Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh. Ảnh: QH

Trình bày báo cáo giám sát, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh cho hay, 6 năm qua, cả nước đã cổ phần hóa có 571 DN và bộ phận DN.

Các chỉ số kinh doanh tại hầu hết DNNN đều tăng sau bán vốn Nhà nước, tổng tài sản tăng 39%, doanh thu 29%, thu nhập bình quân của người lao động 33%... Nguồn vốn thu được sau khi cổ phần hóa DNNN chuyển về Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và phát triển doanh nghiệp đến thời điểm 31/12/2016, số dư là 13.254 tỷ đồng.

Có DN cố tình bán bớt vốn Nhà nước tại công ty con

Theo đánh giá của Đoàn Giám sát, một số cơ quan, đơn vị chưa đáp ứng được yêu cầu, tiến độ cổ phần hóa theo kế hoạch đề ra, để xảy ra vi phạm.

Ở nhiều nơi quá trình định giá giá trị DN tại một số đơn vị chưa theo đúng nguyên tắc thị trường, dẫn tới sai lệch giá trị DN.

Báo cáo dẫn chứng trường hợp xảy ra tại Công ty TNHH MTV Tổng Công ty Truyền hình Cáp Việt Nam (VTVCab) và Công ty TNHH Truyền hình cáp Saigontourist (SCTV), Kiểm toán Nhà nước xác định giá trị vốn Nhà nước tăng thêm gần 15.700 tỷ đồng, trong đó Saigontourist tăng 12.018 tỷ đồng và VTVCab hơn 3.666 tỷ.

Ngoài ra, có DN không tính hoặc tính thiếu giá trị quyền sử dụng đất khi xác định giá trị DN, dẫn đến giá đất xác định thấp hơn giá thị trường.

Thực tế này xảy ra tại Vinaconex, khi DN chưa tính giá trị khu đất, tài sản trên đất số 47 Điện Biên Phủ (TP Hồ Chí Minh) vào giá trị DN khi cổ phần hoá, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành quyết định cho phép chuyển sang thuê đất trả tiền một lần.

Cũng liên tới giá trị đất đai, kết quả giám sát chỉ ra nhiều sai phạm khi DN  sử dụng quyền sử dụng đất để góp vốn sản xuất, kinh doanh với nhà đầu tư khác nhưng lại thỏa thuận giá trị quyền sử dụng đất để góp vốn thấp hơn giá trị quyền sử dụng đất tính theo thị trường.

Một số DN khác thì sử dụng nhiều diện tích đất tại nhiều địa phương chưa thống nhất được phương án sử dụng đất với địa phương trước khi cổ phần hóa, vụ lùm xùm tại Hãng Phim truyện Việt Nam là một ví dụ.

Báo cáo giám sát cũng nêu, có trường hợp tập đoàn, tổng công ty cố tình chậm nộp tiền cổ phần hoá để chiếm dụng vốn, sử dụng Quỹ Hỗ trợ sắp xếp, phát triển DN sai mục đích. Danh sách này có Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) chậm nộp 1.922 tỷ đồng; Công ty Thuốc lá Thăng Long 58 tỷ đồng; Tập đoàn Hoá chất Việt Nam (Vinachem) sử dụng không đúng mục đích, đối tượng khoản tiền 282 tỷ đồng từ Quỹ Hỗ trợ DN...

Vinachem, Tập đoàn Dệt may (Vinatex), Tổng Công ty Tư vấn xây dựng Việt Nam… lại đem tiền Quỹ Hỗ trợ sắp xếp DN gửi ngân hàng, không hạch toán phần thu lãi tiền gửi này vào tăng Quỹ mà đưa vào thu nhập, phân phối chi tiêu.

Đoàn Giám sát của Quốc hội còn phát hiện DN cố tính bán bớt vốn Nhà nước tại các công ty con, công ty liên kết trước khi bàn giao vốn của công ty mẹ về Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) như Tổng Công ty Công nghiệp Dầu thực vật Việt Nam (Bộ Công Thương) bán bớt vốn Nhà nước tại Công ty TNHH Dầu thực vật Cái Lân.

Hay Tổng Công ty cổ phần Thiết bị điện Việt Nam (GELEX) đã không bàn giao về SCIC mà phát hành thêm cho cổ đông chiến lược là Công ty Chứng khoán Bản Việt để tăng vốn điều lệ từ 1.400 tỷ lên 1.550 tỷ đồng, làm giảm vốn Nhà nước từ 87,17% xuống 78,74% vốn điều lệ…

Xử nghiêm trường hợp xác định giá trị DN không đúng

Đoàn Giám sát cũng chỉ ra, sau cổ phần hóa còn phát sinh nhiều vấn đề cần phải tiếp tục xử lý như giải quyết tranh chấp về tài sản, đất đai; các vấn đề về lao động, trợ cấp; về công nợ giữa người lao động với công ty cổ phần và giữa DNNN với công ty cổ phần; ràng buộc pháp lý để triển khai thực hiện phương án sản xuất kinh doanh thể hiện trong phương án cổ phần hóa…

Một số DN mà Nhà nước nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ vẫn còn xảy ra những bất đồng quan điểm trong công tác quản trị DN, chiến lược phát triển... dẫn đến khó khăn trong công tác chỉ đạo điều hành DN.

”Một số ít cán bộ lãnh đạo, quản lý DN chưa gương mẫu, chưa làm tròn trách nhiệm trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu. Việc xử lý kỷ luật đối với lãnh đạo một số DN chưa kịp thời, thiếu kiên quyết”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế cho hay.

Sai phạm, hạn chế trong bán vốn Nhà nước không chỉ xảy ra tại DN, theo báo cáo của Đoàn Giám sát, còn một số Bộ chưa làm tốt chưa làm tốt trách nhiệm, để xảy ra sai phạm tại DNNN thuộc quyền quản lý, chẳng hạn như Bộ Công thương, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Thông tin và Truyền thông...

Bên cạnh đó, còn có trách nhiệm của Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư với vai trò là cơ quan tham mưu, tổng hợp cho Chính phủ, Thủ tướng.

Các Bộ cũng chưa kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định của pháp luật liên quan; chưa chỉ đạo sát sao việc thực hiện phương án sắp xếp, cổ phần hóa, tái cơ cấu DN theo phương án đã được phê duyệt. Một số Bộ, ngành, địa phương chậm chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn Nhà nước tại DN về SCIC.

Đoàn Giám sát của Quốc hội đề nghị, Chính phủ bảo đảm công khai, minh bạch trong cơ cấu lại DNNN, nhất là trong cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước tại DN; chỉ đạo cấm và xử lý nghiêm các trường hợp xác định giá trị DN không đúng quy định của pháp luật để trục lợi, gây thất thoát tài sản, vốn Nhà nước.

Cùng với đó, chỉ đạo các địa phương rà soát diện tích đất của các DNNN, DN cổ phần hóa, đối chiếu với quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt, xác định các trường hợp sử dụng sai mục đích, lãng phí để xử lý các vi phạm theo quy định của pháp luật, hoàn thành việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Cũng như làm rõ kết quả xử lý trách nhiệm của tập thể, cá nhân, đặc biệt là người đứng đầu.

Các Bộ được đề nghị bàn giao phần vốn hiện đang quản lý về Uỷ ban Quản lý vốn Nhà nước tại DN theo lộ trình; nộp đầy đủ các khoản thu từ cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước về Quỹ Hỗ trợ sắp xếp và phát triển DN theo quy định...

Từ năm 2012 - 2016, Kiểm toán Nhà nước đã tổ chức kiểm toán kết quả tư vấn định giá và xử lý các vấn đề tài chính trước khi chính thức công bố giá trị DN cổ phần hóa của 17 DN, đã xác định tăng giá trị thực tế vốn Nhà nước 22.356,7 tỷ đồng, giảm giá trị thực tế vốn Nhà nước 125,2 tỷ đồng.

Bên cạnh kết quả về xử lý tài chính, Kiểm toán Nhà nước cũng đã kiến nghị các Bộ, ngành chỉnh sửa, hoàn thiện, bổ sung một số cơ chế chính sách còn bất cập.

Thanh tra Chính phủ cũng đã có nhiều kiến nghị về sửa đổi, bổ sung toàn diện các văn bản quy định về cổ phần hóa DN, việc xử lý tài chính khi cổ phần hóa DN, việc xác định giá trị DN...

Hương Giang