Đồ họa: Dương Anh Minh

“Làm sạch” không gian mạng nhờ công cụ pháp lý

Khoản 5 Điều 2 Luật An ninh mạng 2025 quy định, không gian mạng là môi trường được hình thành bởi hệ thống mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, bao gồm mạng viễn thông, mạng Internet, mạng máy tính, hệ thống thông tin, hệ thống xử lý và điều khiển thông tin, cơ sở dữ liệu. Đây là nơi con người thực hiện các hành vi xã hội không bị giới hạn bởi không gian và thời gian.

Xét về bản chất, không gian mạng chính là một môi trường thông tin - xã hội đặc biệt, nơi thông tin trở thành yếu tố nền tảng trong việc kết nối các chủ thể và định hình dư luận.

Nhận thức được vai trò của không gian mạng trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng giữa bối cảnh chuyển đổi số, nhiều văn kiện, Nghị quyết của Đảng đã đề ra các chủ trương, định hướng quan trọng cho việc xây dựng cơ sở pháp lý để bảo đảm an ninh mạng, nhất là đấu tranh với các nền tảng xuyên biên giới. Đồng thời các chủ trương, định hướng lớn này cũng nhanh chóng thể chế hoá trong các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, như: Luật An ninh mạng năm 2018; Luật An ninh mạng năm 2025; Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025; Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 và hệ thống các nghị định quy định chi tiết, thông tư hướng dẫn…

Đồ họa: Dương Anh Minh

Đây là hành lang pháp lý quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền tăng cường quản lý Nhà nước về an toàn thông tin mạng, đặc biệt là việc xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng và thực hiện biện pháp đấu tranh với các nền tảng xuyên biên giới.

Theo Báo cáo số 657 ngày 24/7/2025 của Chính phủ, Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 9/11/2024 về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng (Nghị định 147) góp phần nâng tỷ lệ ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin xấu độc lên mức cao nhất (90%), buộc các nền tảng xuyên biên giới phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao hơn của Chính phủ Việt Nam.

Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2025, tỷ lệ đáp ứng trung bình của cả 3 nền tảng xuyên biên giới (Facebook, YouTube, TikTok) đạt trên 92%, số lượng nội dung chặn gỡ đều tăng. Cụ thể, Facebook đã chặn gỡ 2.762 bài viết chống phá Đảng, Nhà nước, vi phạm pháp luật Việt Nam (tỷ lệ 94%); YouTube đã gỡ 875 video vi phạm (tỷ lệ 91%); TikTok đã chặn, gỡ bỏ 1.110 nội dung vi phạm, gồm 435 video và 669 tài khoản (đăng tải hơn 33.960 video) (tỷ lệ 91%).

Đáng chú ý, thời gian xử lý, ngăn chặn nội dung vi phạm đã rút ngắn 24 giờ (trước đây là từ 48-72 giờ) và cả 3 nền tảng này đều phải chấp nhận gỡ bỏ các tài khoản, trang, kênh, hội nhóm vi phạm, đặc biệt là các kênh, tài khoản có lượng người theo dõi lớn.

Đồng thời, cả 3 nền tảng Facebook, YouTube, TikTok đều đã triển khai xác thực người dùng tại Việt Nam qua số điện thoại.

Theo báo cáo số 09/BC-BTC ngày 07/01/2026 của Bộ Tài chính, năm 2025, các cơ quan chức năng đã chủ động triển khai các kế hoạch nghiệp vụ đấu tranh, ngăn chặn hoạt động chống phá của các thế lực thù địch, phản động. Công tác đảm bảo an ninh chính trị nội bộ được triển khai hiệu quả; đảm bảo an ninh báo chí, truyền thông, đấu tranh xâm phạm an ninh quốc gia trên không gian mạng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Kết quả, năm 2025, tính chung cả nước, các cơ quan chức năng đã tấn công, vô hiệu hóa hơn 7.000 tài khoản, bài viết, video xấu độc có lượng truy cập, chia sẻ lớn, đăng tải 40.000 bài viết đấu tranh, tuyên truyền phản bác thông tin xấu, độc trên không gian mạng.

Những kết quả đạt được cho thấy pháp luật đang phát huy vai trò như một công cụ hữu hiệu trong "chiến dịch làm sạch" không gian mạng. Tuy nhiên, phía sau những con số nói trên vẫn còn có những “khoảng trống” cần nhanh chóng được nhận diện và lấp đầy, để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh không gian số ngày càng phức tạp.

“Khoảng trống” pháp lý trong kiểm soát nền tảng xuyên biên giới: Chậm xử lý, khó răn đe

Bên cạnh những kết quả đạt được, có thể thấy, việc quản lý thông tin trên không gian mạng và thực hiện biện pháp đấu tranh với các nền tảng xuyên biên giới vẫn còn những tồn tại, hạn chế, nhất là trong hệ thống pháp luật điều chỉnh. Những hạn chế này có thể được nhận diện rõ qua ba “khoảng trống” lớn: Tốc độ xử lý, chủ thể quản lý và công cụ pháp lý. Cụ thể:

Thứ nhất, tốc độ xử lý vẫn “đi sau” tốc độ lan truyền thông tin

Theo quy định của pháp luật hiện hành (Điều 23 Nghị định 147), tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân nước ngoài khi cung cấp thông tin xuyên biên giới cho người sử dụng dịch vụ tại Việt Nam phải tuân thủ các quy định của Nghị định này và các quy định của pháp luật liên quan của Việt Nam. Đồng thời, cũng quy định cụ thể việc xử lý đối với các hành vi vi phạm.

Theo đó, trường hợp vi phạm, các bộ, ngành, địa phương kiểm tra, xử lý, yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ các nội dung, dịch vụ, ứng dụng trên mạng vi phạm quy định của pháp luật theo ngành, lĩnh vực, phạm vi quản lý được phân công.

Đối với việc ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung, dịch vụ, ứng dụng vi phạm pháp luật, các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân nước ngoài thực hiện chậm nhất là 24 giờ kể từ khi có yêu cầu bằng văn bản hoặc qua phương tiện điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Trong khi đó, quy trình xử lý vi phạm còn “rườm rà” và mất nhiều thời gian. Quy trình xử lý vi phạm trên mạng xã hội hiện nay vẫn phải qua nhiều bước thẩm định, việc ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm được gia hạn trong thời gian dài (24 giờ), trong khi vòng đời của một tin giả chỉ tính bằng phút. Đáng lo ngại hơn là trên các nền tảng mạng xã hội Facebook, YouTube, TikTok việc chia sẻ và lan truyền nội dung diễn ra với tốc độ “chóng mặt”.

Do đó, khoảng thời gian từ khi phát hiện đến khi có quyết định xử lý chính là “vùng xám an toàn” để cái xấu tiếp tục lan truyền với tốc độ “chóng mặt”.

Đồ họa: Dương Anh Minh

Thứ hai, việc kiểm soát nền tảng xuyên biên giới vẫn còn có những khó khăn, trở ngại.

Đặc biệt, các nền tảng như Facebook và YouTube không có trụ sở tại Việt Nam, dẫn đến khó khăn trong việc yêu cầu tuân thủ và xử lý vi phạm nhanh chóng. Nhiều quảng cáo sai sự thật, thông tin xấu độc vẫn tồn tại trên các nền tảng này trước khi bị gỡ bỏ.

Bên cạnh đó, đối với các vi phạm trên các trang thông tin điện tử có tên miền quốc tế, các đối tượng cố tình sử dụng các kỹ thuật tinh vi hơn như dịch vụ ẩn giấu thông tin để thực hiện các hành vi vi phạm dẫn tới khó khăn trong việc xác minh đối tượng để tiến hành xử lý theo quy định.

Thứ ba, công cụ pháp lý còn thiếu chế tài đủ mạnh và linh hoạt.

Cũng theo Nghị định 147, đối với các tài khoản mạng xã hội, trang cộng đồng, nhóm cộng đồng, kênh nội dung thường xuyên cung cấp nội dung vi phạm pháp luật (trong 30 ngày có ít nhất 5 lần cung cấp nội dung vi phạm pháp luật hoặc trong 90 ngày có ít nhất 10 lần cung cấp nội dung vi phạm bị Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ), buộc phải khóa tạm thời không cho người sử dụng tại Việt Nam truy cập, chậm nhất là 24 giờ kể từ khi có yêu cầu bằng văn bản hoặc qua phương tiện điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Thời gian khóa tạm thời từ 7 - 30 ngày, tùy thuộc vào số lần và mức độ vi phạm.

Đối với các tài khoản, trang cộng đồng, nhóm cộng đồng, kênh nội dung không cho người sử dụng tại Việt Nam truy cập khi đăng tải nội dung xâm phạm an ninh quốc gia hoặc đã bị khóa tạm thời từ 3 lần trở lên buộc phải khoá vĩnh viễn.

Ngoài ra, buộc áp dụng biện pháp ngăn chặn, gỡ bỏ các ứng dụng vi phạm pháp luật trong vòng 24 giờ (kể từ khi có yêu cầu bằng văn bản hoặc qua phương tiện điện tử của Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật chuyên ngành).

Tuy nhiên, những biện pháp này được đánh giá là vẫn chưa đủ sức răn đe trước lợi nhuận khổng lồ và sức ảnh hưởng bao trùm của các “ông lớn” công nghệ.

Kiên quyết đấu tranh, xử lý nghiêm vi phạm của các nền tảng xuyên biên giới

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, các thách thức an ninh phi truyền thống như an ninh mạng ngày càng gia tăng, đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có các giải pháp chủ động, hiệu quả để ứng phó.

Thực tế cho thấy, trong thời gian qua, Chính phủ đã chỉ đạo các cơ quan chức năng tích cực phối hợp thanh tra, xử lý nghiêm các vi phạm trong hoạt động trên không gian mạng. Trong đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tăng cường công tác quản lý hoạt động dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam, tập trung vào các nhiệm vụ, như: Triển khai hệ thống kỹ thuật rà quét, tăng cường xử lý vi phạm với các đại lý quảng cáo, nhãn hàng có sản phẩm quảng cáo trên các video có nội dung xấu độc; đẩy mạnh đấu tranh trực diện với các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, Google…; yêu cầu đại lý quảng cáo, nhãn hàng, người phát hành quảng cáo tăng cường rà soát nội dung, chấm dứt tính trạng quảng cáo tràn lan, gián tiếp tiếp tay cho các nội dung xấu độc, vi phạm pháp luật được sản xuất và phát hành trên không gian mạng; tiến hành xử lý vi phạm trong hoạt động quảng cáo trực tuyến xuyên biên giới.

Liên quan đến vấn đề an ninh mạng, hàng năm, Cục A05 (Bộ Công an) phát hiện trên 2.600 trang/cổng thông tin điện tử của Việt Nam (có tên miền “.vn”) bị tin tặc tấn công, thay đổi giao diện hoặc chèn tập tin; hàng chục vụ lộ tài liệu bí mật Nhà nước với hàng trăm đầu tài liệu; hàng trăm TB dữ liệu của các bộ, ban, ngành, địa phương bị tin tặc chiếm đoạt, trong đó có nhiều tài liệu bí mật Nhà nước.

Đáng chú ý, hoạt động phá hoại tư tưởng, chống đối trong nước nhằm từng bước chuyển hóa chế độ chính trị ở nước ta diễn ra mạnh mẽ. Hàng năm, Cục A05 rà soát, phát hiện hơn 7.500 nguồn khởi phát thông tin xấu độc, thu hút hơn 83 triệu lượt tiếp cận, tương tác thông tin, tập trung công kích, chống phá. Các hội nhóm “trái chiều”, bảo hiểm, bất động sản bị các tổ chức phản động lưu vong kích động, đã tổ chức tập trung đông người “đòi quyền lợi” và hoạt động chống phá nhân các sự kiện, ngày lễ lớn của đất nước.

Những kết quả nêu trên cho thấy, "chiến dịch làm sạch" không gian mạng đã và đang được các cấp, ngành triển khai quyết liệt, với cách làm bài bản và sự vào cuộc đồng bộ của nhiều cơ quan chức năng. Tuy nhiên, nếu không kịp thời lấp đầy những “khoảng trống” về thể chế, đây sẽ có thể trở thành điểm yếu để các thế lực thù dịch tiếp tục lợi dụng để thực hiện các hành vi chống phá.

Do đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh không gian số phát triển vượt bậc, bài toán đặt ra không chỉ là xử lý nhanh hơn, mà phải thiết lập “tấm khiên pháp lý” đủ mạnh, đủ sức định hình hành vi, dẫn dắt không gian mạng phát triển lành mạnh, an toàn và có trách nhiệm. Đây cũng chính là điểm chuyển trọng tâm từ “làm sạch” sang “phòng ngừa”, từ “đối phó” sang “kiến tạo”.

Vậy, “tấm khiên pháp lý” trên không gian số cần được thiết kế ra sao để vừa đủ mạnh, đủ linh hoạt, vừa có khả năng dự báo và thích ứng với những biến động nhanh chóng của công nghệ và các nền tảng xuyên biên giới?

Câu trả lời sẽ được phân tích trong Bài 2: Xây dựng “tấm khiên pháp lý” trên không gian số: Đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ sức dự báo.