Tin giả ngày càng tinh vi, phức tạp

Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh, hoạt động tạo dựng, phát tán tin giả, tin sai sự thật ở nước ta thời gian qua có nhiều diễn biến mới phức tạp, nhất là trên Internet và mạng xã hội. Các thông tin giả mạo không còn xuất hiện rời rạc mà được tư vấn, hỗ trợ về mặt kỹ thuật từ các tiện ích của mạng xã hội; phát tán với tốc độ nhanh chóng trên các nền tảng số như Facebook, YouTube, TikTok, Twitter hay Snapchat.

Đáng chú ý, nhiều tin giả, tin sai sự thật được tạo dựng nhằm gây nhiễu loạn thông tin, làm suy giảm niềm tin, gây hoang mang, hoài nghi trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với tình hình chính trị, kinh tế - xã hội của đất nước. Không ít nội dung kích động mâu thuẫn, chia rẽ nội bộ, gây hoang mang dư luận hoặc thúc đẩy suy thoái “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Đồ họa minh họa: Nguyệt Trang

Không chỉ dừng ở việc câu view bán hàng, nhiều trường hợp còn lợi dụng tin giả để lừa đảo trên không gian mạng. Một số vụ việc còn liên quan đến văn bản, tài liệu giả mạo cơ quan chức năng, tạo “điểm nóng truyền thông mạng xã hội”, gây ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh quốc gia và công tác quản lý Nhà nước.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố như thiếu kiến thức kiểm chứng thông tin, nhẹ dạ cả tin, vì mục đích câu like, câu view, trục lợi. Tuy nhiên, đáng lo ngại hơn là có những trường hợp xuất phát từ động cơ chống phá Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp, phá hoại nội bộ, gây phức tạp an ninh, trật tự và hoang mang trong dư luận.

Hậu quả không chỉ trên không gian mạng

Tin giả, tin sai sự thật, không chỉ tồn tại trên môi trường mạng mà còn để lại những hệ lụy trực tiếp đối với đời sống kinh tế - xã hội. Trong đó, đối với cá nhân, tin giả, tin sai sự thật tác động làm cho người dân hiểu sai, nhận thức sai, từ đó đưa ra quyết định sai… ảnh hưởng lớn đến việc đầu tư, kinh doanh, tiêu dùng hay chăm sóc sức khỏe.

Ở góc độ xã hội, tin giả, tin sai sự thật gây hoang mang trong cộng đồng, chia rẽ, xung đột, mất đoàn kết, suy giảm niềm tin vào Đảng, Nhà nước và các cơ quan chức năng.

Đồ họa minh họa: Nguyệt Trang

Đối với nền kinh tế, tin giả, tin sai sự thật có khả năng gây thiệt hại về tài chính, đầu tư doanh nghiệp, tạo nguy cơ làm hỗn loạn thị trường tài chính, kinh tế, cản trở hoạt động kinh doanh và môi trường đầu tư.

Một vấn đề nổi lên là tình trạng người nổi tiếng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội tham gia quảng cáo sản phẩm với nội dung nói quá công dụng, phát ngôn thiếu chuẩn mực hoặc quảng cáo trá hình cho các trò đánh bạc trực tuyến. Thậm chí nhiều trường hợp sẵn sàng dùng chiêu trò đăng tải tin giả, tin sai sự thật câu view bất chấp, qua đó gây dựng hình ảnh và thu lợi từ việc bán hàng.

Huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị vào cuộc đấu tranh

Hiện nay, nhiều quốc gia trên thế giới đã có những giải pháp quyết liệt để phòng, chống, xử lý tin giả, tin sai sự thật, trong đó có việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Đáng chú ý, một số nước ban hành những dự luật riêng về phòng, chống và xử lý vi phạm về tin giả, tin sai sự thật với mức chế tài cao, tạo môi trường thông tin, truyền thông lành mạnh và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Theo đó, đã có 78 quốc gia và vùng lãnh thổ thông qua luật riêng về chống thông tin sai lệch, tin giả để kiểm duyệt nội dung bất hợp pháp; 115 quốc gia, vùng lãnh thổ tuy không có luật cụ thể chống tin giả, tin sai lệch, nhưng đã quy định tại các luật khác, đặc biệt có 54 nước đã quy định về đấu tranh, phòng, chống tin giả, trong Luật Hình sự với các điều khoản xử phạt liên quan đến hành vi tung tin giả, tin sai sự thật.

Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch và tăng cường quản lý thông tin trên không gian mạng. Trong đó, nội dung cơ bản được Đảng ta chỉ rõ là tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức, nâng cao sức đề kháng cho Nhân dân trước những hoạt động tuyên truyền các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị vào cuộc đấu tranh.

Đồ họa minh họa: Nguyệt Trang

Đồng thời, chủ động cung cấp thông tin chính thống cho Nhân dân, đẩy lùi tin xấu, tiêu cực; tăng cường quản lý Nhà nước với các loại hình thông tin truyền thông, đặc biệt là các trang mạng xã hội, trang web, blog; có giải pháp ngăn chặn các trang web, blog đăng tải, phát tán thông tin sai trái, thù địch…

Như vậy, đấu tranh với tin giả, tin sai sự thật không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng, mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị. Các cơ quan quản lý cần tăng cường hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm. Các nền tảng mạng xã hội, doanh nghiệp công nghệ cần có trách nhiệm kiểm soát, ngăn chặn thông tin xấu độc. Doanh nghiệp và tổ chức cần chủ động bảo vệ uy tín, thương hiệu trước các thông tin sai lệch.

Quan trọng hơn cả là mỗi người dân cần nâng cao kỹ năng kiểm chứng thông tin, tỉnh táo trước các nội dung chưa được xác thực, không chia sẻ thông tin sai sự thật và có trách nhiệm với từng hành vi trên không gian mạng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, xây dựng môi trường thông tin lành mạnh không thể chỉ dựa vào chế tài xử phạt. Đó còn là câu chuyện của ý thức xã hội, văn hóa ứng xử trên không gian mạng và trách nhiệm chung của toàn cộng đồng. Tin giả chỉ có thể bị đẩy lùi khi mỗi cá nhân trở thành một “lá chắn” bảo vệ sự thật.

Bài 2: Thiết lập Trung tâm phòng, chống tin giả: “Bộ não” điều phối quốc gia