Người dân bất bình, vây quanh nhà máy vì việc vận hành thử dây chuyền sản xuất đất đèn. Ảnh: Hoàng Long

Những ngày qua, không khí xung quanh Nhà máy Đất đèn Cường Thịnh ngày càng trở nên “nóng” bởi hàng trăm hộ dân ngày đêm cắt cử nhau bao vây, ngăn cản không cho nhà máy vận hành. Chưa dừng ở đây, người dân còn diễu hành bao vây trụ sở xã, huyện yêu cầu giải quyết. Tình hình an ninh trật tự trên địa bàn xuất hiện nhiều bất ổn. Chính quyền huyện, xã phải “căng mình” để ổn định tình hình cũng như giải quyết các khiếu tố nóng của người dân.

Nguyên nhân xuất phát từ việc người dân không đồng tình với việc Nhà máy Đất đèn Cường Thịnh vận hành thử gây ra khói thải ảnh hưởng môi trường xung quanh cùng bao lo lắng về đời sống, sức khỏe. Phản ứng càng trở nên gay gắt khi người dân cho rằng hàng loạt người bị ngất xỉu, nôn ọe khi hít phải khí thải từ nhà máy.

Anh Mạc Văn Nhường (thôn 9, xã Lại Xuân) cho hay: “Từ 3 ngày nay, tôi cùng nhiều bà con đã bỏ hết công việc, tập trung trước cửa để ngăn nhà máy hoạt động”. Nguyên nhân chính, theo anh Nhường, là do khói từ khu sản xuất trong đêm 24/8 vừa qua đã khiến hàng chục người dân bị nôn ọe, choáng váng. Thậm chí, 4 người lần lượt bị ngất xỉu và được đưa đi cấp cứu tại Cơ sở II, Bệnh viện Quảng Thanh trong đêm 24, rạng sáng 25/8.

Chưa hết mệt mỏi sau lần nhập viện bất đắc dĩ này, chị Trần Thị Thoa (sinh năm 1984, ở xóm 9, Lại Xuân) nhớ lại: “Đêm 24/8, vào khoảng gần nửa đêm, tôi nghe thấy tiếng kẻng lớn (nhân dân xã Lại Xuân dùng kẻng để tập hợp mọi người khi làng, xã có việc - PV). Ngay lập tức, tôi đi từ nhà ra đường cái thì thấy mọi người đang đổ về phía cổng nhà máy”. Chưa đi được bao xa, chị Thoa đã tức ngực, khó thở, buồn nôn. Không lâu sau, chị ngã xuống và lịm đi. “Lúc này, khói từ nhà máy theo gió thổi thẳng vào thôn 9. Khói rất dày và có mùi khét, khó chịu,” chị Thoa nhớ lại.

Chị Bùi Thị Vân (sinh năm 1984, cùng thôn) cho biết, chị cũng bị ngất đi và được đưa vào Bệnh viện Quảng Thanh cấp cứu khi hít phải loại khói này.

Điều đáng nói hơn, theo phản ánh của người dân, ngay trong đêm 24, rạng sáng 25/8, có tới 4 người phải nhập viện trong trạng thái đau đầu, nôn mửa, chân tay co cứng. Hàng chục người khác, trong đó có cả phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cũng bị tức ngực, khó thở.

Phóng viên Báo Thanh tra đã làm việc với bác sỹ trực tiếp cấp cứu cho 4 nạn nhân xã Lại Xuân trong đêm 25/8 vừa qua thì được biết: Đây không phải lần đầu tiên bệnh viện tiến hành xử lý cho các ca bệnh tương tự. Tuy nhiên, tất cả bệnh nhân đều chỉ ở xã Lại Xuân và cũng chỉ xuất hiện sau các lần Nhà máy Đất đèn Cường Thịnh chạy thử.

Nói một đằng, làm xằng một nẻo

Theo tìm hiểu của phóng viên, ngày 10/9/2009, UBND huyện Thủy Nguyên đã ra quyết định thu hồi 27.196m2 đất công ích do xã Lại Xuân giao cho ông Đồng Minh Túy thuê thực hiện dự án đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất bột nhẹ cao cấp tại khu vực Chiêm Trăng Đồng Nải Dưới tại thôn Phi Liệt, xã Lại Xuân theo đề án sản xuất kinh doanh đã được duyệt. Thế nhưng, doanh nghiệp (DN) đã không tiến hành đúng với đề xuất ban đầu. Thay vào đó, đơn vị lại tiến hành xây dựng cơ sở hạ tầng, lắp đặt hệ thống dây chuyền sản xuất đất đèn. 

Vụ việc chỉ được phát hiện khi nhân dân 3 xã phản ứng gay gắt vì tình trạng ô nhiễm khí thải ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và đời sống của người dân khi nhà máy vận hành thử một số dây chuyền.

Ông Nguyễn Trần Lanh, Chủ tịch UBND huyện Thủy Nguyên, cho biết: Huyện chỉ cho DN xây dựng nhà máy sản xuất bột nhẹ tại đây. Theo quy chuẩn của Việt Nam, loại nhà máy này được sản xuất cách khu vực dân cư 50m. Hiện tại, trên địa bàn huyện cũng có một số nhà máy đang hoạt động mà không hề có phản ánh nào của người dân. Còn khoảng cách an toàn để đầu tư sản xuất đất đèn theo quy định phải là 1.000m.

Tháng 8/2011, huyện Thủy Nguyên đã đình chỉ hoạt động của nhà máy và xử phạt hành chính đối với hành vi xây dựng và tổ chức vận hành thử khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép, không có báo cáo đánh giá tác động môi trường theo đúng quy định. Đồng thời, yêu cầu Liên hiệp HTX Cường Thịnh phải có báo cáo UBND TP về toàn bộ quy trình, công nghệ để xem xét đánh giá có đủ tiêu chuẩn hay không.

Tháng 3/2013, trên cơ sở đề nghị của Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND TP đã chấp thuận và có văn bản đề nghị UBND TP cho nhà máy chạy thử trong thời gian 15 ngày để vận hành các công trình bảo vệ môi trường, quan trắc môi trường.

Tuy nhiên, theo quan sát của phóng viên tại hiện trường, khu vực này có hàng loạt ngôi nhà. Nhà dân gần nhất chỉ cách nhà máy một đường đi chung. Trong vòng bán kính 1.000m xung quanh nhà máy, ước tính có tới hàng nghìn người dân đang sinh sống. Như vậy, đề xuất cho vận hành thử của Sở Tài nguyên và Môi trường với vai trò cơ quan tham mưu cho UBND TP Hải Phòng chưa tính đến mức độ ảnh hưởng tới các hộ dân.

Mặt khác, sau khi có văn bản chấp thuận của TP cho chạy thử, huyện đã giao chính quyền xã và Liên hiệp HTX Cường Thịnh tuyên truyền, giải thích cho người dân hiểu và đồng thuận cao thì mới triển khai vận hành thử. Về việc này, ông Nguyễn Xuân Trường, Chủ tịch UBND xã Lại Xuân cho biết: Quá trình tuyên truyền không đạt kết quả do gặp phải sự phản đối quyết liệt của người dân. Thế nhưng, DN lại báo cáo huyện là việc vận hành thử đã nhận được sự đồng thuận cao của người dân. Và, trong khi huyện đang xem xét ý kiến của người dân và chưa đồng ý thì DN đã vận hành nhà máy dẫn đến xảy ra tình trạng trên.

Trước tình hình nêu trên, UBND TP Hải Phòng đã chỉ đạo đình chỉ hoạt động của nhà máy với các lý do sau: Nhà máy chưa công bố kết quả giám định chất lượng thiết bị dây chuyền sản xuất; chưa tuân thủ hướng dẫn của các ngành chức năng về việc lập phương án, kế hoạch chi tiết của việc vận hành thử nghiệm; chưa nhận được sự đồng thuận của người dân đã cho vận hành thử nghiệm.

Chờ quyết định của thành phố

Chủ tịch UBND huyện Thủy Nguyên Nguyễn Trần Lanh cho biết rất chia sẻ với những bức xúc của nhân dân. Bởi, trong phạm vi bán kính 1.000m, nhà máy có thể ảnh hưởng đến rất nhiều hộ gia đình. Như vậy, rất khó để cộng đồng dân cư ở đây đồng ý cũng như việc bảo đảm an toàn cho người dân.

Theo ông Lanh, quan điểm chung của huyện là đề nghị không cho hoạt động nhà máy này nữa. UBND huyện có thể nghiên cứu để cho DN có một địa điểm mới di chuyển nhà máy để ổn định sản xuất và không quá gần khu dân cư như bây giờ. Tuy nhiên, quyết định này hiện nay lại đang thuộc thẩm quyền của TP.

Về khoản đầu tư khoảng 80 tỷ đồng theo báo cáo của DN, ông Lanh hiểu về những khó khăn trong thời điểm hiện tại của DN. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh trách nhiệm đầu tư không đúng với đề xuất ban đầu và chưa được cơ quan chức năng cho phép thuộc về Liên hiệp HTX Cường Thịnh.

Việc “cố tình đầu tư sai phê duyệt” là cách làm mà Liên hiệp HTX Cường Thịnh áp dụng cho chuyện đã rồi để được tồn tại? Nếu TP có “nhã ý” hỗ trợ, cho phép DN vận hành thử, nhưng không nhận được sự đồng thuận của người dân thì cũng không thể được. “Không thể vì khoản đầu tư 80 tỷ đồng của DN mà ảnh hưởng đến cả hàng nghìn người dân”, vị lãnh đạo huyện bày tỏ quan điểm. 

Thiết nghĩ, những bức xúc của nhân dân đều xuất phát từ quyền lợi hoàn toàn chính đáng. Cơ quan chức năng TP Hải Phòng cần xem xét, giải quyết thấu tình đạt lý, giải quyết dứt điểm vụ việc, ổn định tình hình địa phương.

Hoàng Long