(Thanh tra) - Theo đại biểu Quốc hội, cần rà soát khoảng trống pháp lý trong hoạt động vận chuyển hàng hóa, giấy tờ, tài liệu của shipper, nhất là trách nhiệm khi làm thất lạc hoặc xâm phạm thông tin trong tài liệu.
Khoảng trống pháp lý trong vận chuyển hàng hóa, giấy tờ, tài liệu của shipper được đại biểu Quốc hội đặt ra khi phát biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và dự án Luật Đo lường (sửa đổi), sáng 17/10.
Quan tâm đến Điều 19 về vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính quy định tại dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Minh Đức, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cảnh báo tình trạng các đối tượng lợi dụng “kẽ hở” trong việc kiểm soát bưu gửi, vật phẩm, hàng hóa để thực hiện hành vi phạm tội.
Theo ông Đức, dự thảo hiện quy định hai nhóm vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính, gồm hàng hóa bị cấm và hàng hóa không đáp ứng các điều kiện theo quy định về xuất khẩu, nhập khẩu của nước nhận.
Nếu chỉ quy định vật phẩm, hàng hóa không được gửi qua mạng bưu chính mà không giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể, ông Đức cho rằng sẽ phát sinh nhiều khó khăn.
Từ đó, ông đề nghị rà soát, hoàn thiện quy định và bổ sung nhóm vật phẩm, hàng hóa gửi qua dịch vụ bưu chính có điều kiện, trong đó có các điều kiện về quản lý nhà nước, an ninh, trật tự.
Đồng thời, ông góp ý cần quy định rõ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc ban hành danh mục hàng hóa bị cấm; hàng hóa có điều kiện; hướng dẫn, liệt kê các quy định pháp luật của những nước mà Việt Nam đã ký kết, tham gia các điều ước quốc tế song phương và đa phương có liên quan.
“Nếu quy định chơi vơi sẽ rất khó khăn hoặc có thể dẫn đến nguy cơ nhân viên bưu chính không biết từ chối hay chấp nhận việc gửi hàng hóa. Nếu không có cơ sở để chứng minh rằng hàng hóa có nghi ngờ bị cấm hoặc không được gửi thì vẫn có thể tạo lỗ hổng để tội phạm lợi dụng để thực hiện hành vi gửi hàng hóa như ma túy và các chất cấm khác qua đường bưu chính”, ông Đức phân tích.
Đáng chú ý, đại biểu Đức đề cập khoảng trống pháp lý liên quan đến hoạt động vận chuyển hàng hóa, giấy tờ, tài liệu qua các nền tảng công nghệ, đặc biệt là đội ngũ shipper công nghệ, shipper tự do.
Theo đại biểu, hiện nay các dịch vụ này không chỉ vận chuyển hàng hóa thông thường mà còn nhận chuyển các loại vật phẩm, ấn phẩm, tài liệu và giấy tờ.
Đối với doanh nghiệp đăng ký hoạt động vận chuyển theo quy định, việc điều chỉnh được thực hiện theo các luật có liên quan. Tuy nhiên, có những doanh nghiệp không đăng ký dịch vụ bưu chính nhưng vẫn vận chuyển giấy tờ, tài liệu dưới hình thức đơn hàng hoặc bưu gửi.
“Trong trường hợp này, cơ sở pháp lý để điều chỉnh trách nhiệm của các bên chưa thật rõ ràng”, đại biểu nêu.
Ông Đức đặt vấn đề giấy tờ, tài liệu có thể chứa dữ liệu cá nhân, thông tin doanh nghiệp hoặc bí mật kinh doanh, nếu shipper tự ý mở, xem hoặc đánh tráo tài liệu đó thì chịu trách nhiệm pháp lý như thế nào?
Đại biểu cho rằng hoạt động vận chuyển hiện nay phần lớn dựa trên sự tin tưởng giữa người gửi và người nhận dịch vụ. Khi xảy ra rủi ro, việc xác định trách nhiệm và xử lý có thể gặp nhiều khó khăn.
“Tôi cho rằng đây cũng là khoảng trống pháp lý cần được nghiên cứu”, ông Đức nói về đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát các văn bản pháp luật điều chỉnh lĩnh vực này, xác định những nội dung còn thiếu để nghiên cứu bổ sung vào dự thảo Luật Bưu chính, nếu cần thiết.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) đã có những bước đột phá, trong đó, đột phá lớn nhất là chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu.
Ghi nhận dự thảo luật giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử là hướng đi đúng, tuy nhiên, theo Chủ tịch Quốc hội, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và cơ chế giám sát đủ mạnh.
“Nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện hoặc tiêu chí mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức hoặc tạo gánh nặng cho doanh nghiệp”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Ông đề nghị sửa đổi luật lần này phải làm rõ nhiệm vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu về mã định danh bưu gửi, hành chính và sự cố; đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp quy mô nhỏ.
Một nội dung khác, theo Chủ tịch Quốc hội, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người sử dụng dịch vụ.
Ông cho rằng cần nghiên cứu cho phép người nhận có khoảng thời gian hợp lý, có thể là 24 hoặc 48 giờ, để kiểm tra hàng hóa, phát hiện những hư hỏng, mất mát bên trong bưu gửi mà không thể nhận biết ngay tại thời điểm giao nhận. Đồng thời, xem xét loại trừ giới hạn bồi thường trong trường hợp thiệt hại phát sinh do lỗi cố ý.
Doanh nghiệp không vận hành trên mạng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần quy trình hậu kiểm riêng, đơn giản hơn, tránh can thiệp sâu vào mô hình tổ chức của doanh nghiệp.
Từ thực tiễn hơn 30 năm hoạt động trong lĩnh vực bưu chính, Chủ tịch Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng (đại biểu Quốc hội đoàn TPHCM) đề nghị quy đinh doanh nghiệp bưu chính khác được sử dụng mạng bưu chính thông qua thỏa thuận, bảo đảm tuân thủ pháp luật về cạnh tranh.
Bởi theo ông Thắng, việc đầu tư hạ tầng viễn thông và bưu chính đòi hỏi nguồn lực rất lớn, gồm hệ thống cửa hàng, kho bãi, công nghệ chia chọn và hạ tầng vận chuyển. Để hình thành được hạ tầng vật lý, doanh nghiệp có thể phải đầu tư hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD.
“Nếu một đơn vị đầu tư hạ tầng, trong khi các đơn vị khác không đầu tư được khai thác, kinh doanh trên hạ tầng đó mà không có cơ chế phù hợp sẽ không khuyến khích các nhà đầu tư có tiềm lực đầu tư lớn và không bảo đảm cạnh tranh", đại biểu Tào Đức Thắng phân tích.
