Tiếp tục chương trình kỳ họp 9, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng trình Quốc hội Dự án Luật Đường sắt sửa đổi sáng 16/6.

Đề xuất loạt cơ chế đặc thù để phát triển đường sắt

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, dự thảo luật đã bổ sung các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư phát triển hệ thống đường sắt tại dự thảo nghị quyết được cấp có thẩm quyền thống nhất chủ trương tạo hành lang pháp lý mang tính đột phá cho phát triển đường sắt.

Theo đó, dự thảo luật đã được bổ sung, chỉnh lý để luật hóa 23 cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt. Trong đó có 21 cơ chế, chính sách được luật hóa từ các nghị quyết của Quốc hội và 2 cơ chế, chính sách mới (gồm Điều 24 về đầu tư dự án đường sắt bằng nguồn vốn ngoài nhà nước và Điều 36 về hợp đồng).

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội Dự án Luật Đường sắt sửa đổi. Ảnh: P.Thắng

Mục tiêu chủ yếu của các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt nói trên nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cũng như rút ngắn trình tự, thủ tục, đẩy nhanh tiến độ, sớm hoàn thành các dự án đường sắt; khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân.

Để bảo đảm đáp ứng yêu cầu về tiến độ đầu tư xây dựng các dự án đường sắt, Chính phủ đề nghị các quy định bổ sung mới và dự thảo luật có hiệu lực thi hành từ 1/7. Các quy định còn lại của Luật Đường sắt sửa đổi có hiệu lực thi hành từ 1/1/2026.

Sau khi nghe tờ trình dự án Luật đường sắt sửa đổi, Quốc hội nghe Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy trình bày báo cáo thẩm tra.

Theo ông Huy, cơ quan thẩm tra thống nhất cao với chủ trương cần có cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư hệ thống đường sắt Việt Nam. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị giới hạn phạm vi, đối tượng được áp dụng; tăng cường giám sát, công khai, minh bạch thông tin; tăng cường giám sát, công khai, minh bạch thông tin; có chế tài phù hợp.

Làm rõ tiêu chí, minh bạch khi chỉ định nhà đầu tư dự án đường sắt

Với quy định về đầu tư dự án đường sắt bằng nguồn vốn ngoài nhà nước, Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường cho rằng, chính sách này đã thể chế hóa chủ trương phân cấp, khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy. Ảnh: P.Thắng

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng băn khoăn cơ chế cho phép chỉ định nhà đầu tư dự án PPP và TOD (địa phương quyết định nhà đầu tư) giúp rút ngắn thủ tục nhưng dễ dẫn đến lợi ích nhóm, độc quyền, thiếu minh bạch nếu không kiểm soát tốt.

Do đó, Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quy định tiêu chí và quy trình minh bạch khi chỉ định nhà đầu tư, bảo đảm công khai cạnh tranh và điều kiện chặt chẽ.

“Nhà đầu tư được chỉ định phải đủ năng lực, trải qua thẩm định độc lập”, theo quan điểm của cơ quan thẩm tra.

Cạnh đó, cần làm rõ các hỗ trợ (chia sẻ rủi ro doanh thu, ưu đãi thuế, tín dụng…) và cơ chế bảo đảm thực hiện cam kết của Nhà nước để tăng sức hút nhà đầu tư, bảo đảm chính sách ổn định, nhất quán…

Về cơ chế, chính sách phát triển đô thị quanh đường sắt (mô hình TOD) và khai thác quỹ đất vùng phụ cận nhà ga, nhiều ý kiến trong cơ quan thẩm tra cũng cơ bản nhất trí.

Tuy nhiên, theo cơ quan thẩm tra, cần làm rõ và nghiên cứu bổ sung quy định rõ giới hạn thẩm quyền địa phương khi điều chỉnh quy hoạch; quy định cơ chế giám sát độc lập, minh bạch khi điều chỉnh quy hoạch; bổ sung quy định tiêu chí về năng lực hạ tầng và kế hoạch nâng cấp hạ tầng trước khi phê duyệt TOD, quy định điều kiện thực hiện.

Ngoài ra, ông Huy nhấn mạnh, dự thảo luật cần quy định rõ cơ chế phân chia nguồn thu; trách nhiệm giải trình và chế tài xử lý.