(Thanh tra) - Trong thời gian qua, vẫn còn tình trạng một số người dân không biết hoặc lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để gửi đơn vượt cấp, không đúng thẩm quyền, mặc dù đã được giải thích, hướng dẫn nhưng vẫn còn tái diễn. Vậy làm thế nào thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đúng quy định pháp luật?
Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính Nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình (khoản 1 Điều 2 Luật Khiếu nại năm 2011).
Tố cáo là việc cá nhân theo thủ tục quy định của Luật này báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất kỳ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, bao gồm: Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ; Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực (khoản 1 Điều 2 Luật Tố cáo năm 2018).
Khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tố tụng có những đặc thù riêng, gắn với trình tự, thủ tục chặt chẽ của quá trình giải quyết vụ án.
Thực tiễn cho thấy, vẫn còn tình trạng một số cá nhân lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để xúc phạm, làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của người tiến hành tố tụng, gây khó khăn cho công tác xét xử của Tòa án. Bên cạnh đó, pháp luật về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tố tụng chưa được hoàn thiện và hướng dẫn cụ thể, dẫn đến khó khăn khi áp dụng trên thực tế.
Theo Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội, Đoàn Luật sư Hà Nội, thực tế, có những trường hợp khiếu nại nhiều năm nhưng không đạt kết quả. Không hẳn vì khiếu nại của họ không có cơ sở giải quyết, mà phần lớn xuất phát từ việc ngay từ đầu họ chưa thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định, dẫn đến quá trình giải quyết gặp nhiều vướng mắc.
Một lá đơn khiếu nại đúng pháp luật có thể quyết định phần lớn khả năng được thụ lý và giải quyết. Trước hết, phải xác định đúng bản chất vụ việc. Khi không đồng ý với quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính, thì thực hiện quyền khiếu nại theo quy định của Luật Khiếu nại 2011. Nếu tố giác hành vi vi phạm pháp luật của cá nhân, tổ chức thì lại thuộc phạm vi của Luật Tố cáo 2018. Còn nếu yêu cầu Tòa án hủy quyết định hành chính thì phải thực hiện theo Luật Tố tụng hành chính 2015. Chỉ cần xác định sai “con đường pháp lý”, đơn có thể bị trả lại hoặc chuyển lòng vòng.
Thứ hai, phải gửi đúng thẩm quyền. Khiếu nại lần đầu gửi chính người đã ban hành quyết định hoặc cơ quan có người có hành vi hành chính bị khiếu nại. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết lần đầu, mới khiếu nại tiếp lên cấp trên trực tiếp. Gửi sai nơi là một trong những nguyên nhân khiến vụ việc kéo dài.
Tiếp theo đó, là cách trình bày phải ngắn gọn, rõ ràng, có cấu trúc. Một đơn nên thể hiện đầy đủ: thông tin người khiếu nại; quyết định hoặc hành vi bị khiếu nại; diễn biến sự việc theo trình tự thời gian; căn cứ; và đặc biệt là yêu cầu cụ thể. Cơ quan giải quyết cần biết đơn yêu cầu hủy quyết định nào, sửa nội dung gì, hay bồi thường bao nhiêu. Đơn càng rõ thì việc xử lý càng thuận lợi.
“Và chứng cứ là yếu tố quan trọng nhất. Đơn chỉ là quan điểm. Tài liệu kèm theo mới là căn cứ. Không có quyết định bị khiếu nại, không có giấy tờ liên quan, thì rất khó được xem xét thấu đáo” - Luật sư Trần Xuân Tiền nhấn mạnh.
Cũng theo Luật sư Tiền, một điểm nữa cần lưu ý là thời hiệu khiếu nại theo Luật Khiếu nại 2011 là 90 ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính. Quá thời hạn này, nếu không có lý do chính đáng, cơ quan có thể không thụ lý. Và kinh nghiệm là phải làm đúng ngay từ đầu sẽ đỡ vất vả về sau. Khiếu nại không phải gửi càng nhiều nơi càng tốt. Điều quan trọng là đi đúng trình tự, có căn cứ và theo dõi kết quả bằng văn bản.
“Nghề luật sư trong những vụ việc này không chỉ là viết đơn thay thân chủ, mà là giúp họ chọn đúng con đường pháp lý, đánh giá khả năng thành công và bảo vệ quyền lợi một cách bền vững. Viết đúng – gửi đúng – yêu cầu đúng. Đó là ba điều cốt lõi của một đơn khiếu nại hiệu quả” - Luật sư Trần Văn Tiền khẳng định thêm.
Còn theo kinh nghiệm của một số chuyên gia, để công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong Toà án Nhân dân đạt hiệu quả, thì Tòa án cần chủ động phối hợp với các cơ quan tư pháp cùng cấp rà soát việc nhận đơn, thụ lý, giải quyết khiếu nại, tố cáo, không để tồn đọng, kéo dài. Qua đó, có biện pháp chỉ đạo chấn chỉnh, khắc phục kịp thời những tốn tại, hạn chế, khuyết điểm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Tăng cường kỷ cương, kỷ luật công vụ; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm phẩm chất đạo đức, kỷ luật công vụ, vi phạm pháp luật.
Tiếp tục nâng cao nhận thức, ý thức tôn trọng, chấp hành, thực thi pháp luật của cán bộ, công chức Tòa án, góp phần hạn chế số vụ việc khiếu nại, tố cáo, nhiều nơi, vượt cấp, tồn đọng, kéo dài, ổn định tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Trong quá trình giải quyết án, giải quyết khiếu nại, tố cáo luôn khéo léo lồng ghép tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là về Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo để từng bước nâng cao nhận thức của người dân trong việc thực hiện và chấp hành pháp luật.
Thông qua việc tiếp công dân thường xuyên, định kỳ, công chức tiếp công dân tuyên truyền các quy định của pháp luật về tiếp dân, khiếu nại, tố cáo cho người dân.
