Mía bầu là giống mía đặc sản của người dân tộc ở xã Cao Kỳ, Nông Hạ, Hòa Mục, huyện Chợ Mới. Trước đây người dân trồng nhỏ lẻ trong vườn, từ những năm 2004 - 2005, thấy mía bầu có thể mang lại lợi ích kinh tế cao, giúp xóa đòi giảm nghèo, tỉnh Bắc Kạn đã áp dụng chương trình 135 của Chính phủ cho đồng bào vùng này và thực tế đã giúp nhiều gia đình thoát nghèo bền vững, xây được nhà to, mua được trang thiết bị tốt để sử dụng. 

Theo ông Bế Ngọc Hùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Chợ Mới năm 2013 diện tích trồng mía của huyện Chợ Mới (Bắc Kạn) đã lên tới trên 100 ha. Hiện nay, huyện Chợ Mới mới chỉ có chính sách vận động người dân trồng mía chứ chưa có một quy hoạch cụ thể nào cho cây mía. Việc người dân tự động trồng khiến diện tích mía tăng cao cũng là một lý do khiến cây mía tiêu thụ chậm. Cây mía bầu vùng này chỉ để phục vụ khách qua đường, người dân địa phương chứ không có nhà máy nào thu mua, nên hoàn toàn không có đầu ra ổn định. Mía bầu từ trước đến nay vẫn được mang ra bán lẻ dọc Quốc lộ 3 cho khách đi đường như một đặc sản của Bắc Kạn thì bây giờ lại là biện pháp để tiêu thụ cả chục ha mía của ba xã Cao Kỳ, Nông Hạ, Hòa Mục. Điều này khiến cho vấn đề tiêu thụ nông sản của nông dân hết sức bấp bênh, niềm tin của bà con nông dân vào cây mía ngày càng giảm sút. 

Cây mía bầu có khả năng chịu nắng hạn rất tốt, chính vì thế nên những thửa ruộng khô khó lấy nước nơi đây lại là nơi thích hợp để cây mía phát triển. Mía bầu Bắc Kạn có vị rất ngọt, thơm và mát; lúc cây mía còn thấp, có thể trồng xen lạc, đỗ tương. Cây mía mang lại lợi ích kinh tế cao cho bà con nông dân nên diện tích trồng càng ngày được mở rộng. Cây mía bầu cũng cho năng suất tương đối cao, chất lượng tốt nên chỉ có thể canh tác không quá 3 năm rồi lại phải chuyển sang thửa đất khác, đây là điều kiện thuận lợi cho việc cải tạo đất. Mỗi ha có thể trồng khoảng 60.000 cây, giá trị mang lại trên 200 triệu đồng. Đây là mức thu nhập lý tưởng trên một ha đồng đất tại Bắc Kạn. Hiện nay, giá mía bán lẻ ở xã Cao Kỳ dao động từ 5.000-7.000 đồng/cây. Còn những ruộng mía được các tiểu thương ở Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh đến mua buôn thì được bán với giá từ 3.000- 4.000 đồng/cây. 

Tuy nhiên, hiện nay đã sắp kết thúc thời vụ mà toàn huyện Chợ Mới vẫn còn hàng chục ha mía chưa được thu hoạch. Riêng tại xã Cao Kỳ vẫn còn tồn động hơn 20 ha/43 ha mía. Thông thường tháng 3 âm lịch là thời điểm bắt đầu thời vụ mới, việc diện tích trồng mía năm nay còn tồn đọng sẽ khiến diện tích trồng mía năm sau bị thu hẹp. 

Vì thế để cây mía phát huy giá trị kinh tế và đảm bảo quyền lợi cho người nông dân, nhiều người dân kiến nghị chính quyền địa phương và các ngành chức năng cần quy hoạch vùng có thể trồng mía cho người dân, quản lý tránh để người dân mở rộng diện tích trồng mía một cách tràn lan đồng thời cần thiết hỗ trợ người nông dân trong vấn đề tìm đầu ra tiêu thụ cây mía một cách ổn định.

Vũ Hoàng Giang