Bộ trưởng Tư pháp Lê Thành Long và Bộ trưởng KH&CN Chu Ngọc Anh. Ảnh: HG

Có hay không lợi ích nhóm, lợi ích ngành trong đề xuất chính sách?

Chất vấn tư lệnh ngành Tư pháp, đại biểu (ĐB) Tống Thanh Bình (Lai Châu) đặt vấn đề, theo báo cáo của Chính phủ tại Kỳ họp thứ 4 vừa qua, có 124 văn bản trái pháp luật về nội dung và thẩm quyền ban hành phải kiến nghị xử lý; 703 văn bản có sai sót về pháp lý, thể thức và kỹ thuật trình bày. “Trách nhiệm của Bộ trong việc để xảy ra ban hành văn bản sai sót, trái pháp luật. Việc chấn chỉnh và xử lý trách nhiệm sẽ được thực hiện thế nào?”, ông Bình hỏi.

Trả lời, Bộ trưởng Lê Thành Long cho hay, trong công tác kiểm tra, xử lý văn bản thì “tầm với” cao nhất của Bộ Tư pháp là thông tư và nghị quyết của HĐND. Còn các văn bản như quyết định của Thủ tướng Chính phủ trở lên hay các văn bản pháp lý cao hơn thì Bộ Tư pháp không có thẩm quyền kiểm tra, xử lý.

Theo ông Long, bộ đã làm quyết liệt hơn trong thời gian qua, khi có vấn đề gì đều thảo luận dân chủ và công khai, mời các bộ, ngành, cơ quan liên quan đến bàn. “Sắp tới bộ sẽ tăng cường nguồn lực hơn nữa trong kiểm tra, rà soát các văn bản pháp luật thuộc thẩm quyền của Bộ Tư pháp”, Bộ trưởng Tư pháp khẳng định.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Phương, Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Bình đặt câu hỏi, Bộ Tư pháp là cơ quan được giao nhiệm vụ thẩm định các văn bản pháp luật. Vậy xin Bộ trưởng cho biết có hay không lợi ích nhóm, lợi ích ngành trong việc đề xuất chính sách?

Theo Bộ trưởng Lê Thành Long, nếu dùng từ “lợi ích nhóm” thì là khái quát “hơi mạnh”. Với quy trình làm luật, cách thức làm luật của chúng ta như hiện nay thì cơ bản là ổn. Tuy nhiên, với cơ quan chủ quản soạn thảo luật thì ít nhiều cũng có cái nhìn thiên lệch, thiên vị, dành phần thuận lợi hơn cho ngành mình, bộ mình.

Bộ trưởng Lê Thành Long chỉ rõ, biểu hiện cục bộ (nếu có) trong xây dựng luật thì thường thể hiện qua 4 vấn đề. Đó là, quỹ tài chính trong các đạo luật; tổ chức và bộ máy; cơ chế chính sách, cuối cùng là một số điều kiện gia nhập thị trường, sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, khi rà soát lại các văn bản, quan điểm lãnh đạo, chỉ đạo xuyên suốt của Đảng là không quy định tổ chức bộ máy trong các đạo luật không phải chuyên ngành… Còn về pháp luật, quy trình, thủ tục và những việc cần làm trong quá trình xây dựng văn bản pháp luật đều đã được quy định rất rõ trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, từng tầng, từng nấc, từng công đoạn đánh giá… đều rất rõ.

“Cho nên, tôi nghĩ rằng, nếu có lợi ích nào đấy sâu hơn đối với một ngành thì chắc cũng khó vì quy trình tương đối chặt chẽ”, Bộ trưởng Tư pháp nhấn mạnh.

Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp Lê Thị Nga cho biết, qua theo dõi từ đầu khóa đến nay, có nhiều dự án luật quá chậm so với yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; nhiều dự án Luật có vấn đề về chất lượng, báo cáo hình thức, không ký, không đóng dấu; đánh giá tác động chay, chỉ có nửa trang và không kèm theo số liệu chứng minh...

Giải đáp, theo Bộ trưởng Long, Chính phủ cũng nhắc đi nhắc lại nhiều lần vấn đề này, thường xuyên đôn đốc, nhắc nhở và công khai các đơn vị chậm trễ. "Xét về nhiệm vụ chính trị, Bộ trưởng, trưởng ngành không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ trong công tác xây dựng pháp luật cũng là căn cứ để lấy phiếu tín nhiệm", Bộ trưởng Tư pháp nói.

Trăn trở đề tài khoa học “bỏ ngăn tủ”

Đặt câu hỏi cho Bộ trưởng Bộ KH&CN, ĐB Hoàng Đức Thắng (Quảng Trị) đề nghị Bộ trưởng Chu Ngọc Anh đánh giá hiệu quả của các nhiệm vụ, đề tài khoa học triển khai trong thời gian vừa qua.

"Có hay không tình trạng đề tài khoa học "bỏ ngăn tủ", nghĩa là đề tài nghiên cứu chỉ để nghiên cứu chứ chẳng có tác dụng gì trong thực tế? Đề nghị bộ trưởng cho biết giải pháp để khắc phục tình trạng này", ĐB Hoàng Đức Thắng (Quảng Trị) nêu.

Bộ trưởng Chu Ngọc Anh cho rằng, đề tài "bỏ ngăn kéo" chỉ là một cách ví von. Dù vậy, Bộ trưởng thừa nhận đây là vấn đề trăn trở của nhiều thế hệ lãnh đạo bộ này.

"Với trách nhiệm với từng đồng thuế của nhân dân, nhìn một cách tổng thể và thấu đáo thì việc chậm ứng dụng các kết quả đề tài nghiên cứu, chậm đưa vào cuộc sống cũng là một sự lãng phí", ông Chu Ngọc Anh nói và mong muốn các ĐBQH chia sẻ, trong khoa học phải có độ trễ, có rủi ro…

Chưa thỏa mãn, theo ĐB Nguyễn Sỹ Cương (Ninh Thuận), tình trạng lãng phí trong các đề tài nghiên cứu khoa học vẫn còn, nhiều đề tài nghiên cứu, nhất là đề tài khoa học xã hội và nhân văn không gắn với hiệu quả, không gắn với ứng dụng.

Chia sẻ ý kiến này, ông Chu Ngọc Anh cho biết, thời gian vừa qua, bộ đang quyết liệt thực hiện các giải pháp để các đề tài nghiên cứu khoa học có trọng tâm trọng điểm hơn. Tuy nhiên, với khoa học xã hội và nhân văn, trong giai đoạn vừa rồi chưa được tăng cường một cách chặt chẽ.

Quan tâm đến hiện trạng các khu công nghệ cao Hoà Lạc (Hà Nội) và TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, ĐB Đoàn Thị Thanh Mai (Hưng Yên) chất vấn,"sau nhiều năm hoạt động, kết quả ba khu công nghệ cao chưa rõ nét. Vậy giải pháp tháo gỡ để thúc đẩy phát triển đúng mục tiêu đề ra là gì?"

Theo Bộ trưởng KH&CN hiện ba khu công nghệ cao đã có sự phát triển mạnh. "Tại Hòa Lạc suất đầu tư năm 2016 đạt 13 triệu USD/ha, TP Hồ Chí Minh là 15 triệu USD/ha, những con số này lớn hơn rất nhiều so với trước đây", ông nói.

"Hiện các nhà đầu tư lớn ở đây đều là công nghiệp công nghệ cao, được xem như là phần cứng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Điều này có tác động lan toả rất lớn", Bộ trưởng nói.

Cũng theo ông Chu Ngọc Anh, ở cả ba khu công nghệ cao, Bộ KH&CN tập trung phát triển các trường đại học, viện nghiên cứu; mấy ngày nữa, Viện Nghiên cứu Việt Nam - Hàn Quốc sẽ động thổ với sự tham dự của Tổng thống Hàn Quốc.

"Chúng tôi đã đặt đầu bài đúng hướng, làm sao kéo chuyên gia Hàn Quốc vào khu công nghệ cao. Với sự chỉ đạo của Thủ tướng 6 tháng một lần, chúng tôi hoàn toàn có niềm tin trong vài năm tới khu công nghệ cao sẽ đem lại hiệu quả cao hơn nữa", tư lệnh ngành KH&CN nói.

Đề cập đến vai trò của khoa học là lực lượng sản xuất trực tiếp trong việc năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế, ĐB Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban các vấn đề xã hội đề nghị Bộ trưởng cho biết, những giải pháp cơ bản để góp phần nâng cao năng suất, chất lượng của tăng trưởng nền kinh tế đất nước?

Trả lời, theo Bộ trưởng, tinh thần chung của Chính phủ là tập trung mọi nguồn lực để nâng cao nâng suất lao động, cụ thể như đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát huy vai trò của KH&CN trong nâng cao năng suất nội ngành và chất lượng đào tạo nghề; cải thiện môi trường kinh doanh...

Qua khảo sát của Bộ KH&CN ở 2.000 doanh nghiệp, có 35% đơn vị ứng dụng công nghệ thông tin giúp năng suất lao động tăng 1,7 lần; toàn bộ khối dùng công nghệ từ trung bình đến cao tăng ít nhất 2 lần năng suất lao động.

"Giải pháp của chúng tôi là tập trung toàn bộ nội lực, gồm các kết quả nghiên cứu, hỗ trợ chuyển giao công nghệ để nâng cao năng suất, tác động mạnh vào nhóm doanh nghiệp dẫn dắt công nghệ, nhóm doanh nghiệp vệ tinh phụ trợ và nhóm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo...", Bộ trưởng Chu Ngọc Anh cho hay.

Hương Giang