(Thanh tra) - Trong bối cảnh xung đột Iran - Israel, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu trong nước bắt đầu lo ngại về tác động dây chuyền đến đơn hàng, vận tải và mục tiêu tăng trưởng năm nay.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu chủ động điều chỉnh chiến lược, dư địa tăng trưởng xuất khẩu vẫn còn.
Ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO, chuyên gia hàng đầu về xuất khẩu, nhận định xung đột giữa Iran và Israel (có sự can dự của Mỹ) sẽ khiến nhiều người lo ngại sẽ ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu.
Tuy nhiên, theo ông Việt, mục tiêu tăng trưởng hai con số mà Chính phủ đề ra vẫn hoàn toàn khả thi. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải biết cách điều chỉnh danh mục mặt hàng xuất khẩu sao cho linh hoạt. Khi cấu trúc thế giới thay đổi từ trạng thái hòa bình sang xung đột, nhu cầu thị trường sẽ chuyển dịch tức thì.
“Nếu doanh nghiệp vẫn giữ nguyên tư duy sản xuất và mặt hàng của thời bình, chúng ta sẽ tự làm khó mình”, ông Việt nhấn mạnh.
Vẫn theo ông Việt, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, thị trường toàn cầu có xu hướng ưu tiên hàng thiết yếu thay vì nhóm hàng tiêu dùng không cấp bách. Đây là thay đổi mang tính cấu trúc mà doanh nghiệp xuất khẩu cần nhìn nhận sớm.
Khi cấu trúc thế giới thay đổi từ trạng thái hòa bình sang xung đột, nhu cầu thị trường sẽ chuyển dịch tức thì. Nếu doanh nghiệp vẫn giữ nguyên tư duy sản xuất và mặt hàng của thời bình, chúng ta sẽ tự làm khó mình.
Ông Việt phân tích: Trong bối cảnh xung đột, chúng ta cần nhìn nhận dưới góc độ “kinh tế thời chiến”. Các mặt hàng xa xỉ phẩm chắc chắn sẽ tiêu thụ chậm lại hoặc đóng băng. Thay vào đó, nhu cầu sẽ tập trung mạnh mẽ vào nhóm hàng thiết yếu và hậu cần.
Cụ thể, nhóm nông sản chế biến, thực phẩm khô có khả năng bảo quản dài ngày được dự báo giữ nhịp tốt. Bên cạnh đó là các sản phẩm phục vụ sinh hoạt trong điều kiện khắc nghiệt như tăng bạt, võng, áo mưa, hòm đạn, trang phục bảo hộ… những mặt hàng có thể ghi nhận nhu cầu đột biến nếu xung đột kéo dài.
Theo chuyên gia này, doanh nghiệp cần tính toán khả năng chuyển đổi dây chuyền sản xuất để đón các đơn hàng gấp, thay vì giữ nguyên cơ cấu sản phẩm như giai đoạn trước.
Dù cơ hội thị trường vẫn mở, bài toán vận tải đang trở thành rủi ro lớn nhất đối với xuất khẩu. Xung đột tại Trung Đông và khu vực Biển Đỏ khiến tuyến hàng hải qua kênh đào Suez - huyết mạch sang châu Âu - bị đe dọa.
Ông Việt cho biết nhiều tàu đã phải đổi hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi), kéo theo hai hệ quả trực tiếp. Thứ nhất là thời gian vận chuyển tăng mạnh, có thể kéo dài thêm 20 - 25 ngày. Những chuyến hàng đi châu Âu trước đây mất khoảng 25 ngày nay có thể lên tới 50 ngày. Thứ hai là chi phí vận tải tăng gấp 2 -3 lần do rủi ro chiến tranh và chi phí nhiên liệu đội lên. Đây là cú sốc kép đối với doanh nghiệp xuất khẩu vốn đang chịu áp lực biên lợi nhuận mỏng.
Đặc biệt, với thời gian vận chuyển có thể lên tới 50 ngày, nhiều mặt hàng nông sản tươi đứng trước nguy cơ hư hỏng trước khi cập cảng.
Ông Việt cảnh báo các sản phẩm như chuối, thanh long, vốn có vòng đời bảo quản tối đa khoảng 35 ngày, khó có thể chịu được hành trình kéo dài. "Doanh nghiệp vì vậy cần cân nhắc tạm dừng hoặc chuyển hướng các mặt hàng này tại thị trường châu Âu và Đông Âu để tránh thua lỗ", chuyên gia VIETGO khuyến nghị.
Trong bối cảnh biến động mạnh, ông Việt đưa ra một số khuyến nghị vận hành nhằm giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro dòng tiền và giao hàng.
Thứ nhất, ưu tiên điều kiện FOB để bán hàng tại cảng đi và thu tiền sớm khi hàng lên tàu, qua đó chuyển phần lớn rủi ro vận tải sang phía người mua.
Thứ hai, kiểm soát chặt thư tín dụng (LC). Do thời gian tàu kéo dài thêm 20 - 25 ngày, nhiều LC có nguy cơ quá hạn. Doanh nghiệp cần chủ động yêu cầu đối tác gia hạn ngay khi có thông báo thay đổi lịch trình.
Thứ ba, trong trường hợp buộc phải giao theo điều kiện CNF/CIF, cần mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh và ưu tiên hãng tàu chạy thẳng, hạn chế trung chuyển để giảm nguy cơ phát sinh sự cố.
Trong ngắn hạn, xung đột địa chính trị chắc chắn tạo thêm biến số cho thương mại toàn cầu. Tuy vậy, với cách tiếp cận linh hoạt về mặt hàng, thận trọng trong logistics và kỷ luật tài chính chặt chẽ, xuất khẩu Việt Nam vẫn còn dư địa giữ nhịp tăng trưởng trong năm nay.
"Trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến rất phức tạp, các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa rất lúng túng trước tình thế hiện tại. Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong hoàn cảnh đặc biệt và khó khăn hiện nay, chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ, tư vấn miễn phí cho các đơn vị đang gặp phải khó khăn do xung đột gây ảnh hưởng. Đây là lúc chúng ta cần bình tĩnh, nhận diện cơ hội trong thách thức để vươn lên", ông Việt khẳng định.
