Thí sinh dự thi Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh: PV

Lợi thế lớn từ chứng chỉ ngoại ngữ

Chứng chỉ ngoại ngữ bắt đầu được đưa vào tuyển sinh đại học từ năm 2015 khi Bộ GD&ĐT cho phép IELTS từ 3.5 hoặc tương đương có thể thay thế cho môn Ngoại ngữ và được tính thành điểm 10 môn Ngoại ngữ trong xét tốt nghiệp.

Và cũng từ đó, các trường đại học bắt đầu sử dụng rộng rãi trong các phương thức xét tuyển kết hợp, mở đường cho xu hướng sử dụng chứng chỉ quốc tế như hiện nay.

Qua 10 năm tồn tại, đã có những ý kiến trái chiều xung quanh việc sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để cộng điểm tuyển sinh đại học. Các ý kiến cho rằng, việc cộng điểm ngoại ngữ mở ra nhiều cơ hội cho thí sinh giỏi ngoại ngữ, đồng thời trường đại học cũng tuyển chọn được người học có năng lực ngoại ngữ.

Tuy nhiên, việc làm này cũng gây bất bình đẳng trong tuyển sinh, khi những thí sinh ở vùng sâu, vùng xa không có điều kiện học và thi chứng chỉ sẽ gặp nhiều thiệt thòi.

Mùa tuyển sinh năm 2025 bộc lộ rõ những bất cập đó khi đề thi tiếng Anh được đánh giá là khó và chỉ có 141 thí sinh đạt điểm 10 nhưng có đến hàng chục ngàn thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ IELTS đạt điểm tương tự nếu quy đổi ra điểm tiếng Anh theo bảng quy đổi của các trường đại học (có trường quy định IELTS 6.0 - 6.5 được quy đổi thành 10 điểm).

Thực tế, số lượng thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để xét tuyển năm 2025 cũng tăng vọt. Học viện Ngân hàng có 13.000 thí sinh nộp chứng chỉ ngoại ngữ, tăng hơn gấp đôi so với năm 2024.

Đại học Bách khoa Hà Nội cũng có khoảng 13.000 thí sinh sử dụng IELTS để đăng ký xét tuyển, con số này ở Đại học Kinh tế quốc dân là 22.000, cả 2 đại học này đều tăng 1,5 lần so với năm trước.

Con số trên cho thấy, sức hút ngày càng lớn của chứng chỉ ngoại ngữ, đồng thời phản ánh xu hướng dịch chuyển lợi thế tuyển sinh về phía nhóm thí sinh có điều kiện.

Em Trần Thuỳ Dung (Thanh Hoá), thí sinh đăng ký xét tuyển vào Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2025 chia sẻ: Em không có điều kiện học để thi lấy chứng chỉ IELTS nên mặc dù điểm thi tốt nghiệp THPT 3 môn xét tuyển khá cao 26,75 điểm (trung bình gần 9 điểm/môn) nhưng cơ hội vào trường top đầu như Khoa Sư phạm Toán, Đại học Sư phạm Hà Nội; hay Kinh tế Đối ngoại, Đại học Ngoại thương Hà Nội bị tuột khỏi tầm tay, trong khi các bạn khác có điểm số thấp hơn nhưng có chứng chỉ IELTS quy đổi lại đỗ.

Thí sinh tham gia thi chứng chỉ IELTS. Ảnh: Hội đồng Anh

Từ thực tế tuyển sinh năm 2025, trong dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, Bộ GD&ĐT dự kiến mức điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ từ mức tối đa 3 điểm như hiện nay xuống còn khoảng 1 - 2 điểm.

Cần thiết điều chỉnh

Theo đánh giá của một số cơ sở đào tạo đại học, đây là bước điều chỉnh cần thiết khi ngoại ngữ ngày nay đã trở thành kỹ năng phổ biến, không còn là yếu tố mang tính “đột biến” để phân loại thí sinh. Đồng thời, việc điều chỉnh này nhằm đảm bảo công bằng cho thí sinh ở những vùng khó khăn, nơi điều kiện tiếp cận các chứng chỉ quốc tế còn hạn chế.

TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Công nghiệp TP Hồ Chí Minh chia sẻ, không nên để chứng chỉ ngoại ngữ tác động quá lớn đến kết quả tuyển sinh, bởi điều này làm gia tăng bất công giữa các nhóm thí sinh.

Theo ông Nhân, nên bỏ cơ chế cộng điểm khuyến khích đối với IELTS, chỉ sử dụng chứng chỉ này để quy đổi sang điểm môn tiếng Anh; đồng thời Bộ GD&ĐT cần ban hành một khung quy đổi thống nhất trên toàn hệ thống, thay vì để mỗi trường áp dụng một thang điểm khác nhau như hiện nay.

“Việc thống nhất khung quy đổi vừa đảm bảo công bằng, vừa không ảnh hưởng đến quyền tự chủ tuyển sinh của các trường”, ông Nhân nhấn mạnh.

TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT) bày tỏ, chính sách quy đổi điểm và ưu tiên cộng điểm cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế đang được triển khai gây mất công bằng trong tuyển sinh.

Theo ông Vinh, năng lực ngoại ngữ rất quan trọng trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nhưng cần coi đây là công cụ để học sinh, sinh viên học tập, nghiên cứu, giao tiếp chứ không phải là điểm số mang tính quyết định trong xét tuyển đại học.

Thay vì cộng điểm ưu tiên thì tùy ngành học cụ thể đặt ngưỡng tối thiểu về trình độ ngoại ngữ cần phải có. Ngoài ra, nếu thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ khi trúng tuyển đại học, cơ sở đào tạo có thể xem xét để sinh viên đó được miễn một số tín chỉ, học phần về ngoại ngữ.

Ông Vinh kiến nghị, quy chế tuyển sinh của Bộ GD&ĐT và phương án tuyển sinh của các cơ sở đào tạo cần có sự ổn định ít nhất trong vài năm. Tránh tình trạng năm nào cũng điều chỉnh khiến thí sinh bị mất phương hướng.

Từ phía cơ sở giáo dục đại học, nhiều trường bày tỏ ủng hộ đề xuất của Bộ GD&ĐT trong việc giảm điểm cộng cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế bởi điều này sẽ tạo sự công bằng hơn cho tất cả thí sinh.