốc

Trong suốt quá trình xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, cơ quan chủ trì soạn thảo là Bộ Tư pháp đã khẳng định việc thực hiện nghiêm túc các quy định của Đảng và Nhà nước về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.

Cụ thể, cơ quan soạn thảo đã tuân thủ triệt để Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật. Theo đó, các nội dung trong dự thảo đã được gửi xin ý kiến các cấp ủy Đảng theo đúng quy định tại Điều 14 của Quy định số 178-QĐ/TW nhằm đảm bảo mọi điều khoản đều hướng tới lợi ích chung của xã hội.

Việc rà soát này được thực hiện một cách gắt gao để đảm bảo dự thảo không quy định bất cứ nội dung nào liên quan đến lợi ích nhóm hoặc lợi ích cục bộ, qua đó tạo dựng một hành lang pháp lý công bằng cho hoạt động công chứng trên toàn quốc. Đây là bước đi quan trọng nhằm ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ trục lợi chính sách, bảo vệ tính liêm chính trong hoạt động bổ trợ tư pháp.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với công tác kiểm tra, giám sát

Dự thảo Luật cũng chú trọng đến việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Cụ thể, thẩm quyền bổ nhiệm, bổ nhiệm lại và miễn nhiệm công chứng viên sẽ được chuyển từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang cho Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh thực hiện.

Việc phân quyền này không chỉ giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thời gian giải quyết yêu cầu mà còn là cơ sở để thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Để đảm bảo quyền lực được thực thi đúng đắn, công tác kiểm tra, theo dõi thi hành luật sau khi ban hành đã được quy định rõ ràng. Bộ Tư pháp sẽ đóng vai trò chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để kiểm tra, theo dõi việc thi hành luật và các văn bản hướng dẫn trên phạm vi cả nước.

Đồng thời, Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh cũng có trách nhiệm thực hiện kiểm tra, theo dõi thi hành luật trong phạm vi địa phương mình để kịp thời phát hiện và xử lý các sai phạm nếu có.

Xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để ngăn ngừa rủi ro và tiêu cực

Một trong những giải pháp then chốt để phòng, chống gian lận và tiêu cực trong hoạt động công chứng là việc xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Theo dự thảo, Bộ Tư pháp sẽ chịu trách nhiệm xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu này để lưu trữ thông tin về công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, các giao dịch đã thực hiện và đặc biệt là thông tin về các biện pháp ngăn chặn, cảnh báo rủi ro.

Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu này với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác sẽ giúp công chứng viên tra cứu thông tin nhanh chóng, chính xác, tránh tình trạng trùng lặp hoặc sử dụng giấy tờ giả mạo.

Đây là công cụ hữu hiệu để nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, tăng cường tính giám sát và đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch của người dân, đồng thời hạn chế tối đa các cơ hội có thể dẫn đến hành vi tiêu cực trong hoạt động công chứng.

Góp ý của Thanh tra Chính phủ về tính minh bạch và đơn giản hóa thủ tục

Trong khuôn khổ quá trình xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Thanh tra Chính phủ đã có những đóng góp quan trọng, khẳng định sự nhất trí cao đối với các nội dung cốt lõi của dự án luật.

Theo đó, Thanh tra Chính phủ ủng hộ việc lựa chọn phương án quy định cụ thể các loại giao dịch phải công chứng ngay trong Luật Công chứng thay vì quy định mang tính nguyên tắc chung. Việc liệt kê chi tiết các nhóm giao dịch bắt buộc phải công chứng sẽ giúp đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tạo ra sự minh bạch tuyệt đối và giúp người dân cũng như doanh nghiệp dễ dàng tra cứu, thực hiện.

Theo Thanh tra Chính phủ, phương án này giúp đơn giản hóa các thủ tục, tạo ra sự minh bạch, tập trung và thống nhất trong hệ thống pháp luật, tránh tình trạng lạm dụng quy định liên quan đến giao dịch phải công chứng ở những văn bản khác nhau. Điều này hoàn toàn phù hợp với mục tiêu phòng chống tham nhũng và tiêu cực, đồng thời đảm bảo tính thống nhất trong việc áp dụng pháp luật trên phạm vi cả nước.