Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Vũ Tiến Lộc

Cơ hội có thể tuột khỏi tay

Bày tỏ quan điểm nhất trí phê chuẩn ngay tại kỳ họp này bởi “những cơ hội quý giá mà Hiệp định mang lại” như mở rộng thương mại, đầu tư ; hoàn thiện thể chế… nhưng Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc (ĐBQH đoàn Thái Bình) nói, “không thể không lo lắng”.

Theo ông Lộc, các cơ hội này có thể không trở thành hiện khi bài học thực hiện 10 hiệp định thương mại tự do (FTAs) vừa qua cho thấy rõ điều này.

“Các FTAs từng hứa hẹn mang lại nhiều cơ hội, nhưng phần lợi ích thực sự còn khiêm tốn. Riêng các lợi ích từ ưu đãi thuế quan, trung bình chúng ta mới chỉ tận dụng được chưa đầy 40% (và chủ yếu thuộc về các FDI). Hơn 60% còn lại, vì nhiều lý do khác nhau, đã tuột khỏi tay doanh nghiệp Việt”, ông Lộc dẫn chứng.

Bà Lê Thu Hà, Uỷ viên Thường trực Uỷ ban Đối ngoại (ĐBQH đoàn Lào Cai) nhận định, trong bối cảnh cách mạng 4.0, cấu trúc và cách thức về chuỗi sản xuất sẽ thay đổi căn bản.

Theo đó, sản xuất lắp ráp ngày càng bị co hẹp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Sản xuất đầu tư cũng sẽ tập trung ở những nước có thị trường lớn, công nghệ cao... Xuất khẩu và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được coi là lợi thế của CPTPP cũng sẽ chịu tác động lớn.

"Phương thức công nghiệp hóa lấy xuất khẩu và thu hút FDI là động lực có còn phát huy hiệu quả trong bối cảnh thương mại công nghiệp 4.0 nữa không? Thực tế, nếu dựa trên xuất khẩu và FDI thì chúng ta đang xây nhà trên móng của người khác", bà Hà phát biểu.

Lúc này, cải cách thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh, môi trường kinh doanh, theo bà Hà, mới là "lợi ích lâu dài Việt Nam có được từ CPTPP".

ĐBQH Lê Thu Hà, Uỷ viên thường trực Uỷ ban Đối ngoại

Hàng hóa các nước có thể tuồn vào Việt Nam

ĐB Trần Hoàng Ngân (đoàn TP Hồ Chính Minh) đặt vấn đề, tại sao các nước mời Việt Nam tham gia vào CPTPP? Câu trả lời là các nước đã nhìn thấy tiềm năng của Việt Nam - đất nước đã thành công sau hơn 30 năm đổi mới. Bên cạnh đó, họ muốn nhắm tới thị trường 95 triệu dân của Việt Nam.

"Họ muốn đầu tư vào Việt Nam và coi đây là thị trường xuất khẩu đầy tiềm năng của họ", ông Ngân nói.

Phân tích cụ thể hơn những yêu cầu CPTPP đặt ra với hàng hoá, doanh nghiệp sản xuất Việt Nam, ông Hoàng Văn Cường, Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân (ĐBQH đoàn TP Hà Nội) bày tỏ quan ngại về quy tắc xuất xứ hàng hoá.

Chẳng hạn, dệt may lâu nay vốn được coi là hàng có lợi thế, nhưng phần lớn nguyên liệu sản xuất ngành này lại không nằm trong số các nước được CPTPP chấp nhận về nguồn gốc xuất xứ, nên khả năng nhiều sản phẩm dệt may không thoả mãn điều kiện của Hiệp định.

Ông Cường cho rằng, các doanh nghiệp lĩnh vực này cần sớm có lộ trình chuyển đổi sang tự chủ nguồn nguyên liệu trong nước hoặc nhập từ các nước được công nhận để đảm bảo nguồn gốc xuất xứ.

"Làm tốt việc này sẽ thu hút nhà đầu tư sản xuất chuỗi nguyên liệu trong nước và Việt Nam sẽ không dừng lại ở nền sản xuất sản phẩm gia công như hiện nay, và là cơ hội sản phẩm Việt Nam tiếp cận từ khâu đầu tới khâu cuối của chuỗi phân phối sản xuất sản phẩm", ông Cường nhấn mạnh.

Vị ĐBQH đoàn Hà Nội lưu ý, trong bối cảnh chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đang gay gắt, nhiều nhà đầu tư có thể rời bỏ thị trường Trung Quốc, chuyển sản xuất sang nước thứ 3 như Việt Nam để không bị ảnh hưởng.

Vì thế, đáp ứng nguyên tắc xuất xứ sản phẩm của hàng Việt còn là cơ hội để Việt Nam thành trung tâm phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo trong khu vực.

“Ngược lại, nếu không kiểm soát tốt, có thể xảy ra tình trạng hàng hóa, nguyên liệu có nguồn gốc từ các nước không phải trong khu vực tuồn vào, điều này rất nguy hại hoặc làm chết các hoạt động sản xuất trong nước hoặc bị rơi vào tình trạng vi phạm cam kết. Khi đó hậu quả sẽ rất nặng nề”, ông Cường cảnh báo.

Ông Hoàng Văn Cường, Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân (ĐBQH đoàn TP Hà Nội)

Không có dự kiến, khi hụt nguồn thu, sẽ hành xử ra sao?

Từ đó, theo Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân, quan trọng là phải phải xây dựng được các cơ chế bảo đảm nâng cao năng lực của doanh nghiệp và cả các cơ quan quản lý để hiện thực hoá những cơ hội mở ra từ CTPPP.

Còn ông Vũ Tiến Lộc đề nghị, QH giao nhiệm vụ cho Chính phủ xây dựng và triển khai Chương trình hành động, bảo đảm thực thi hiệp định có hiệu quả. Chương trình này phải ít nhất đáp ứng 3 việc.

Cụ thể, là  phải đầy đủ các nhiệm vụ xây dựng chính sách, pháp luật cần thiết không chỉ để tuân thủ các cam kết trong Hiệp định mà còn để ứng phó với các thách thức và tận dụng được các cơ hội mở ra.

“Nếu chúng ta không có ngay dự kiến, khi nguồn thu thiếu hụt, QH và Chính phủ sẽ phải hành xử ra sao? Liệu có phải dùng đến các biện pháp tăng thuế, tăng phí, tận thu... khiến doanh nghiệp và người dân bức xúc”, ông Lộc nêu vấn đề.

Thứ 2, không chỉ thực thi Hiệp định một cách nghiêm túc mà còn phải biết thực thi một cách khôn ngoan, không chỉ cần tuân thủ mà còn còn phải biết chủ động vận dụng theo phương châm “dĩ bất biến, ứng vạn biến” vì lợi ích của doanh nghiệp, quốc gia, dân tộc.

Cuối cùng, Chính phủ cần phải nhấn mạnh công tác tổ chức thực hiện và hỗ trợ các đối tượng chịu tác động, đặc biệt là các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa cũng như nhóm dễ bị tổn thương trong khu vực nông nghiệp, nông thôn...

“Nếu các đối tượng này không được hưởng lợi từ CPTPP thì việc thực thi Hiệp định này sẽ là một thất bại”, Chủ tịch VCCI nói thêm, nỗ lực xuyên suốt, quyết định thành bại của cuộc hội nhập đỉnh cao này, suy cho cùng, chính là đẩy nhanh cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh.

“Cải cách cần phải được gia tốc, và những nỗ lực cải cách và hội nhập vẫn phải bắt đầu từ những điều giản dị: Khép lại khoảng cách giữa lời nói và việc làm ; kiên trì gỡ bỏ từng giấy phép con, từng thủ tục hành chính đang còn gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp... để không chỉ tiếp tục cởi trói mà còn tiếp sức cho công cuộc khởi nghiệp của toàn dân”, ông Lộc nhấn mạnh.

“Các lợi ích cốt lõi của Việt Nam được đảm bảo” Giải trình thêm trước QH, Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh cho biết, trong quá trình đàm phán Hiệp định, bằng nhiều biện pháp khác nhau, Chính phủ đã tổ chức nhiều hình thức để lấy ý kiến rộng rãi của các hiệp hội cũng như các ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh giải trình trước nghị trường QH   Sau khi đàm phán, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư nghiên cứu, đánh giá, định lượng về tác động của Hiệp định này đối với các chỉ số kinh tế cơ bản và tổng quát như tăng trưởng GDP, tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, cũng như tác động đến các lĩnh vực sản xuất trong nước. “Các lợi ích cốt lõi của Việt Nam được đảm bảo, chúng ta cũng giành được những bảo lưu và linh hoạt cụ thể để thực hiện Hiệp định này một cách hiệu quả và có lợi cho đất nước”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Hương Giang